Bukowa Góra koło Grudna

Niewielka ale bardzo cenna góra zlokalizowana w małej wsi na odludziu. Miejsce występowania wielu cennych siedlisk (żyzne buczyny, murawy kserotermiczne) z ogromną liczbą rzadkich i chronionych gatunków, których liczba maleje z roku na rok. Wszystko dzięki nieracjonalnej gospodarce leśnej, systematycznie niszczącej każdy element przyrodniczy Bukowej Góry … niedoszłego rezerwatu przyrody. 

 


Typ ochrony: leśny, florystyczny

Data utworzenia: projektowany

Powierzchnia: ok.18,5 ha

Powiat: jaworski

Gmina: Bolków

Nadleśnictwo: Jawor


Położenie: Niewielka góra osiągająca 429 m n.p.m., położona jest w północno-wschodniej części Grzbietu Wschodniego Gór Kaczawskich w Sudetach Zachodnich, pomiędzy miejscowością Grudno i Jastrowiec. Od wschodu i północy szczyt okala niewielki strumień o nazwie Świekotka, od południa granicę wyznacza gminna droga. Całość obejmuje oddział 60 nadleśnictwa Jawor.

Budowa: Góra zbudowana jest głownie z osadowych staropaleozoicznych skał metamorficznych (prawdopodobnie pochodzenia kambryjskiego), głównie marmurów takich jak skały kalcytowe i dolomitowe. Ślady ich wydobycia można spotkać w północnej części wzniesienia, gdzie znajduje się obszerny „kocioł” oraz ruiny wapiennika, służącego do wypalania wapna oraz skał wapiennych i uzyskiwania wapna palonego. Całość góry na zaokrąglony kształt o stosunkowo stromo opadających zboczach. Na wielu z nich występują liczne wychodnie skalne oraz rumosz wapienny.

Flora: Pierwotnie bardzo bogata, składająca się z licznych chronionych i rzadkich roślin, głównie wapieniolubnych gatunków leśnych i kserotermicznych. Większość góry porastają liczne formy lasów bukowych, m.in. rzadka na Dolnym Śląsku ciepłolubna buczyna storczykowa i żyzna buczyna sudecka. W środkowej części rośnie sztucznie wprowadzona świerczyna z domieszką sosny i dębu.

Największe płaty obejmujące zachodnią część zajmuje kwaśna buczyna sudecka (Luzulo luzuloidis-Fagetum), porastając większą część góry na glebach typu rędziny właściwej. Runo leśne jest stosunkowo bioróżnorodne pod względem gatunkowym oraz gęsto porośnięte roślinnością, głównie młodym podrostem bukowym oraz innymi gatunkami roślin. Siedlisko jest stosunkowo bogate jak na kwaśną buczynę co nie jest typowe dla tego ekosystemu. Głównym powodem takie stanu jest powszechne występowanie wapienia i sąsiadujących żyznych buczyn, z których przedostają się liczne gatunki roślin. W szczytowych fragmentach wzniesienia, gdzie drzewostan jest rzadszy, można napotkać liczne chronione rośliny, m.in. buławnik wielkokwiatowy, kruszczyk szerokolistny, lilia złotogłów, przylaszczka pospolita, kopytnik pospolity i zawilec gajowy. Znacznie mniejszy obszar zajmuje żyzna buczyna sudecka (Dentario enneaphylli-Fagetum). Porasta północno-wschodnie, stosunkowo strome zbocza z wykształconą glebą typu rędziny brunatnej. Liczne są tutaj leśne gatunki roślin, głównie wiosenne geofity m.in. łuskiewnik różowy, marzanka wonna, zawilec gajowy, groszek wiosenny i żywiec dziewięciolistny tworzący duże skupiska na stromych zboczach. Poza tym notuje się także inne gatunki jak lilia złotogłów, kruszczyk szerokolistny, kruszczyk rdzawoczerwony, orlik pospolity, wawrzynek wilczełyko, czerniec gronkowy, listera jajowata, gnieźnik leśny, buławnik mieczolistny i miodownik melisowaty.

Pierwotnie w szczytowej części góry rosły murawy kserotermiczneze zbiorowiska Onobrychido viciifoliae-Brometum erecti z licznymi taksonami ciepłolubnymi (termofilnymi), które obecnie prawdopodobnie w większości wyginęły na Bukowe Górze. Są to m.in. goryczuszka orzęsiona, kruszczyk Muellera, kłokoczka południowa i zaraza bladokwiatowa (pojedyncze osobniki można napotkać przy asfaltowej drodze okalającej górę). Niestety obecnie teren ten został w większości przekształcony. Ziemię zaorano i zasadzono młode drzewka, głównie świerki, sosny, buki i dęby. Prawdopodobnie zniszczono bezpowrotnie jeden z najcenniejszych terenów w Górach Kaczawskich. Na razie brak jest planów renaturyzacji muraw. W miejscach z niewielkim prześwitem oraz wzdłuż ścieżek zachowały się drobne, bardzo niewielkie populacje kilku ostatnich gatunków jakie zasiedlały niszczone obecnie murawy. Chodzi tu m.in. o gółkę długoostrogową, babkę pośrednią i miodownika melisowatego.

  • Buławnik czerwony (Cephalanthera rubra), pierwotnie lokalizowany w trzech subpopulacjach w środkowej i zachodniej części. Nieodnotowany od wielu lat, stanowisko prawdopodobnie wymarłe.
  • Buławnik wielkokwiatowy (Cephalanthera damasonium), kilkaset osobników rosnących w kilkunastu subpopulacjach na terenie całej góry. Najwięcej jest w środkowej i zachodniej części, obok listery jest to najpospolitszy storczyk na tym terenie.
  • Kruszczyk szerokolistny (Epipactis helleborine), wiele osobników rozsianych pojedynczo na terenie wszystkich leśnych ekosystemów góry. Jest to obecnie jedyny kruszczyk, którego obecność nie jest zagrożona. Pozostałe dwa gatunki i mieszaniec (kruszczyk rdzawoczerwony, k. Muellera i k. Schmalhausena) bardzo rzadkie, pojedyncze osobniki występują w buczynie storczykowej na wychodniach skalnych.
  • Listera jajowata (Listera opata), kilkaset osobników rosnących głównie we wschodniej części na terenie storczykowej buczyny karpackiej (Carici-Fagetum) oraz w centralnej części góry.
  • Łuskiewnik różowy (Lathraea squamaria), niewielkie populacje występują w płatach żyznej buczyny sudeckiej, zarówno na stromych stokach jak i płaskich powierzchniach północno-wschodniej części góry.
  • Miodownik melisowaty (Melittis melissophyllum), kilkadziesiąt roślin rośnie w prześwietleniach pozostałych po zniszczonej murawie na szczycie góry. Prawdopodobnie, przy postępującej sukcesji leśnej, gatunek ten będzie w odwrocie, podobnie jak to było z zarazą bladokwiatową, która obecnie zanikła i rośnie naokoło Bukowej Góry.
  • Obuwik pospolity (Cypripedium calceolus), pierwotnie odnotowywany w centralnej części góry, w dwóch subpopulacjach. Obecnie nie jest potwierdzony. Prawdopodobnie występują pojedyncze pędy w części siedlisk bukowych.
  • Żywiec dziewięciolistny (Dentaria eneaphyllos), stosunkowo duże płaty porastają północno-środkowe obszary góry w płacie żyznej buczyny sudeckiej, na wschód od kotła po kamieniołomie.

Fauna: Stosunkowo bogata, zbliżona do fauny otaczających gór i wzniesień. Stosunkowo często można spotkać liczne drobne ssaki takie jak nornica ruda, jeż, popielica, ryjówki. Poza tym na Bukową Górę często zawitają stada saren, dziki, lisy oraz liczne ptactwo.

Zagrożenia: Bardzo duże. Góra ze względu na brak ochrony może być dokładnie penetrowana przez poszukiwaczy i kolekcjonerów rzadkich roślin, którzy z zamiłowaniem wykopują całe kępy roślin. Poza tym brak statusu rezerwatu powoduje, iż góra nie jest objęta żadnym programem ochrony ani nie jest chroniona przed wycinką drzew w bukowej części wzniesienia. Brak ochrony spowodował jedną z największych dewastacji przyrodniczych na terenie całych Gór Kaczawskich. W środkowej części powstały nasadzenia monokultury świerkowej i dębowej, która zakwasza glebę, utrudniając wzrost wapieniolubnym storczykom. Największą katastrofą spowodowaną brakiem ochrony było zniszczenie najcenniejszego fragmentu góry jakim były kserotermiczne murawy na wierzchołku z bardzo licznymi chronionymi roślinami. Obecnie posadzone są tam świerki, buki, sosny i dęby. Z tego powodu zanikło wiele taksonów jak goryczki, kłokoczka, buławnik czerwony, zaraza bladokwiatowa, gółka długoostrogowa. W latach 2016-2017 rozpoczęto wycinkę dorodnych buków na terenie żyznej buczyny. Spowodowało to znaczące niszczenie runa leśnego przez ciężki sprzęt a także znaczne przerzedzenie drzewostanu. Zwiększony dostęp światła do runa leśnego spowoduje rozrost młodych buków, które stworzą jednolitą gęstwinę uniemożliwiającą egzystencje leśnych gatunków flory jak kruszczyki, lilie, orliki czy żywce.

Bukowa Góra od wielu lat posiada status projektowanego rezerwatu przyrody, który jest jednak umieszczony tylko w planach gminy Bolków. W nadleśnictwie obejmującym wzniesienie brak jest wzmianek o jakimkolwiek zamiarze objęciem ochrony tego obszaru. Pomimo wapiennej budowy, górę tą ominęła sytuacja, jaka spotkała górę Połom, tj. sporego zniszczenia większości obszaru. Jedynie północna strona była penetrowana w dawnych czasach tworząc okazały „kocioł”, w którym lokalni mieszkańcy chętnie odbywają biwaki. Śladami po nich są liczne śmieci oraz wypalone kawałki ziemi po ogniskach

Wrażenia Ogólne: Bardzo negatywne. Ogólnie góra sprawia bardzo przyjemne wrażenie pomimo zasadzenia tam iglastego lasu. Jest ona położona na uboczu z dala od szlaków turystycznych lub popularnych miejsc. Stąd brak jakichkolwiek struktur zabudowy turystycznej (oznakowania, tablic informacyjnych, miejsc do odpoczynku). Brakuje tutaj nawet użytkowanych dróg leśnych (większość jest zarośnięta). Liczne są  wąskie, dzikie ścieżki, zapewne w większości wydeptane przez zwierzęta  i okolicznych mieszkańców.

Brak tych wszystkich elementów daje wrażenie dzikości całej góry. Jedynie sztuczne nasadzenia monokultur drzew iglastych psują wrażenie naturalności. Największym minusem jest ogromna dewastacja środowiska przez leśniczych, którzy zniszczyli najbogatsze przyrodniczo murawy i spowodowali prawdopodobnie wyginięcie kilku taksonów z Bukowej Góry (m.n. obuwika, goryczki, kłokoczki, zarazy bladokwiatowej). Mimo tego wszystkiego, można spotkać co jakiś czas niewielkie grupki storczyków i innych rzadkich roślin, np. pomimo wyniszczenia populacji kruszczyka rdzawoczerwonego pojedyncze osobniki ostały się w buczynie. Obecnie i one są zagrożone, albowiem nadleśnictwo Jawor od 2016 r. rozpoczęło intensywną wycinkę na obszarze żyznej buczyny, wycinając wiekowe i dorodne drzewa niszcząc ekosystem o bardzo naturalnym charakterze.

Dewastacja góry przyczyniła się także do zniszczenia tamtejszej populacji obuwika. Wg najnowszych opracowań na terenie Bukowej Góry nie stwierdzono osobników tego gatunku. Warto jednak wspomnieć, że podziemne kłącza mogą wyczekiwać na sprzyjające warunki kilkadziesiąt lat (wg niektórych źródeł nawet i 100!). Dlatego też, istnieje szansa, że uśpione kłącza obuwika dalej występują na Bukowej Górze, czekając na odpowiedni moment. Taka sytuacja miała miejsce pod Wrocławiem, gdzie odkryto populacje uważaną za wymarłą od niemal 80 lat! Nie wiadomo, czy to osobniki z „uśpionych kłączy” czy zupełnie nowe obuwiki, które wysiały się w sprzyjających dla nich biotopie. Tak czy inaczej, wciąż istnieje duża szansa na ponowne pojawienie się obuwików na Bukowej Górze.