Hałda Storczykowa



Typ ochrony: użytek ekologiczny 

Data utworzenia: 2003

Powierzchnia: 2,6 ha

Powiat:Ząbkowicki

Gmina: Złoty Stok

Nadleśnictwo: Bardo Śl.

Położenie: Użytek znajduje się na południe od Złotego Stoku, pomiędzy ulicą Górniczą a drogą 390. Leży na zboczu Wąwozu Kłodzkiego na wysokości góry Haniak, w miejscu gdzie składowano materiał wydobywany z pola górniczego dawnej kopalni „Reicher Trost”.

Budowa: Hałda zbudowana jest głównie z górniczych odpadów nagromadzonych przez VII wieków użytkowania okolicznych kopalni. Składa się głownie z odpadów skał płonnych oraz ubogiej rudy. Struktura i skład mineralogiczny stwarzając specyficzne warunki do rozwoju roślinności.  Na materiał hałdy składają się fragmenty skał i rud oraz zwietrzelina, głównie glina, ziemia oraz butwiejące pozostałości roślin. Wśród części skał metamorficznych występują gnejsy haniackie, blastomylonityczne łupki łyszczykowe i łupki kwarcowo-łyszczykowe, amfibolity, łupki amfibolowe, łupki amfibolowo-kwarcowe, wapienie krystaliczne, skały diopsydowo-oliwinowe, tremolitowe, serpentynity i skały mylonityczne. W skałach tych występują minerały rudne – pirotyn, chalkopiryt, piryt, arsenopiryt, löllingit, sfaleryt, ilmenit, rutyl, magnetyt, hematyt, platyna rodzima, wolframiany, bizmut rodzimy, bizmutynit, szelit, złoto rodzime, miedź rodzima, srebro rodzime, galena, uraninit, glaukodot, kubanit, markasyt, bornit, kowelin i goethyt

Flora: Stosunkowo bogata jak na taką niewielką powierzchnię. Do najważniejszego ekosystemu należą murawy galmanowe (Violetea calaminariae). Charakteryzują się one niskim wzrostem (do około 30 cm, rzadziej do 50 cm) oraz brakiem zwartych płatów roślinności. Pomiędzy kępami roślin najczęściej widoczne jest kamieniste podłoże. Wyjątek stanowią fragmenty zdominowane przez wrzos zwyczajny, który tworzy zwarte kobierce na powierzchnia do kilkunastu metrów kwadratowych. Są one na tyle zwarte, że praktycznie uniemożliwiają wzrost jakichkolwiek innych gatunków. Jednak monokulturowe wrzosowiska stanowią mniejszość. Większa część hałd porastają liczne trawy oraz gatunki charakterystyczne dla otwartych ekosystemów jak zawciąg pospolity, lepnica rozdęta, driakiew żółta, przytulia biała, szczaw zwyczajny, macierzanka zwyczajna, chaber drakiewnik, dziewięćsił pospolity, przelot pospolity, biedrzeniec mniejszy, goździk kropkowany. Oprócz nich występują tu gatunki rzadkie lub chronione m.in. lilia złotogłów, kruszyna pospolita, dziewięćsił bezłodygowy, goryczka orzęsiona, centuria pospolita, kruszczyk szerokolistny.

W górnych fragmentach hałdy wkraczają ekosystemy leśne, głównie w postaci porostu sosny, świerka, klonu zwyczajnego i brzozy bordawkowatej. W ich runie notuje się pojedyncze gatunki łąkowe przemieszane z gatunkami leśnymi, albowiem porost drzew jest na tyle rzadki, że występują tutaj duże prześwity. Z flory leśnej można wymienić m.i.n paprocie, konwalie majową, konwalijkę dwulistną, kruszczyka szerokolistnego, borówkę brusznicę i kopytnik pospolitego.

Charakterystycznym elementem ekosystemu jest bardzo liczna populacja storczyka męskiego, która w niektórych latach dochodzi do kilku tysięcy osobników, oraz goryczuszki gorzkawej, mającej tutaj największą populację na Dolnym Śląsku. Występuje ona głównie w dolnej części hałdy, na murawach ciągnących się wzdłuż drogi.

Fauna: W miarę bogata. Hałda jest jednym z niewielu nieleśnych obszarów w okolicy, co daje dogodne warunki dla gadów umożliwiając im poranne wygrzewanie się w słońcu. Można tutaj spotkać żmiję zygzakowatą, jaszczurkę zwinkę, zaskrońca zwyczajnego i padalca.

Naliczono około 39 gatunków pająków, w tym 8 to nowe gatunki dla pasma Sudetów.

Zagrożenia: Stosunkowo duże. Niewielki obszar położony jest przy ruchliwej drodze 390 prowadzącej do miejscowości we wschodniej części Kotliny Kłodzkiej. Duży ruch samochodowy powoduje znaczne zanieczyszczenia spalinowe mogące szkodzić faunie i florze.

Drugim zagrożeniem jest bliskość terenów mieszkalnych jakimi jest Złoty Stok. (3tys. mieszkańców). Jak wiadomo, posiadanie przez obszary chronione siedzib ludzkich jako sąsiadów specjalnie im nie służy a wręcz szkodzi. Tak i tutaj istnieją duże obawy co do zrywania kwiatów lub wykopywania całych roślin przez okolicznych mieszkańców i kolekcjonerów roślin.

Istnieją pogłoski wśród mieszkańców okolicy rezerwatu, że hałda kopalniana zawiera trujące i szkodliwe związku, które przenikają do wód zatruwając je. Stąd też pomysły na neutralizację hałdy (czytać: zlikwidowanie jej), co równałoby się eksterminacji tamtejszej cennej i rzadkiej flory i fauny. Na szczęście głosy te są w mniejszości, pozwalając na spokojną egzystencję jako użytek ekologiczny.

Inne: Hałda storczykowa jest jednym z niewielu pozytywnych przykładów, gdzie działalność ludzka wspomogła rozwój bioróżnorodności. Wcześniej na tych terenach rosły ubogie lasy świerkowej, które ustąpiły miejsca kopalni oraz hałdom „kopalnianych śmieci”. Owe „śmieci” stały się doskonałym miejscem dla rozwoju roślin, w tym rzadkich w skali kraju storczyków, od których użytek ekologiczny wziął nazwę.

Wrażenia ogólne: Użytek stanowi bardzo atrakcyjny i malowniczy teren. Storczyki występują na całej długości hałdy, tworząc w maju malowniczy widok. Dopełniają tego kępy wrzosów z zeszłorocznymi, uschniętymi kwiatami. Dojazd do hałdy nie jest w żaden sposób oznakowany. Może to i dobrze, dzięki temu nie jest zbyt narażony na kolekcjonerów, wykopujących rośliny. Brakuje tutaj oficjalnych szlaków lub ścieżek, jednak teren poprzecinany jest szeregiem wąskich, dzikich ścieżek ułatwiających poruszanie, które zapobiegają podeptaniu storczyków. Zaletą jest łatwy dojazd i możliwość zaparkowania samochodu, zarówno od strony drogi powiatowej jak i od strony miasta. Ogólnie użytek oceniam na 4. Zaletą jest stosunkowo dobrze utrzymany teren z bogatym stanowiskiem storczyków.