Kamieniołom Miłek


Typ ochrony: florystyczny 

Data utworzenia: x

Powierzchnia: ok. 14 ha

Powiat: Złotoryjski

Gmina: Wojcieszów

Nadleśnictwo: Jawor

Położenie: Kamieniołom znajduje się w środkowo-zachodniej części masywu Góry Miłek, na wschodnim grzbiecie Gór Kaczawskich. Z większości stron okala go rezerwat przyrody Góra Miłek, jedynie od zachodniej części graniczy z zabudowaniami miejscowości Wojcieszów.

Budowa: Składowo nie różni się od całego masywu. Zbudowany jest z kambryjskich wapieni i krystalicznych dolomitów tzw. Wojcieszowskich a także licznych pomniejszych minerałów takich jak zieleńce, łupki zieleńcowe, marmury, keratofity i porfiroidy. Pomiędzy skałami występują unikatowe i rzadkie w Polsce szczoty kalcytowe oraz pręcikowe kryształy malachitu. Kamieniołom charakteryzuje ciekawa budowa przestrzenna, która jest spowodowana działalnością ludzką. Początki kamieniołomu sięgają końca XIX wieku i trwają aż do połowy lat 70. Lub 80. XX wieku (w literaturze podaje się różne daty), kiedy to zakończono eksploatację złóż.

Obecnie ściany kamieniołomu liczą około 400-500 metrów długości. Wysokość zróżnicowana, sięgająca w najwyższych miejscach do 40-50m. Liczne są tutaj jamy i niewielkie jaskinie pochodzenia naturalnego dzięki zjawiskom krasowym. Woda, która przez miliony lat krążyła między szczelinami osadziła się w skałach tworząc roztwory krzemionki. Dzięki procesom erozji powstały tutaj groty skalne ze stalaktytami i stalagnitami. Część z nich istnieje po dziś dzień, część została zniszczona w trakcie wydobywania kruszcu.

Flora: Stosunkowo bogata. Należy pamiętać, że oprócz samego kamieniołomu, do działki przynależy też fragment lasów bukowych okalających wyrobisko, które nie znalazły się w obszarze rezerwatu przyrody. Do najważniejszych ekosystemów należy zaliczyć zespół żyznej buczyny sudeckiej (Dentario enneaphyllidis-Fagetum), której płaty porastają górne partie, powyżej ścian kamieniołomu. Posiadają one bogate runo leśne, w którym możemy napotkać rzadkie i cenne rośliny, takie jak obuwik pospolity, buławnik mieczolistny, buławnik wielkokwiatowy, listera jajowata, przylaszczka pospolita, kopytnik pospolity, fiołek leśny, groszek wiosenny czy lilia złotogłów. Ogólnie ten fragment nie różni się od pozostałych lasów bukowych rosnących po sąsiedzku w rezerwacie.

Oprócz buczyny, kamieniołom charakteryzują tereny muraw kserotermicznych i ekosystemów łąkowych. Pusta, niezalesiona przestrzeń stanowi dużą atrakcję zarówno wizualnie, jak i botanicznie. Dzięki swobodnemu dostępowi promieni słonecznych wykształciła się tutaj cenna murawa kserotermiczna z zespołu Gentiano-Koelerietum pyramidatae z licznymi efektownymi goryczkami (m.in. goryczuszka orzęsiona i goryczka wąskolistna). Kolejnym rzadkich ekosystemem jest nawapienny zespół skalnicy trójpalczastej (Saxifrago tridactylites-Poetum compressaae), znany z okolicznych gór i wzgórz.

Charakterystyczną cechą kamieniołomu jest występowanie gatunków, które wyginęły na terenie samego rezerwatu a przynajmniej nie stwierdzono ich w ciągu ostatnich kilkunastu lat. Należą do nich m.in. kilka gatunków storczykowatych (podkolan zielonawy, gółka długoostrogowa, kruszczyk rdzawoczerwony) a także gruszyczki, nasięźrzał pospolity, podejźrzon księżycowy i krzyżownica czubata. Głównym powodem „ucieczek” światłolubnych gatunków jest znaczny wzrost zacienienia runa leśnego przez rozrastające się buki. Szczytowe partie góry, na których występują jeszcze szczątkowe połacie muraw także są zagrożone przez rozrost drzew. Z tego też powodu, należy czynnie chronić murawy w kamieniołomie. Niestety znaczna jego część zarosła ekspansywnymi gatunkami pospolitych drzewek i krzewów jak wierzby, brzozy, bez czarny, kalina oraz czeremcha.

Fauna: Zbliżona do okolicznych terenów, jednak ze względu na występowanie licznych nasłonecznionych muraw i skał, można tutaj spotkać stosunkowo bogatą faunę gadów (m.in. jaszczurka zwinka i żyworódka, padalec zwyczajny, żmija zygzakowata). Z innych grup, liczne są tutaj owady. Jest to jedno z dwóch znanych stanowisk w Polsce motyla powszelatka sertora, który jest powiązany z zespołem skalnicy trójpalczastej. Poza tym na skałach kamieniołomu swoje żerowiska i miejsce gniazdowania ma puchacz, jedna z najrzadszych krajowych sów.

Zagrożenia: Kamieniołom jest najbardziej zaśmieconą częścią masywu. Graniczy bezpośrednio z zabudowaniami co powoduje, że trafia tu wiele śmieci poczynając od hałd starych opon, poprzez zardzewiałe elementy żelazne, aż po próchniejące meble i tapczany. Poza tego typu rodzajem „ludzkich pamiątek”, w północno-zachodniej części zachowały się resztki dawnych budowli zakładów kamieniarskich, głównie w postaci ceglanych ścian bez dachów i elementów wyposażenia.

 

Oprócz działalności ludzkiej, dużym zagrożeniem dla muraw jest naturalna sukcesja leśna. Otwarte tereny są szybko zarastane ekspansywnymi gatunkami drzew i krzewów (głównie brzoza brodawkowata, wierzba iwa, wierzba płacząca, dziki bez, czeremcha amerykańska) a także roślinnością zielną (głównie pospolite gatunki traw, nawłoć). Z powodu szybkiego zarastania muraw, wiosną 2013 roku rozpoczęto systematyczne wykaszanie zarośli. Akcja została powołana przez Sudeckie Towarzystwo Przyrodnicze, które planuje podobne akcje w przyszłych latach na kolejnych zarastających murawach. Wykaszanie objęło najcenniejszy fragment kamieniołomu znajdujący się w najwyżej położonej części o powierzchni około 50 arów.

Inne: Gmina lub powiat nie planują w najbliższych latach objęcia kamieniołomu jakąkolwiek formą ochrony. Nawet sam teren nie posiada oficjalnej nazwy. Najczęściej nazywa się go Kamieniołomem na Miłku, Kamieniołomem „Miłek” lub Kamieniołomem na Górze Miłek.