Kamieniołom Miłek

Wyrobisko o stromych kilkudziesięciometrowych ścianach jest pozostałością po dawnym kamieniołomie marmuru, który utworzył ogromną wyrwę na zachodnich zboczach góry Miłek. Miejsce jest bardzo dobrze widoczne z dużej odległości, gdzie szczególnie dobrze wyróżniają się szarobiałe ściany z rozpoczynającą się sukcesją leśną. Na dnie wyrobiska i na jego ścianach notuje się bardzo liczną florę, w tym gatunki rzadkie i chronione, często są to uciekinierzy z rezerwatu, w którym polany już dawno zarosły lasem. 



Typ ochrony: florystyczny

Data utworzenia: x

Powierzchnia: ok. 14 ha

Powiat: Złotoryjski

Gmina: Wojcieszów

Nadleśnictwo: Jawor


Położenie: Kamieniołom znajduje się w środkowo-zachodniej części masywu Góry Miłek, na wschodnim grzbiecie Gór Kaczawskich w Sudetach Zachodnich, 50-100 metrów na wschód od miejskich zabudowań. Z większości stron okala go rezerwat przyrody Góra Miłek, jedynie od południowo-zachodniej części graniczy z zabudowaniami miejscowości Wojcieszów.

Budowa: Pod względem składu i budowy geologicznej wyrobisko nie różni się zbytnio od reszty masywu. Zbudowane jest z kambryjskich wapieni i krystalicznych dolomitów tzw. Wojcieszowskich a także licznych pomniejszych minerałów takich jak zieleńce, łupki zieleńcowe, marmury, keratofity i porfiroidy. Pomiędzy skałami występują unikatowe i rzadkie w Polsce szczoty kalcytowe oraz pręcikowe kryształy malachitu. Kamieniołom charakteryzuje ciekawa budowa przestrzenna, która jest spowodowana działalnością ludzką. Początki kamieniołomu sięgają końca XIX wieku i trwały aż do połowy lat 70. lub 80. XX wieku (w literaturze podaje się różne daty), kiedy to zakończono eksploatację złóż.

Obecnie ściany kamieniołomu liczą około 400-500 metrów długości. Wysokość jest zróżnicowana, sięgająca w najwyższych miejscach do 40-50 m. Liczne są tutaj jamy i niewielkie jaskinie pochodzenia naturalnego, stworzonym dzięki zjawiskom krasowym. Woda, która przez miliony lat krążyła między szczelinami osadziła się w skałach tworząc roztwory krzemionki. Dzięki procesom erozji powstały tutaj groty skalne ze stalaktytami i stalagnitami. Część z nich istnieje po dziś dzień, część została zniszczona w trakcie wydobywania kruszcu.

Flora: Stosunkowo bogata. Należy pamiętać, że oprócz samego kamieniołomu, do działki przynależy też fragment lasów bukowych okalających wyrobisko, które nie znalazły się w obszarze rezerwatu przyrody. Do najważniejszych ekosystemów leśnych należy zaliczyć zespół żyznej buczyny sudeckiej (Dentario enneaphyllidis-Fagetum), której płaty porastają górne partie, powyżej ścian kamieniołomu oraz wokół dróg prowadzących ku górze. Posiadają one bogate runo leśne, w którym możemy napotkać rzadkie i cenne rośliny, takie jak obuwik pospolity, buławnik mieczolistny, buławnik wielkokwiatowy, listera jajowata, przylaszczka pospolita, kopytnik pospolity, fiołek leśny, groszek wiosenny czy lilia złotogłów. Ogólnie ten fragment nie różni się od pozostałych lasów bukowych rosnących po sąsiedzku w rezerwacie. Siedlisko stopniowo przechodzi w termofilne okrajki charakteryzujące się występowaniem podrostu brzóz i wierzb oraz mozaiką roślin zarówno siedlisk leśnych jak i otwartych. Następuje tutaj stopniowa sukcesja leśna, powodująca iż większa część areału wyrobiska jest już siedliskiem leśnym. W miejscach okrajków możemy spotkać takie gatunki jak gruszyczka mniejsza, gruszyczka jednostronna, kruszczyk szerokolistny, podejźrzon księżycowy, orlik pospolity i lilia złotogłów. Siedlisko stopniowo przechodzi w nasłonecznione murawy.

Oprócz buczyny kamieniołom charakteryzują bogate przyrodniczo murawy kserotermiczne i ekosystemy łąkowe. Pusta, niezalesiona przestrzeń stanowi dużą atrakcję zarówno wizualnie, jak i botanicznie. Dzięki swobodnemu dostępowi promieni słonecznych wykształciła się tutaj cenna murawa kserotermiczna z zespołu   goryczki i strzęplicy piramidalnej (Gentiano-Koelerietum pyramidatae) w runi której występuje pospolicie babka pośrednia, chaber driakiewnik, wilczomlecz sosnka, krwiściąg mniejszy, krzyżownica czubata oraz liczne jastrzębce i dzwonki. Z gatunków rzadkich i chronionych warto nadmienić m.in. gółka długoostrogowa, podkolan biały, goryczuszka orzęsiona, gruszyczka mniejsza, gruszyczka okrągłolistna, centuria pospolita i ożanka pierzastosieczna. Kolejnym rzadkich ekosystemem jest nawapienny zespół skalnicy trójpalczastej (Saxifrago-Poetum compressae), znany z okolicznych gór i wzgórz. Porasta on skaliste zbocza i półki skalne wyrobiska, gdzie gatunkiem dominującym jest wiechlina spłaszczona. Poza tym notuje się takie gatunki jak skalnica trójpalczasta, zanokcica murowa i driakiew gołębia.

Charakterystyczną cechą kamieniołomu jest występowanie gatunków, które wyginęły na terenie samego rezerwatu a przynajmniej nie stwierdzono ich w ciągu ostatnich kilkunastu lat. Należy do nich m.in. kilka gatunków storczykowatych (podkolan zielonawy, gółka długoostrogowa, kruszczyk rdzawoczerwony) a także gruszyczki, nasięźrzał pospolity, podejźrzon księżycowy i krzyżownica czubata. Głównym powodem „ucieczek” światłolubnych gatunków jest znaczny wzrost zacienienia runa leśnego przez rozrastające się buki. Szczytowe partie góry, na których występują jeszcze szczątkowe płaty muraw także są zagrożone przez rozrost drzew. Z tego też powodu, należy czynnie chronić murawy w kamieniołomie. Niestety znaczna jego część zarosła ekspansywnymi gatunkami pospolitych drzewek i krzewów jak wierzby, brzozy, bez czarny, kalina oraz czeremcha.

Fauna: Zbliżona do okolicznych terenów, jednak ze względu na występowanie licznych nasłonecznionych muraw i skał, można tutaj spotkać stosunkowo bogatą faunę gadów (m.in. jaszczurka zwinka i żyworódka, padalec zwyczajny, żmija zygzakowata). Z innych grup, liczne są tutaj owady. Jest to jedno z dwóch znanych stanowisk w Polsce motyla powszelatka sertora, który jest powiązany z zespołem skalnicy trójpalczastej. Poza tym na skałach kamieniołomu swoje żerowiska i miejsce gniazdowania ma puchacz, jedna z najrzadszych krajowych sów.

Zagrożenia: Kamieniołom jest najbardziej zaśmieconą częścią masywu. Graniczy bezpośrednio z zabudowaniami co powoduje, że trafia tu wiele śmieci poczynając od hałd starych opon, poprzez zardzewiałe elementy żelazne, aż po próchniejące meble i tapczany. Poza tego typu rodzajem „ludzkich pamiątek”, w północno-zachodniej części zachowały się resztki dawnych budowli zakładów kamieniarskich, głównie w postaci ceglanych ścian bez dachów i elementów wyposażenia.

Oprócz działalności ludzkiej, dużym zagrożeniem dla muraw jest naturalna sukcesja leśna. Otwarte tereny są szybko zarastane ekspansywnymi gatunkami drzew i krzewów (głównie brzoza brodawkowata, wierzba iwa, wierzba płacząca, dziki bez, czeremcha amerykańska) a także roślinnością zielną (pospolite gatunki traw, nawłoć, niecierpek drobnokwiatowy, pokrzywa zwyczajna). Z powodu szybkiego zarastania muraw, wiosną 2013 roku rozpoczęto systematyczne wykaszanie zarośli. Akcja została powołana przez Sudeckie Towarzystwo Przyrodnicze, które planuje podobne akcje w przyszłych latach na kolejnych zarastających murawach. Wykaszanie objęło najcenniejszy fragment kamieniołomu znajdujący się w najwyżej położonej części o powierzchni około 50 arów.

Inne: Gmina lub powiat nie planują w najbliższych latach objęcia kamieniołomu jakąkolwiek formą ochrony. Nawet sam teren nie posiada oficjalnej nazwy. Najczęściej nazywa się go Kamieniołomem na Miłku, Kamieniołomem „Miłek” lub Kamieniołomem na Górze Miłek.  Przez kamieniołom prowadzi Miłkowa Droga. Jest to ścieżka edukacyjna, która prowadzi wokół góry tworząc pętlę. Część owej ścieżki zahacza o górne partie, na których prowadzone są akcje wykaszania zarośli. Zamontowano tam tablice informacyjne oraz ulokowano ławki.