Kamieniołom w Nowych Rochowicach


Nieczynne wyrobisko marmuru położone jest na bezimiennym wzgórzu w Górach Kaczawskich i obejmuje jedne z najbogatszych muraw w Sudetach. Jest to miejsce wybitnie cenne przyrodniczo, które niestety systematycznie zarasta przez krzewy i drzewa. Odnotowano tu liczne rzadkie i chronione gatunki, w tym bardzo liczną rodzinę storczykowtych (gółka długoostrogowa, kruszczyk Muellera, kruszczyk rdzawoczerwony, buławniki i inne) oraz gatunki rzadkie w skali kraju i regionu.


Typ ochrony: florystyczny

Data utworzenia: projektowany

Powierzchnia: ok. 9,5 ha

Powiat: jaworski

Gmina: Bolków

Nadleśnictwo: Jawor


Położenie: Niewielkie wzniesienie (492 m n.p.m.) położone w środkowej części Grzbietu Wschodniego Gór Kaczawskich w Sudetach Zachodnich. Znajduje się po południowej stronie drogi krajowej nr 3, około 500 metrów na wschód od miejscowości Nowe Rochowice. Od południa, poprzez pola uprawne graniczy z Rochowicką Skałą, od zachodu z górą Rakarnią, od północy poprzez drogę krajową graniczy z masywem Wapniki i Księżą Górą, a od wschodu poprzez pola i nieużytki ze wzniesieniem Wrzosowiska.

Budowa: Podobnie jak otaczające sąsiednie wzniesienia, obszar zbudowany jest głownie z osadowych staropaleozoicznych skał metamorficznych (prawdopodobnie pochodzenia kambryjskiego), głównie marmurów takich jak skały kalcytowe i dolomitowe. Oprócz skał wapiennych natrafić tu można na  skały metamorficzne z tzw. metamorfiku kaczawskiego. Są to głównie zieleńce, łupki serycytowe i fyllity. Południowa część wzniesienia została mocno wyeksploatowana, tworząc duży bezdrzewny obszar z kilkunastometrowymi ścianami i bardzo licznym rumoszem marmuru, określanego jako marmur różowy.

Flora: Bardzo bogata jeśli uwzględnić bardzo niewielki obszar, stanowiąc mozaikę gatunków leśnych, ektonowych, łąkowych,, naskalnych i termofilnych, w dużej mierze są to rośliny górskie i podgórskie. Większość terenu porastają lasy, głównie drzewostan liściasty z domieszką sztucznych nasadzeń świerków i modrzewi. Najcenniejsze jest zbiorowisko ciepłolubnej buczyny storczykowej z zespołu Carici-Fagetum. Porasta ona zbocza i tereny okalające nieckę kamieniołomu. Drzewostan zbudowany jest głównie z buka pospolitego z domieszką klonu jawora, lipy drobnolistnej, jesionu wyniosłego i brzozy brodawkowatej. Miejscami występują też drzewa iglaste. Bogate runo zawiera kilkanaście rzadkich i cennych taksonów jak buławnik mieczolistny, buławnik wielkokwiatowy, listera jajowata, podkolan biały, przylaszczka pospolita, konwalia majowa, kopytnik pospolity, lilia złotogłów, czerniec gronkowy, żywiec bulwiasty, wawrzynek wilczełyko i gnieźnik leśny. Część opracowań wymienia także obuwika pospolitego i buławnika czerwonego, jednak nie jest to dostatecznie potwierdzone, jako że niektóre opracowania wymieniają to stanowisko jako wymarłe a inne jako dalej aktualne.

Wewnątrz kamieniołomu rozwinęły się płaty muraw kserotermicznych (Festuco-Brometea)  i ziołorośli, w które wkracza brzozowy  i sosnowy młodnik. Murawy charakteryzuje duża zmienność roślinności, jeśli chodzi o ich wysokość i zagęszczenie. Płaty w centrum kamieniołomu i wzdłuż drogi cechuje niska ruń i małe zagęszczenie, na tyle iż miejscami widoczne jest podłoże. Głównym czynnikiem jest silna antropopresja, w postaci wydeptywania i rozjeżdżania. Na tych płatach rosną odporniejsze na deptanie gatunki jak liczne trawy, dzwonki, centuria nadobna, babka pośrednia, len przeczyszczający oraz pszeńce. Tereny bliżej drzew charakteryzuje bujna i gęsta roślinność. W środowisku tym żyje kruszczyk rdzawoczerwony i kruszczyk Muellera, gółka długoostrogowa, goryczuszka orzęsiona, ożanka pierzastosieczna oraz licząca kilkaset osobników populacja goryczuszki gorzkawej. Miejscami występują pasy okrajków, głównie na obrzeżach lasu i wzdłuż dróg. W ich składzie oprócz pospolitych krzewów można spotkać mozaikę gatunków siedlisk leśnych i łąkowych, m.in. driakiew gołębia, driakiew żółtą, przetacznika kłosowego, orlika pospolitego, lilię złotogłów, lebiodkę pospolitą oraz trzy gatunki kruszczyków, w tym rzadkie w skali kraju, kruszczyka Muellera. W południowej części wzniesienia rozszastają się krzewowiska inwazyjnej robinii akacjowej z kruszczykiem szerokolistnym i orlikiem pospolitym. a w bezpośrednim sąsiedztwie wzniesienia występuje łąka rajgrasowa ze sporą populacją zarazy bladokwiatowej (rośnie poza obszarem projektowanego rezerwatu).

  • Buławnik czerwony (Cephalanthera rubra), wymieniany w publikacjach z lat 90. i początków pierwszej dekady XXI wieku. Obecnie takson nie odnaleziony, prawdopodobnie wymarł na terenie kamieniołomu.
  • Buławnik wielkokwiatowy (Cephalanthera damasonium), wiele osobników rośnie w płatach ciepłolubnej buczyny u wejścia do kamieniołomu a także pojedynczo w północnej i środkowej części wzniesienia.
  • Gółka długoostrogowa (Gymnadenia conopsea), kilkanaście subpopulacji rozlokowanych w wyrobisku, liczących kilkaset osobników. Jest to najliczniej występujący tu gatunek storczyka.
  • Gruszczyka mniejsza (Pyrola minor), liczne kępki tej rośliny występują na terenie wyrobiska w niewielkich zadrzewieniach oraz wzdłuż drogi.
  • Konwalia majowa (Convallaria majalis), bardzo licznie występuje w leśnych zbiorowiskach na całym obszarze górki. Szczególnie w świetlistych zaroślach naokoło wyrobiska.
  • Kruszczyk rdzawoczerwony (Epipactis atrorubens), najwięcej osobników występuje w kamieniołomie na terenach odsłoniętych, głównie wzdłuż ścieżki i polany w końcowej części wyrobiska. Jest to najliczniejsza sudecka populacja. Możliwe pojawianie się kruszczyka Schmalhausena (Epipactis x schmalhausenii). Krzyżówka powstała z występującym tu również kruszczykiem szerokolistnym.
  • Kukułka Fuchsa (Dactylorhiza Fuchsii), stosunkowo częsta głównie w północnej części góry, licząc kilkanaście subpopulacji po 10-30 osobników. Kilkanaście pędów rośnie także w wyrobisku.
  • Przylaszczka pospolita (Hepatica nobilis), pojedyncze kępki rozlokowane są w ciepłolubnej buczynie okalającej kamieniołom oraz na północnych stokach górki.

Grzyby: Nie prowadzono badań nad mykoflorą projektowanego rezerwatu, jednak ze względu na występowanie nawapiennych lasów bukowych prawdopodobnie występują tu rzadkie gatunki związane z tym środowiskiem, które są notowane w Górach Kaczawskich (liczne gwiazdosze, muchomor szyszkowaty, koronica ozdobna). Jedynym potwierdzonym gatunkiem jest gwiazdosz potrójny, którego owocniki są spotykane w buczynie storczykowej.

Fauna: Stosunkowo uboga. Rezerwat jest projektowany głównie ze względu na duże bogactwo florystyczne. Obszar z powodu małej powierzchni nie stanowi ostoi dla zwierząt, są one tutaj głównie tymczasowymi gośćmi, którzy posiadają wokoło znacznie większe i bardziej obiecujące tereny jak choćby rozległe drzewostany w rezerwacie Buki Sudeckie czy Wapniki. Na obszarze kamieniołomu znajdują się liczne nasłonecznione obszary stanowiące dużą atrakcję dla gadów jak zaskrońce, jaszczurki i żmije zygzakowate oraz dla ciepłolubnych stawonogów.

Zagrożenia: Duże. Głównym zagrożeniem jest brak rezerwatu. Dopóki nie zostanie on powołany, teren ten nie będzie miał programu ochrony, który byłby prawidłowo realizowany. Dotyczy to głównie wycinki inwazyjnej robinii akacjowej (popularnie i błędnie zwanej „akacją”) oraz młodych okazów brzozy i sosny zarastających wnętrze kamieniołomu, które zacieniając teren zabierają siedliska gatunkom wymagającym intensywnego nasłonecznienia. Obecnie około 85% niecki w kamieniołomie uległo zarośnięciu. Z czego wiele drzew ma ponad 15-20 lat, co wskazuje na wieloletnie zaniedbanie tego terenu. Dodatkowo na terenie odnotowuje się regularne uszkadzanie lub zniszczenie roślin z powodu częstych odwiedzin miejscowej ludności urządzającej sobie ogniska. Przykładowo latem 2014 r. stanowiska kruszczyka rdzawoczerwonego i gółki zostały przykryte grubą warstwą gałęzi drzew iglastych, będących pozostałością po rozniecanym ognisku. Działania takie utrudniają wzrost i niekorzystnie wpływają na pH gleby, zakwaszając ją.

Teren projektowanego rezerwatu jest często odwiedzany przez ludzi, czego dowodem są ślady ognisk, biwakowania i wjazdu samochodami. Wszystkie te działania niszczą runo i uszkadzają rośliny. Dodatkowym zagrożeniem jest możliwość ponownego rozpoczęcia wydobycia kruszcu, jako że w planach zagospodarowania przestrzennego gminy Bolków, obszar ten jest oznaczony, jako teren udokumentowanych złóż surowców mineralnych. Nie wiadomo na ile realne jest ponowne uruchomienie kamieniołomu. Należy zaznaczyć, że wydobycie miałoby się rozpocząć na terenie obszaru Natura 2000, na którym występuje mnogość chronionych gatunków oraz siedlisk priorytetowych.

Inne: Przy wzniesieniu od północno-wschodniej strony można podziwiać sporej wielkości XVIII wiecznie wapienniki. Są to jedne z niewielu wapienników, które są zadbane i odrestaurowane, podczas gdy większość tego typu budowli w regionie podupada i zmienia się w rozpadające ruiny. Na ich szczyt prowadzi wydeptana ścieżka od strony wzgórza. Rozpościera się stąd niewielka panorama na okoliczne wzgórza oraz drogę krajową.