Kamiennik w Paśmie Krowiarek

Mało znany zakątek Pasma Krowiarek charakteryzujący się pięknie zachowanymi buczynami storczykowymi oraz wysokimi wapiennymi ścianami, dochodzącymi miejscami do kilkunastu metrów. Teren występowania licznych i rzadkich gatunków roślin (orlik, cis pospolity, zanokcica skalna, kruszczyk szerokolistny) oraz grzybów (purchawka jeżowata, naparstniczka czeska, muchomor szyszkowaty).




Typ ochrony: leśny  

Data utworzenia: brak 

Powierzchnia: ok. 120 ha 

Powiat: Kłodzki 

Gmina: Bystrzyca Kł. 

Nadleśnictwo: Bystrzyca Kł.

Położenie: Góra Kamiennik (586 m n.p.m.) znajduje się w Sudetach Wschodnich, na północno-zachodnich krańcach grzbietu Masywu Śnieżnika, w jego podregionie o nazwie Krowiarki, około 1,5 km na północ od Nowego Waliszowa, oraz około 1,2 km na południe od ostatnich zabudowań w Romanowie. W paśmie Krowiarek wzniesienie położone jest we wschodniej części masywu Gór Żelaznych, gdzie łączy się z górą Żeleźniak (591 m n.p.m.) od południowo-zachodniej strony. Od północy Kamiennik łączy się z bezimienną górą (541 m n.p.m.) oraz poprzez dolinę rozdzieloną gminną drogą Romanowo-Waliszów graniczy z górami Skałeczna (570 m n.p.m.) i Dzicza Góra (578 m n.p.m.). Całość znajduje się na terenie nadleśnictwa Bystrzyca Kłodzka i obejmuje oddziały leśne 107 i 108 wraz z okolicznymi łąkami.

Budowa: Całość budują skały metamorficzne sklasyfikowane do metamorfiku Lądka i Śnieżnika, które powstały z łupków łyszczykowych w okresie neoprotozoicznym lub w starszym paleozoiku. Część skał uformowała się w postaci wapieni krystalicznych, głównie marmurów kalcytowych i dolomitowych oraz amfibiolitów serii strońskiej. Skały dolomitowe tworzą na terenie Kamiennika liczne wychodnie, niekiedy o wysokich, pionowych ścianach. W runie liczny jest rumosz wapienny. Z powodu dużej ilości wapiennych skał, u podnóża widnieją ślady górnictwa, w tym czynny niewielki kamieniołom od południowo-wschodniej strony.

Górę charakteryzuje bogata rzeźba terenu. Ściany północne i wschodnie cechuje duże nachylenie (niekiedy dochodzące do 90 stopni), podczas gdy stoki zachodnie i południowe mają łagodny przebieg i naturalnie przechodzą w sąsiadujące szczyty tworząc dwa ramiona rozgałęziające się w kierunku Romanowa i Piotrowic tworząc niewielką kotlinę oraz na południe poprzez Żeleźniaka, ciągnąc się w stronę Nowego Waliszowa. Bezimienne wzgórze (541 m n.p.m.) na północny-wschód posiada łagodniejszy, kopulasty kształt, jedynie wschodnie stoki charakteryzują się większą stromością. Ze względu na niemalże bliźniaczy charakter tego wzgórza i podobną przyrodę, będzie ono stanowiło część opisywanego terenu jako ‚Kamiennik II”.

Flora: Bardzo bogata. Głównie z tego względu powołano na tym obszarze sieć Natura 2000. Dzięki wapiennemu podłożu można tutaj wyróżnić sieć ekosystemów powiązanych z tymi skałami. Najcenniejsze są bardzo liczne i dobrze rozwinięte ciepłolubne buczyny storczykowe (Cephalanthero-Fagenion), których płaty porastają większą część zarówno Kamiennika jak i sąsiadującego wzgórza Kamiennik II. Runo leśne charakteryzuje duże bogactwo gatunkowe, występuje m.in. buławnik wielkokwiatowy, gnieźnik leśny, bluszcz pospolity, orlik pospolity, lilia złotogłów, szczyr trwały, cis pospolity, kruszczyki, traganek szerokolistny i przylaszczka pospolita. Na terenie Kamiennika II stwierdzono także siedlisko żyznej buczyny sudeckiej (Dentario enneaphylli-Fagetum), która występuje w mozaice z buczyną storczykową w szczytowych i północnych stokach.

Na licznych skalnych wychodniach i półkach stwierdzono siedlisko wapiennych ścian skalnych ze zbiorowiskami Potentilletalia caulescentis, wśród których występują liczne mchy i porosty a także nielicznie zanokcica północna, zanokcica skalna i paprotka zwyczajna. Z siedlisk nieleśnych występujących naokoło góry rozpościerają się niewielkie płaty muraw kserotermicznych (Festuco-Brometea), które wąskimi pasami okalają Kamiennik i Kamiennik II od południowej i wschodniej strony. W siedlisku stwierdzono rzadkie i cenne gatunki roślin jak goryczka krzyżowa, goryczuszka orzęsiona, orlik pospolity i liczne szelężniki.

Grzyby: Teren Kamiennika to jeden z najcenniejszych mykologicznych fragmentów zarówno w Paśmie Krowiarek jak i ogólnie na terenie Ziemi Kłodzkiej. Ze względu na występowanie dobrze zachowanych buczyn i podłoża wapiennego stwierdzono tu liczne rzadkie i chronione gatunki grzybów wielkoowocnikowych jak: muchomor szyszkowaty, borowik złotobrązowy, gwiazdosze, purchawka jeżowata i naparstniczka czeska. Ostatni gatunek występuje w wilgotnych zaroślach poza terenem lasu.

Fauna: stosunkowo słabo zbadana fauna reprezentowana jest przez kilka chronionych gatunków ornitofauny, m.in. kszyk, dzięcioł czarny i siniak. Ze względu na to, że Kamiennik stanowi fragment większego kompleksu leśnego, zwierzęta są tutaj częstymi gośćmi. Dotyczy to głównie typowych i pospolitych leśnych ssaków jak dzik, sarna, lis, jeż zachodnioeuropejski a także niektóre leśne płazy i gady (ropucha szara, padalec).

Zagrożenia: Potencjalnie bardzo duże. Góra nie jest objęta ochroną rezerwatową czy w postaci użytku ekologicznego. Obecnie przynależy do obszaru Natura 2000 Pasmo Krowiarki, które jednak nie zapewnia wystarczającej ochrony. Na chwilę obecną (2016 r.) na Kamienniku nie było prowadzonego pozyskiwania drewna, jednak ze względu na intensywną wycinkę prowadzoną na sąsiednich górach (Wapniarka, Słupiec) nie można wykluczyć, że w niedalekiej przyszłości podobny los spotka także buczynę na Kamienniku. Poza tym nieracjonalna gospodarka leśna może doprowadzić do niszczenia runa leśnego z cennymi gatunkami roślin, głównie z powodu wycinania drzew, które są transportowane przez ciężki sprzęt maszynowy. Wzrost dostępności światła może doprowadzić do nadmiernego wzrostu młodych buczków w podszycie, co znacząco zacieni runo leśne i spowoduje zanik wielu rzadkich gatunków.

Murawy kserotermiczne zagrożone są przez nieracjonalną gospodarkę rolną, głównie w postaci wypalania traw i wykaszania runi w nieodpowiednich terminach. Część łąk zagrożona jest przez działający kamieniołom, który w przyszłości może ulec powiększeniu w celu zwiększenia wydobycia kruszcu. Ruch turystyczny i idące za tym negatywne skutki w postaci śmiecenia, płoszenia zwierzyny lub niszczenia roślin nie stanowi zagrożenia. Góra jest praktycznie nieznana. Nie prowadzą przez nią szlaki turystyczne a znaki ostrzegawcze kamieniołomu o wybuchach dodatkowo mogą zniechęcać potencjalnych gości. Na teren Kamiennika prawdopodobnie zapuszczają się tylko nieliczni pasjonaci przyrody oraz miejscowi.

Wrażenia ogólne: Teren oceniam bardzo pozytywnie. Stanowi piękny przykład dobrze rozwiniętej buczyny storczykowej z licznymi i cennymi roślinami. Zaskoczenie pozytywne, głównie ze względu na masowe wycinki w pozostałych buczynach na Krowiarkach, gdzie leśnicy zostawiają wielkie luki w zwartym drzewostanie oraz masowo niszczą stanowiska storczyków w runie leśnym. Ulokowanie na uboczu od popularnych obiektów turystycznych oraz z daleka od szlaków sprawia, że o górze mało kto wie. Nie spotka się tam ludzi, co najwyżej usłyszy odgłosy pracy z pobliskiego kamieniołomu. Dodatkową atrakcją jest duże bogactwo rzadkich gatunków grzybów. Kamiennik jest idealnym miejscem na jednodniową wycieczkę, w czasie której można zwiedzić liczne płaty buczyn na wielu górach w paśmie Krowiarek. Niestety, po większości trzeba poruszać się po nieoznakowanych drogach leśnych lub wprost przez runo leśne albowiem nie uraczy się tutaj dużej liczby szlaków turystycznych. Trzeba mieć dobrą mapę oraz działającego GPS’a aby ewentualnie móc zlokalizować swoją pozycję.