Kapella

Typ ochrony: florystyczny 

Data utworzenia: projektowany

Powierzchnia: ok. 5 ha

Powiat: złotoryjski

Gmina: Świerzawa

Nadleśnictwo: Złotoryja

Położenie: Projektowany użytek ekologiczny znajduje na Grzbiecie Południowym Gór Kaczawskich. Częściowo na górze Widok i częściowo na łąkach na przełęczy o tej samej nazwie. Bezpośrednio przy drodze 365 pomiędzy Dziwiszowem i Podgórkami. Teren użytku docelowo ma obejmować nieczynną część kamieniołomu (tj. południowa i środkowa), podczas gdy północna część stanowi działającą kopalnię.

Budowa: Wzgórze jak i przełęcz zbudowane są z łupków zieleńcowych (zachodnia część) oraz ordowickich łupków albitowo-sercytowych z grafitem (część wschodnia). Samo wzgórze jest dwuwierzchołkowe (616 i 612m n.p.m.), pokryte łąkami i nieużytkami.

Flora: Większość terenu porastają łąki i nieużytki, jedynie na wzniesieniu znajdują się niewielkie zadrzewienia i krzewowiska. Występuje tu niewielkie połacie zarastającej pozostałości ciepłolubnej murawy z klasy Festuco-Brometea, zachowanej głównie pomiędzy wyrobiskami lokalnego kamieniołomu wapienia. Teren jest silnie zdegradowany, głównie porośnięty licznymi trawami, które zagłuszają pozostałe gatunki roślin takie jak driakiew, dzwonek pokrzywolistny, listera jajowata, smółka pospolita, krzyżownica zwyczajna, goryczka orzęsiona. Na terenie jest mocno zaznaczona sukcesja leśna. Na szczycie kamieniołomu wyrastają liczne gatunki drzew i krzewów, m.in. dąb bezszypułkowy, klon zwyczajny, brzoza brodawkowata, głóg dwuszyjkowy, bez hebd i inne krzewy.

Poniżej kamieniołomu rozpościerają się górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris), które stanowią większość użytków zielonych na terenie obszaru. W ich składzie występuje wiele gatunków zielnych m.in. biedrzeniec wielki, chaber łąkowy, krwiściąg lekarski, dzwonek rozpierzchły, kozibród łąkowy, jastrun właściwy a także duże populacje łubinu. Łąki te tworzą mozaikę z górskimi łąkami konietlicowymi (Polygono-Trisetion), które porastają głównie południowe, silnie nasłonecznione zbocza. W ich składzie gatunkowym dominują m.in. konietlica łąkowa, bodziszek leśny, przywrotnik pospolity, jastrun właściwy, szelężniki, kostrzewy i rzadkie gatunki chronione: podkolan biały, gółka długoostrogowa, dziewięćsił bezłodygowy, goryczuszka orzęsiona, zimowit jesienny.

Przełęcz Widok, jest to ostatnie na Dolnym Śląsku, znane stanowisko storczyka drobnokwiatowego (Orchis unsulata) odmiany późnokwitnącej (subsp. aestivalis). Jednak po 2000 r. jego status jest nieznany albowiem nie prowadzi się stałego monitoringu a ostatnie prace sprzed prawie 2 dekad wskazują na wymierającą populację. Osobiście storczyka na Widoku nie widziałem, stąd zamieszczone w artykule zdjęcia pochodzą z innych regionów Polski.

Fauna: Bardzo uboga. Głównie okoliczne bezkręgowce, gady i ptaki.

Zagrożenia: Skrajnie duże. Projektowany użytek jest zagrożony na wszystkie możliwe sposoby. Dotyczy to zwłaszcza najważniejszego składnika użytku, czyli storczyka drobnokwiatowego. Tamtejsza populacja szacowana jest na około 8-10 osobników generatywnych (Krukowski, UPWr).

Sama populacja jest narażona na szereg zagrożeń. Zaczynając od pożaru łąki, które w Polsce zdarzają się nader często, mogącej unicestwić wszystkie formy generatywne oraz siewki, kończąc na sukcesji drzew. Samosiejki brzóz i innych drzew rosnąc zacieniają teren, powodując zanikanie storczyka. Do tego populacja znajduje się na aktywnie działającym kamieniołomie, który corocznie powiększa areał wydobywania kruszcu.

Żółty obszar=teren zniszczonych muraw

[Aktualizacja na 2013 rok]: Tegoroczna wizyta sprawiła bardzo niemiłą niespodziankę. Obszar widoczny przy pomocy zdjęć satelitarnych ukazuje teren sprzed kilku lat. Obecnie większa część muraw została usunięta w celu wydobycia kruszcu. Pomimo intensywnego przeszukiwania na pozostałych niewielkich połaci muraw nie udało się odnaleźć storczyka drobnokwiatowego. Prawdopodobnie populacja została bezpowrotnie zniszczona. Wymaga to jednak dokładniejszych badań i konsultacji naukowych. Na murawach odnaleziono jedynie jeden okaz gółki długoostrogowej, kilka okazów listery jajowatej oraz kilka pędów kruszczyków rosnących w zadrzewieniach. Flora poniżej kamieniołomu ma się znacznie lepiej. Murawy na przełęczy Widok (nie na kamieniołomie) obfitują w stosunkowo liczne populacje gółek, podkolana białego, dziewięćsiła bezłodygowego i goryczek.

Murawy poniżej kamieniołomu są zagrożone częściowo przez turystów i kolekcjonerów roślin. Sama przełęcz to popularne miejsce widokowe, z którego rozpościera się panorama na całe Góry Kaczawskie i sporą część Sudetów. Duży napływ ludzi jest bardzo niebezpieczny. Część z nich podziwiając widoki chodzi po łące, będąc nieświadom tego, że mogą zdeptać storczyka (np. kiedy posiada on tylko liście, przez co jest słabo widoczny). Egzemplarze kwitnące są narażone na zrywanie kwiatów lub wykopywanie całych egzemplarzy. Jako jeden z czynników niwelujących zagrożenia jest to, że większość cennych łąk znajduje się w pewnej odległości od drogi i szlaków. Aby na nie wejść trzeba pokonać około 200-300 m idąc polnymi drogami. Dlatego na te tereny zachodzić będzie niewielka liczba turystów. Większość będzie poruszać się w okolicach ciągów drogowych.

Inne: Przełęcz Widok (zwana czasem Kapella), jest popularnym miejscem widokowym. W bezpośredniej bliskości znajduje się źródło wody pitnej zwanej „Kapellówka”. W celu ochrony stanowiska planuje się powołanie rezerwatu Murawy na Przełęczy Widok.