Szczeliniec Wielki

Szczeliniec to jedna z najbardziej znanych i rozpoznawalnych sudeckich gór. Jej charakterystyczny kształt oraz bardzo liczne i niezwykłe twory skalne powodują, że rocznie odwiedzają go tysiące turystów. Jest to prawdopodobnie najliczniej odwiedzany obiekt przyrodniczy w tej części Sudetów. Nie każdy jednak wie, że Szczeliniec to nie tylko piękne widoki i niezwykłe skalne rzeźby ale także ciekawa przyroda ożywiona, którą można spotkać zarówno na szczycie jak i u jego podnóża. 



Typ ochrony: krajobrazowy / ochrony czynnej

Data utworzenia: 1984; w 1993 r. włączony do parku narodowego

Powierzchnia: 50,26 ha

Powiat: Kłodzki

Gmina: Radków

Nadleśnictwo: brak


Status prawny: Pierwotnie Szczeliniec Wielki był rezerwatem, którego data powstania sięga 1984 roku. Jednak w momencie założenia parku narodowego, status góry zmienił się. Oficjalnie Szczeliniec wchodzi w skład obszaru ochrony czynnej w ramach Parku Narodowego Gór Stołowych. Nie stanowi wyodrębnionej jednostki jak to jest w przypadku rezerwatów przyrody czy użytków ekologicznych. W wielu źródłach i publikacjach jest on dalej nazywany rezerwatem przyrody, co jest dużym błędem merytorycznym. Taki problem nazewnictwa dotyczy kilku obszarów w obrębie parku (m.in. Wielkie Torfowisko Batorowskie, Ostra Góra, Sawanna Łężycka, Szczeliniec Mały, Rogowa Kopa). Tak czy inaczej, cały ten teren jest ściśle chroniony co zapewnia odpowiedni poziom zabezpieczający przed czynnikiem ludzkim.

Położenie: Góra leży we wschodniej części Gór Stołowych w Sudetach Środkowych. Całość położona na terenie parku narodowego, w połowie drogi pomiędzy miejscowościami Karłów i Pasterka. Od zachodu graniczy ze Szczelińcem Małym.

Budowa: Najwyższy szczyt Gór Stołowych, osiągający 919 m n.p.m. (należy do Korony Gór Polskich). Zbudowany głównie z piaskowców pochodzących z okresu górnej kredy. Na szczycie występują liczne rzeźby, szczeliny i wąwozy utworzone w skutek wietrzenia piaskowca ciosowego. Do najbardziej rozpoznawalnych należy „Piekiełko”. Wąwóz o 20 metrowych ścianach, ciągnących się na długości około 100 metrów z ciekawym  mikroklimatem charakteryzującym się niską temperaturą i wysoką wilgotnością powietrza.

Dzięki milionom lat wietrzenia, na Szczelińcu można podziwiać piękne i dziwne twory skalne. Wiele z nich posiada własne nazwy m.in. Koński Łeb, Małpolud, Kwoka, Wielbłąd, Ropucha, Kołyska, Wiszące Grona, Słoń, Diabelski Stół, Czyściec, Serce Liczyrzepy, Królik, Diabelska Kuchnia, Wiewiórka, Stopa Olbrzyma i wiele innych.

Flora: Stosunkowo uboga. Lasy składają się głównie z boru wysokogórskiego (m.in. świerki, brzozy, sosny, jarzębina). Drzewa rosnące na płaskim szczycie, ze względu na silny wiatr i bardzo ubogą glebę uległy skarłowaceniu lub znacznemu odkształceniu. Część z nich przypomina naturalne drzewka bonsai.

Skarpy Szczelińca porośnięte są roślinnością z zespołu wysokogórskich borówczysk bażynowych (Empetro vaccinietum), dla których Góry Stołowe są jedynym znanym miejscem występowania w Sudetach Środkowych . Runo tego ekosystemu jest ubogie, składające się z roślin preferujących gleby kwaśne, takich jak paprocie, borówka czarna, borówka bagienna, siódmaczek leśny, pszeniec, wrzos zwyczajny, liczne gatunki starców oraz chroniona i bardzo rzadka w tej części kraju bażyna czarna. Znaczną powierzchnię szczytowych partii porastają zbiorowiska z rzędu świerczyn właściwych (Vaccinio piceenion), o bardzo ubogim gatunkowo składzie runa. Rosną tu głównie mchy i wątrobowce, a także rośliny z rodziny wrzosowatych (borówka czarna, mącznica lekarska, wrzos zwyczajny), niektóre trawy i turzyce oraz chronione gatunki jak paprotka zwyczajna, wroniec widlasty i widłak jałowcowaty.

Tereny u podnóża Szczelińca porasta dolnoreglowy bór świerkowo-jodłowy (Abieti-Picetum (montanum)), o stosunkowo bogatszej florze, w porównaniu do górnych partii. Występuje tu kilka wilgotniejszych miejsc z zastoinami wody, które miejscami przechodzą w drobne płaty torfowisk przejściowych i śródleśnych turzycowisk. Jest to środowisko stosunkowo bogate florystycznie. Do rzadkich lub chronionych gatunków roślin występujących w tym biotopie należy m.in. ciemiężyca zielona, pełnik europejski, kruszczyk szerokolistny, kukułka Fuchsa, gnieźnik leśny i liczydło górskie.

Obszar Szczelińca Dużego i Małego jest najbogatszy w parku pod względem liczby porostów. Wśród gatunków chronionych należy wymienić: żyłecznik zwisający, płucnica płotowa, porosty z rodzaju kruszownica (Umbilicaria spp.), pustułka rurkowata oraz pustułka Bittera. Do cenniejszych organizmów występujących na Szczelińcu należą glony, mchy i wątrobowce, wśród nich rzadkie Gymnacolea acutiloba i Dicranum sendtneri.

Fauna: Umiarkowana. Sam szczyt ze względu na utrudniony dostęp i bardzo duży ruch turystyczny nie jest zamieszkiwany przez duże ssaki takie jak sarny, dziki czy lisy. Występują tutaj głównie mniejsze stworzenia takie jak popielice, wiewiórki oraz duża kolonia nietoperzy, m.in. nocek Natterera, nocek wąsatek, nocek Brandta, karlik malutki, gacek szary.

Zagrożenia: Niezbyt duże. Flora i fauna jest tutaj uboga a sam rezerwat powstał w celu ochrony form skalnych, dla których ruch turystyczny nie jest tak szkodliwy. Głównymi czynnikami szkodzącymi są osoby niepotrafiące zachować kultury osobistej okazując to poprzez wyrzucanie śmieci za siebie. Na szlaku często spotyka się papierki, puszki, butelki lub worki. Gdzieniegdzie można natrafić także na ludzkie odchody, one jednak należą do rzadkości.

Inne: Szczeliniec Wielki jest główną atrakcją parku narodowego i jednym z najbardziej znanych obiektów w całych Sudetach. Na wschodniej stronie znajdują się tarasy widokowe, z których rozpościera się widok na większą część zachodniej części Ziemi Kłodzkiej i czeskiej strony Gór Stołowych. Jest to najlepszy punkt obserwacyjny. Dotyczy to zarówno tarasów od strony schroniska po północnej stronie, jak i bardziej spektakularnych wizualnie tarasów po stronie południowo-zachodniej.

Samo wzniesienie należy do ciężkich. Początek podróży na szczyt zaczyna się od pokonania 680 stopni zbudowanych przez Franciszka Pabla na przełomie XVIII i XIX wieku (z pewnymi późniejszymi przeróbkami). Dla osób starszych oraz nie mających dobrej kondycji, pokonanie tych schodów zajmuje wiele czasu, ze względu na częste postoje by złapać oddech i odpocząć. Jednak gdy wejdzie się na szczyt jest już znacznie łatwiej ze względu na niemal płaski charakter góry.