Wapniarka



Typ ochrony: florystyczny, leśny 

Data utworzenia: brak

Powierzchnia: ok. 60 ha

Powiat: Kłodzki

Gmina: Kłodzko, Bystrzyca Kł.

Nadleśnictwo: Bystrzyca Kł.


Położenie: Góra położona jest w Sudetach Wschodnich, na północno-zachodnich krańcach grzbietu Masywu Śnieżnika, w jego podregionie o nazwie Krowiarki, na północ od miejscowości Mielnik. Oddzielona jest przełęczą Mielnicką wraz z kilkoma innymi górami od pozostałej części pasma. Od wschodu granicę wyznaczają pola uprawne wraz z drogą krajową nr 5 (Wrocław-Kudowa). Pozostałe granice wyznacza linia lasu i leśne ścieżki. Drzewostan góry obejmuje oddziały leśne 306, 308, 309 nadleśnictwa Bystrzyca Kł. oraz grunty prywatne. Dawniej wzgórze nosiła nazwę Bielica. Obecnie znacznie częściej stosuje się nazwę Wapniarka.

Budowa: Stosunkowo niewielka góra (518 m n.p.m.) o kopiastym kształcie i w większości o łagodnych stokach, które tylko w niektórych fragmentach nabierają stromości. W wielu miejscach widoczne są wyrobiska i nieczynne kamieniołomy, szczególnie we wschodniej i północnej części. Niektóre z nich posiadają wysokie 30-40 m ściany. Szczyt kopca jest wyraźnie podkreślony, dzięki czemu wzniesienie jest dobrze rozpoznawalne i wyróżniające się na tle innych gór.

Wapniarkę charakteryzuje zróżnicowana budowa geologiczna. Zdecydowaną większość wzniesienia budują skały metamorficzne przynależące do metamorfiku Lądka i Śnieżnika, składające się głownie z łupków łyszczykowych. Liczne są tutaj także wapienie grubokrystaliczne określane jako marmury kalcytowe i dolomitowe serii strońskiej o białej i różowawej barwie. Występują one w formie soczew o grubości kilku-kilkudziesięciu metrów i długości dochodzącej nawet do kilkuset metrów. Liczne są tutaj wychodnie skał wapiennych, z czego jedne z większych są usytuowane w szczytowych partiach. Szczególnie bogate złoża znajdywały się w północnych i wschodnich częściach góry, co zaowocowało licznymi kamieniołomami.

Flora: Bardzo bogata. Wapniarka należy do szczytów o jednej z większych bioróżnorodności nie tylko w regionie ale generalnie w całych Sudetach. Wzniesienie w całości zajmują lasy mieszane regla dolnego, jedynie w najniższych partiach występują łąki i tereny rolne.

Do najcenniejszych ekosystemów leśnych należą ciepłolubne buczyny storczykowe (Cephalanthero-Fagion) w odmianie sudeckiej (Fagus sylvatica-Hypericum maculatum). Obejmują one liczne płaty z okazałymi i wiekowymi bukami, głównie na nasłonecznionych południowych i wschodnich fragmentach a także wokół szczytu kopuły, zarówno na stromych jak i łagodnych zboczach. Charakteryzują się bardzo bogatym składem runa leśnego, w tym bogatą florą roślin z rodziny storczykowatych (obuwik pospolity, buławnik wielkokwiatowy, buławni

k czerwony, kruszczyk szerokolistny, kruszczyk rdzawoczerwony, gnieźnik leśny, żłobik koralowy, listera jajowata, podkolan biały). Poza nimi spotyka się także inne rzadkie gatunki lub charakterystyczne dla tego typu ekosystemu: przylaszczka pospolita, orlik pospolity, traganek szerokolistny, szczyr trwały, konwalia majowa, kalina koralowa, żankiel zwyczajny, wiciokrzew zwyczajny, przytulia wonna, dzwonek brzoskwiniolistny i pokrzywolistny, barwinek pospolity, kokoryczka wonna, czerniec gronkowy, łuskiewnik różowy, sałatnik leśny, wawrzynek wilczełyko, biedrzeniec wielki i kopytnik pospolity.

W południowo-zachodnich fragmentach występują niewielkie płaty żyznej buczyny sudeckiej  (Dentario enneaphylli-Fagetum), której drzewostan niemal w całości składa się z buka zwyczajnego z niewielką domieszką świerka i jaworu. W większości drzewostan płynnie przechodzi w buczynę storczykową z trudną do określenia granicą. W runie leśnym występuje zbliżone gatunki, jednak z mniejszym bogactwem storczykowatych. Do charakterystycznych roślin należą m.in. przytulia wonna, szczyr trwały, lilia złotogłów, żywiec dziewięciolistny i żywiec bulwkowaty. W części płatów występują sztuczne nasadzenia sosny zwyczajnej i świerka z bogatym bukowym podszytem. Porastają one wyspowo głównie fragmenty wokół kamieniołomów i wschodnich zboczy. Charakteryzują się ubogim runem wykazującym cechy mocno zniekształconego runa porastającego buczyny.

Z terenów nieleśnych najcenniejsze są duże płaty muraw kserotermicznych (Brometalia erecti) porastających nasłonecznione i stosunkowo łagodne zbocza w południowej i wschodniej części Wapniarki. Występują na nich liczne gatunki rzadkie lub chronione jak: goryczka krzyżowa, goryczuszka orzęsiona, goryczuszka gorzkawa, gółka długoostrogowa, zawilec wielkokwiatowy, krzyżownica gorzka i goździk kropkowany a także bardzo bogata populacja zimowita jesiennego.

Z pozostałych zbiorowisk występują niewielkie fragmenty roślinności naskalnej z zespołu skalnicy trójpalczastej i wiechliny spłaszczonej  (Saxifrago-Poetum compressae) oraz wapienne ściany ze zbiorowiskami Potentilletalia caulescentis obejmujące niewielkie połacie na utrwalonym rumoszu, wapiennych wychodniach i na półkach skalnych. Występują na nich liczne pojedyncze kępy zanokcic (skalnej i murowej) a także paprotka zwyczajna, czerniec gronkowy i bodziszek cuchnący.

Grzyby: Słabo poznane. Ze względu na występowanie dużych połaci nawapiennych buczyn występuje tutaj duża liczba wapieniolubnych grzybów wielkoowocnikowych, m.in. borowik złotobrązowy bledący, muchomor szyszkowaty, kolczatek strzępiasty, purchawka jeżowata a także liczne gwiazdosze (m.in. gwiazdosz frędzelkowany). Z innych gatunków notuje się: pieniążkówka gładkotrzonowa, gąska wierzbowa, hubiak pospolity, pieczarka biaława, niszczyca anyżkowa.

Fauna:  Wapniarka stanowi fragment większego kompleksu leśnego, stąd występują tutaj liczne gatunki pospolitych, typowo leśnych zwierząt m.in. sarny, dziki, lisy, jelenie, kuny, łasice. Notuje się także stanowisko rzadkiej i objętej ochroną popielicy szarej Krowiarki stanowią ważną ostoję chiropterofauny. Stwierdzono m.in. nocka orzęsionego, nocka Natterera, nocka Bechsteina, nocka dużego, podkowca małego, mroczka późnego, mroczka pozłocistego i gacka brunatnego. Awifauna nie została dostatecznie zbadana, jednak można wnioskować, że jest równie bogata co pozostałe grupy zwierząt.

Ze względu na tereny nasłonecznione licznie reprezentowana jest herpetofauna i fauna bezkręgowców. Żyje tu m.in. żmija zygzakowata i zaskroniec. W nieczynnych kamieniołomach wygrzewają się jaszczurka zwinka i jaszczurka żyworodna. Stwierdzono występowanie rzadkich gatunków mięczaków jak świdrzyk ozdobny i Helicigona lapicida oraz stawonogów (paź królowej i tygrzyk paskowany).

Zagrożenia: Bardzo duże. Góra nie jest objęta ochroną rezerwatową czy w postaci użytku ekologicznego. Obecnie przynależy do obszaru Natura 2000 Pasmo Krowiarki, które jednak nie zapewnia wystarczającej ochrony. Od wielu lat prowadzi się na terenie góry intensywną wycinkę wiekowych i okazałych buków, w tym na stanowiskach roślin chronionych (buławniki, obuwik pospolity, kruszczyki). Szczególnie intensywna wycinka dotyczy południowych i wschodnich płatów. Poza tym nieracjonalna gospodarka leśna może doprowadzić do niszczenia runa leśnego z cennymi gatunkami roślin, głównie z powodu wycinania drzew, które są transportowane przez ciężki sprzęt maszynowy. Wzrost dostępności światła może doprowadzić do nadmiernego wzrostu młodych buczków w podszycie, co znacząco zacieni runo leśne i spowoduje zanik wielu rzadkich gatunków, jak to miało miejsce np. przy wycince buków w szczytowych partiach. Tamtejszy podrost całkowicie wyparł rośliny leśne.

Murawy kserotermiczne zagrożone są przez nieracjonalną gospodarkę rolną, głównie w postaci wypalania traw i wykaszania runi w nieodpowiednich terminach. Przykładem tego są prowadzone prace kośne wczesnym latem, które doprowadzały do masowego ścinania pędów kwiatowych goryczek, uniemożliwiając im tym samym możliwość wydania nasion. Ścięcia unikają tylko okazy rosnące bezpośrednio przy drodze, której właścicielami nie są rolnicy. Część muraw wykazuje pozostawienie odłogiem, co skutkuje rozrostem krzewów i młodych drzewek a także znaczący wzrost licznych gatunków wysokich traw, które zagłuszają inne łąkowe rośliny.

Inne: W północno-wschodniej części ustanowiono w 2006 roku pomnik przyrody nieżywionej – stary kamieniołom wapienia ‚Wapniarka’ obejmujący zarastające wyrobisko o wysokich, niemalże pionowych ścianach w oddziale leśnym 308ax. Często jako pomnik przyrody błędnie oznaczany jest duży kamieniołom na skraju góry.

Przez Wapniarkę prowadzi kilka szlaków turystycznych, m.in. zielony szlak turystyczny z Romanowa do Bystrzycy Kłodzkiej, który prowadzi leśną drogą w południowej części góry. Od północy i zachodu leśnymi ścieżkami biegnie szlak św. Jakuba. W Mielniku ma swój początek żółty szlak, biegnący ku zachodowi. Wszystkie szlaki zahaczają o wieżę widokową znajdującą się na samym szczycie góry.

Sama wieża widokowa została otwarta w grudniu 2008, jako trzecia z kolei konstrukcja. Pierwszą wieżę wybudowano w 1889 roku. Była to budowla o konstrukcji drewnianej, która po 36 latach istnienia uległa zniszczeniu w skutek uderzenia piorunu. Drugą wieżę spotkał podobny los. Konstrukcja rozpadła się w końcu lat 70. XX wieku z powodu uderzenia pioruna i ogólnej złej kondycji. Obecnie najnowsza, 3 piętrowa konstrukcja powstała w oparciu o wykorzystanie żelbetowych elementów podstawy poprzedniej wieży. Z jej szczytu rozpościera się panorama na północne, wschodnie i południowo-wschodnie tereny Ziemi Kłodzkiej.

Wrażenia ogóle: Negatywne, a w ostatnich latach bardzo negatywne. Wapniarka jest odpowiednikiem kaczawskiego Połomu. Jedna z najcenniejszych gór regionu, pozbawiona jakiejkolwiek formy ochrony. Jedyna różnica polega na formie niszczenia. W przypadku Połomu jest to czynny kamieniołom, który powoli ale systematycznie niszczy górę. Na Wapniarce kamieniołomy są już dawno porzucone i nieczynne, jednak silnie zagrożona jest przyroda ożywiona. W I i II dekadzie XXI wieku rozpoczęła się intensywna wycinka lasów bukowych, nie tylko na Wapniarce ale w całych Krowiarkach. Setki metrów sześciennych buczyn zostało już wyciętych. Kolejne czeka podobny los. Wszystko to na stanowiskach rzadkich i chronionych roślin, na obszarze Natura 2000. Jedyną częściową formą ochrony jest objęcie fragmentów oddziału 308 jako ostoi zwierząt.

Pod względem przyrodniczym Wapniarka jest jednym z najpiękniejszych terenów. Po wejściu zaledwie kilka metrów w las witają nas liczne rzadkie i chronione gatunki, szczególnie liczne są tutaj storczykowate. Wiele z nich rośnie tuż przy leśnych drogach. Wiele cennych gatunków rośnie także na otaczających górę murawach kserotermicznych. Szczególnie liczna jest populacja zimowita jesiennego i goryczki krzyżowej. Warto nadmienić także, że Wapniarka jest jednym z kilku miejsc występowania zawilca wielkokwiatowego na terenie Dolnego Śląska. Pozostałe stanowiska ulokowane są przy sąsiednich wzgórzach.