Zamek Bolczów

Teren znany jest głównie z tytularnego zamku, który oprócz bogatej i ciekawej historii posiada także bogatą i ciekawą przyrodę, występującą zarówno wokół zamku, jak i w jego wnętrzu. Zbocza porastają siedliska lasów bukowych z runem leśnym bogatym we wczesnowiosenne geofity, które wyrastają wokół licznych pomników przyrody, jakie licznie występują w tym miejscu. 

 




Typ ochrony: leśny 

Data utworzenia: brak 

Powierzchnia: 15,3 ha 

Powiat: Jeleniogórski 

Gmina: Janowice Wielkie 

Nadleśnictwo: Śnieżka

Położenie: Teren obejmuje północno-zachodnie stoki Suchej Góry (610 m n.p.m.) opadające w kierunku Doliny Janówki, będącej północną częścią Rudaw Janowickich w Sudetach Zachodnich, około 1,3 km na południe od centrum miejscowości Janowice Wielkie. Całość znajduje się w obrębie Rudawskiego Parku Krajobrazowego, obejmuje oddziały leśne 54 d,h-k;55 a;60 d-f w nadleśnictwie Śnieżka.

Budowa: Całość zbudowana jest z warscyjskich granitów, które dzięki procesom wymywania i wietrzenia miększych i lżejszych fragmentów, utworzyły liczne formy skalne na szczycie i zboczach góry. Wiele z nich uformowało kilkunastometrowe ostańce o fantazyjnych kształtach, których znaczne nagromadzenie znajduje się wokół szczytu. Część z granitowych rzeźb nosi własne indywidualne nazwy: Urwista, Antyurwista, Orzech, Gąsienica, Mała Strażnica, Kazamaty, Bukowy Masyw, Sfinks i Zamkowa Maczuga. Poza tym, na północno-zachodnim zboczu oprócz grup skałek występują pojedyncze skały granitowe i niewielkie urwiska skalne, niektóre z nich otrzymały nazwy: Romby, Kanion, Pochyła, Pierwsza Wartownia, Druga Wartownia. Większość z granitowych skał znajduje się poza obszarem projektowanego rezerwatu. Na kilku dużych skałach uformowano podwaliny pod budowę zamku.

Flora: Stosunkowo bogata, należąca do najcenniejszych na terenie parku krajobrazowego, obejmuje siedliska leśne i naskalne. Do największych płatów należy żyzna buczyna sudecka (Dentario enneaphylli-Fagetum) porastająca strome północne i wschodnie stoki wokół zamku. Drzewostan jest zbudowany głównie z wiekowych buków o średniej wieku wynoszącej 130 lat i stosunkowo bogatym runie leśnym z wieloma rzadkimi lub chronionymi gatunkami roślin. Do najliczniejszych roślin należy szczyr trwały, porastający większą część runa oraz miesiącznica trwała, która miejscami formuje niewielkie płaty zespołu jaworzyny z miesiącznicą trwałą (Lunario-Aceretum) tworząc mozaikę z lasem bukowym. W mozaice tej notuje się pojedyncze okazy takich gatunków jak: lilia złotogłów, kopytnik pospolity, marzanka wonna, żywiec bulwkowaty, żywiec dziewięciolistny i zawilec gajowy.

Południowe i zachodnie zbocza porasta  kwaśna buczyna górska (Luzulo luzuloidis-Fagetum) o ubogim runie leśnym, składającym się z pojedynczych kęp zawilca gajowego, kosmtatki gajowej i trzcinnika leśnego. Na murach zamku występują liczne siedliska naskalne, głównie ze związku roślinności ścian skalnych i urwisk krzemianowych ze zbiorowiskami z Androsacion vandelii, wśród których możemy wyróżnić dużą populację paprotki zwyczajnej oraz licznych jastrzębców i mchów.

Ze względu na antropogeniczny charakter obszaru występują tu liczne gatunki obce lub niewłaściwe dla tutejszych ekosystemów, zasiedlające tereny zamku, zarówno wewnątrz dziedzińca jak i wokół. Mury oraz wnętrza ulegają stopniowemu zarastaniu przez siewki drzew, głównie wierzb, brzóz i młodych buczków. Część jest porośnięta dużymi okazami bluszczu zwyczajnego i licznych gatunków traw.

Fauna: Stosunkowo uboga. Teren jest niewielki i mimo, że stanowi fragment większego kompleksu leśnego nie jest chętnie odwiedzany przez zwierzęta. Głównym powodem jest silnie wzmożony ruch turystyczny. Ruiny zamku stanowią jeden z chętniej odwiedzanych miejsc na terenie parku. Z ciekawszych gatunków stwierdzono liczną ornitofaunę, m.in. orzechówkę zwyczajną, krzyżodzioba świerkowego, dzięcioła czarnego i gołębia siniaka.

Inne: Najbardziej charakterystyczną atrakcją na omawianym terenie jest zamek Bolczów, którego początek datuje się na 1375 rok. Do jego budowy wykorzystano istniejące tu dwie granitowe skały, które zostały połączone kamiennym murem, tworząc tym samym główny dziedziniec. W swojej kilkusetletniej historii zamek wielokrotnie zmieniał właścicieli, był niszczony, odbudowywany i rozbudowywany (m.in. dobudowa wieży przy bramie, bastei i utworzenie suchej fosy wokół całej budowli). Ostateczny koniec swoich funkcji obronnych stracił w 1645, kiedy po wojnie trzydziestoletniej został podpalony przez wycofujące się oddziały szwedzkie.

Na omawianym terenie istnieje kilka pomników przyrody ożywionej:

  • dwa buki pospolite znajdujące się około 50 metrów od siebie, o obwodach pierśnicy wynoszących 405 i 365 cm. Rosną w odległości 20-25 m od murów zamku.
  • pojedynczy buk pospolity o obwodzie pierśnicy wynoszącej 371 m. Rośnie w drzewostanie 50 m po lewej stronie od głównego wejścia do ruin zamku
  • wiąz górski brzost, o obwodzie pnia wynoszącym 313 cm. Rośnie na dziedzińcu zamku górnego, bezpośrednio przy ruinach studni.
  • klon jawor, jest to drzewo proponowane do objęcia ochroną w postaci pomnika przyrody. Rośnie po prawej stronie od wejścia, tuż przed zamkiem.

Zagrożenia: Stosunkowo duże. Teren nie posiada obecnie żadnej formy ochrony w postaci rezerwatu przyrody lub użytku ekologicznego. Objęty jest OOŚ Natura 2000 Rudawy Janowickie, gdzie fragmenty żyznej buczyny sudeckiej posiadają plan ochrony w ramach zrównoważonej gospodarki leśnej. Nadleśnictwo Śnieżka wytypowało część terenu do powołania rezerwatu, jednak nie rozpoczęto żadnych prac projektowych. Na chwilę obecną cała powierzchnia leśna proponowanego rezerwatu została włączona do gospodarstwa specjalnego, stąd też zostało zniwelowanie potencjalne zagrożenie wzmożoną wycinką drzew.

Oprócz gospodarki leśnej, stosunkowo dużym zagrożeniem jest intensywny ruch turystyczny, który może negatywnie wpływać na tamtejszą florę i faunę. Oprócz płoszenia zwierząt, istnieje ryzyko zrywania kwiatostanów lub nawet wykopywania całych roślin. Dotyczy to szczególnie gatunków o wyjątkowych walorach dekoracyjnych jak lilia złotogłów i żywiec dziewięciolistny. Większość roślin rośnie na zboczach zamku, często na terenie o znaczącym nachyleniu, gdzie turyści rzadko zachodzą. Większość osób kieruje się bezpośrednio na teren zamku.

Wrażenia ogólne: Teren jest atrakcyjny zarówno dla zwykłego turysty jak i miłośnika przyrody czy geologii. Charakteryzuje się dużym bogactwem przyrodniczym i stanowi miłą odmianę dla oka, albowiem okoliczne lasy składają się głównie z ubogich i monotonnych drzewostanów świerkowych, będących efektem wielowiekowej przebudowy lasów liściastych na sztuczne nasadzenia borów iglastych. Na terenie zamku można podziwiać piękne i wiekowe buki, wiele o rozmiarach pomnikowych, a kilka już objęto ochroną jako pomniki przyrody ożywionej. Jest to miejsce idealne na jednodniową wycieczkę, w czasie której możemy zwiedzić także inne rudawskie przyrodnicze perełki jak Kolorowe Jeziorka koło Wieściszowic, Skalny Most, Skała Piec i Dolina Janówki. Na północ od Janowic Wielkich występują Trzcińskie Mokradła oraz wzgórze Popiel z interesującymi siedliskami, w tym murawy kserotermiczne. Przy dobrej pogodzie i wolnym weekendzie, można spędzić wiele godzin na odkrywaniu okolicznej przyrody.