Żarnowiec i Lipska Góra

Typ ochrony: leśny 

 

Data utworzenia: brak

Powierzchnia: ok. 75 ha

Powiat: Jaworski

Gmina: Paszowice, Bolków

Nadleśnictwo: Jawor

Położenie: Masyw leży w południowej części Pogórza Kaczawskiego granicząc od południa poprzez Nysę Małą ze Wschodnim Grzbietem Gór Kaczawskich. Od zachodu poprzez drogę powiatową sąsiaduje z rezerwatem przyrody Wąwóz Lipa, od północy poprzez łąki i pola uprawne graniczy ze wzniesieniem Biesówka i miejscowością Nowa Wieś Mała. Od zachodu ciągną się pola uprawne. Wschodnią część wzniesienia obejmuje Park Krajobrazowy „Chełmy”.

Budowa: Masyw składa się z dwóch głównych wzniesień. Wyższa Lipska Góra osiąga wysokości 385 m n.p.m. Znajduje się w zachodniej części, jej kształt jest niemal okrągły, brzegi rozchodzą się stromo we wszystkich kierunkach. Druga góra, Żarnowiec o wysokości 370 m n.p.m. charakteryzuje długi grzbiet ciągnący się w kierunku wschodnim na odcinku około pół kilometra. Wzniesienie ma stosunkowo strome brzegi na całej długości, jedynie od północy rozchodzą się  one łagodniej.

Budowa geologiczna jest taka sama jak w przypadku reszty południowej części Pogórza Kaczawskiego. Charakteryzuje je budowa skał osadowych (mułowce, zlepieńce, margle, gipsy i piaskowce), którym towarzyszą niektóre skały wulkaniczne (porfiry, melafiry i tufy). Liczne są tutaj wychodnie skalne, dobrze widoczne zwłaszcza w zachodniej i południowej części. Zbudowane są one głownie ze skał zieleńcowych, pochodzących ze staro paleozoicznej aktywności wulkanów, które tworzył owe wychodnie.

Flora: Stosunkowo bogata, zbliżona składem do sąsiednich terenów. Do najcenniejszych ekosystemów należą eutroficzne i mezotroficzne lasy liściaste (Querco-Fagetea) oraz charakterystyczna głównie dla Pogórza Kaczawskiego, podgórska ciepłolubna dąbrowa brekiniowa (Sorbo torminalis Quercetum) rosnąca wyspowo na całym wzniesieniu.  Do rzadkich lub chronionych taksonów występujących na terenie dąbrowy należą m.in. buławnik mieczolistny, przylaszczka pospolita, kopytnik pospolity, groszek wiosenny, łuskiewnik różowy, kruszczyk szerokolistny, podkolan biały, lilia złotogłów i fiołek leśny.

W centralnej części występują zbiorowiska grądów środkowoeuropejskich z bogatym runem leśnym, w skład którego wchodzi wiele cennych lub chronionych roślin, m.in. podkolan biały, wawrzynek wilczełyko, paprotka zwyczajna oraz kukułka bzowa (głównie forma żółtokwiatowa). Wyspowo na całej szerokości wzniesienia znajdują się niewielkie połacie jaworzyn i lasów klonowo-lipowych na stokach i zboczach (Tilio platyphyllis-Acerion pseudoplatani). Rosną one w południowo-zachodnich fragmentach Żmijowca oraz na zachodnich i wschodnich stokach Lisiej Góry. Łąki lub też murawy nie występują na terenie Żarnowca, jest on praktycznie w całości pokryty lasami.

Oprócz wymienionych zbiorowisk występują tu także sztuczne nasadzenia świerka, głównie w południowej części oraz brzozowe zagajniki na północnych zboczach Żmijowca.

  • Buławnik mieczolistny (Cephalanthera longifolia), kilkadziesiąt okazów rozlokowanych głównie w północnej części na obrzeżach złożonych z brzozowych zagajników.
  • Kopytnik pospolity (Asarum europeaum), kilkaset kęp, niektóre dochodzące do 2-3m2, rozlokowane głównie w grądzie środkowoeuropejskim oraz na wschodnich krańcach góry.
  • Kukułka bzowa (Dactylorhiza sambucina), kilkanaście osobników rozlokowanych pojedynczo na całym obszarze, głównie w szczytowych partiach Lisiej Góry oraz na wschodnich obrzeżach.
  • Lilia złotogłów (Lilium martagon), około 100-150 pędów rozlokowanych głównie w szczytowych partiach, na terenie ciepłolubnej dąbrowy. Jest to jedno z najliczniejszych stanowisk na ternie parku krajobrazowego.
  • Pierwiosnek wyniosły (Primula elatior), kilkaset osobników rozlokowanych w zbiorowiskach ciepłolubnej dąbrowy oraz grądu środkowoeuropejskiego. Jeden z najpospolitszych wczesnowiosennych geofitów na terenie Żarnowca.
  • Wawrzynek wilczełyko (Daphne mezerum), pojedyncze okazy rozlokowane na terenie całej góry, głównie w niższych partiach oraz na obrzeżach.

Fauna: Zbliżona do okolicznych terenów. Ze względu na występowanie ciepłolubnych zbiorowisk roślinnych można tu napotkać bogatą herpetofaunę, m.in. żmija zygzakowata, padalec zwyczajny oraz jaszczurki (zwinka i żyworódka). W strumieniach okalających wzniesienie żyją niewielkie chronione płazy (żaby brunatne, ropucha szara, traszka zwyczajna). Stosunkowo bogata ornitofauna. Występują tu chronione dzięcioły (czarny i średni) oraz zalatują inne chronione ptaki (szczygieł, świstunka, raniuszek, pierwiosnek, puszczyki). Fauna ssaków obfituje w liczne leśne gatunki m.in. sarny, dziki, lisy, kuny, ryjówki, jeże oraz nietoperze, które maja tu miejsca do noclegu oraz żerowania.

Zagrożenia: Zależnie o jakiej kategorii mówimy są duże lub niewielkie. Pod względem zagrożeń ze strony turystyki i wzmożonego tym sposobem ruchu turystycznego, Żarnowiec nie jest zagrożony. Jest to teren, którego omijają wszelkie szlaki, ścieżki edukacyjne albo opisy w jakichkolwiek artykułach. Prawdopodobnie jest to pierwszy opis tej góry w Internecie. Tak więc, ryzyko niszczenia roślin lub płoszenia zwierząt przez turystów jest niewielkie. Co innego, jeśli chodzi o ochronę. Teren nie jest rezerwatem przyrody ani nie ma statusu projektowanego rezerwatu, użytku ekologicznego czy jakiegokolwiek obszaru ochrony. Jedyną formą zabezpieczenia jest częściowe objęcie wzniesienia (konkretnie wschodniej części) w ramach Parku Krajobrazowego „Chełmy”. To jednak nie uchroni lasów przed nadmierną wycinką lub niekorzystną zmianą składu gatunkowego na monokultury świerkowe, co jest procederem stosunkowo częstym w polskich nadleśnictwach. Zastanawiające jest dlaczego tak piękny i cenny przyrodniczo oraz geologicznie teren nie jest planowany do objęcia jakąkolwiek formą ochrony zarówno ze strony nadleśnictwa jak i administracji lokalnej (powiatowej, gminnej).

Inne: Po drugiej strony drogi wzniesienia znajduje się rezerwat przyrody Wąwóz Lipa, którego opis można znaleźć w dziale o rezerwatach sudeckich. Wspomniane wcześniej wychodnie skalne są szczególnie efektowne wizualnie od strony drogi pomiędzy miejscowościami Lipa i Nowa Wieś Mała.

Wrażenia osobiste: Stosunkowo pozytywne. Dzięki całkowitemu, turystycznemu zapomnieniu o Żarnowcu, teren ten charakteryzuje swoista dzikość. Pomimo bliskości drogi, pól i zabudowań. Chodząc po masywie, nie znajdując praktycznie żadnych dróg i ścieżek, człowiek stąpa jedynie po runie leśnym podziwiając panoramę i liczne skalne wychodnie. Należy jednak uważać, albowiem runo usiane jest rzadkimi, chronionymi lub po prostu pięknymi gatunkami roślin. Szczególnie barwnie wygląda szczytowy wierzchołek, na którym występuje bogata populacja lilii złotogłów czy też zachodnie podnóże z licznymi wczesnowiosennymi geofitami (groszek wiosenny, zawilce, pierwiosnki, kukułki bzowe i rozmaite gatunki fiołków). Dla osób, które lubią chodzić po terenach na wpół-dzikich, polecam Żarnowca, szczególnie wiosną.