Buki Sudeckie

Buki Sudeckie nalezą do jednych z największych rezerwatów w województwie, który chroni duże powierzchnie górskich lasów bukowych o charakterze naturalnym. Do największych atrakcji przyrodniczych w rezerwacie należy masowy zakwit czosnku niedźwiedziego, którego zapach czuć w powietrzu już z daleka. W połowie maja czosnek dominuje w krajobrazie lasu, któremu towarzyszy wiele rzadkich i chronionych roślin (storczyki, lilie, pokrzyk).


Typ ochrony: leśny

Data utworzenia: 1993

Powierzchnia: 174,42 ha

Powiat: Jaworski

Gmina: Bolków

Nadleśnictwo: Jawor


Położenie: Rezerwat znajduje się w paśmie Gór Kaczawskich, w północnej części na Grzbiecie Wschodnim pomiędzy miejscowościami Mysłów, Lipa i Nowe Rochowice. Obejmuje wschodnie zbocza góry Głogowiec (535 m n.p.m.) a także północne zbocza Rakarni (548 m n.p.m.) i zachodnie fragmenty Księżej  Góry. Przez rezerwat przechodzi droga krajowa nr 3 z Wrocławia do Jeleniej Góry, która przecina Buki Sudeckie na dwie części, większą północną i mniejszą południową. Całość obejmuje oddziały leśne 59, 65, 67-70, 85-86 nadleśnictwa Jawor.

Budowa: Wzgórza rezerwatu zbudowane są ze staro paleozoicznych skał metamorficznych pochodzenia osadowego. Składają się głównie z łupków serycytowych, łupków albitowo-serycytowych (tzw. łupki radzimowickie) oraz fyllitów. Z innych skał na uwagę zwracają kambryjskie wapienie krystaliczne (zwane wapieniami wojcieszowskimi), występują jednak w małych ilościach. Dzięki temu teren nie podzielił losów Połomu czy Sobocina i nie zmienił się w kopalnię niszcząc cenne stanowiska przyrodnicze. Rezerwat posiada bogatą rzeźbę terenu, składającą się zarówno z kilku gór i wzniesień, a także licznych małych dolinek i wąwozów. Przez Buki Sudeckie przepływają niewielkie strumienie o meandrującym kształcie, tworzące miejscami rozlewiska. Występujące tu gleby to przede wszystkim gleby brunatne kwaśne, w części rezerwatu oglejone.

Flora: Bogata różnorodność zespołów leśnych, dzięki stosunkowo dużej powierzchni o urozmaiconej rzeźbie terenu. Drzewostan składa się głównie z lasów liściastych (79,5% ogólnej powierzchni leśnej rezerwatu) przede wszystkim buka i jesionu a także klonu jawora, lipy, grabu i świerka. Wyróżnia się tutaj cztery głównie rodzaje ekosystemów. W okresie wiosennym, najbardziej efektowny jest podzespół żyznej buczyny sudeckiej z czosnkiem niedźwiedzim (Dentario enneaphyllidis-Fagetum allietosum), która porasta zbocza Rakarni w południowo-zachodniej części rezerwatu. W okresie majowym, w którym przypada kwitnienie czosnku niedźwiedziego możemy oglądać jego ogromne połacie kwiatów o intensywnym, czosnkowym zapachu. Czosnkowi towarzyszy kilka innych rzadkich lub chronionych gatunków: konwalia majowa, zawilec gajowy, kopytnik pospolity, marzanka wonna i żywiec dziewięciolistny.

Żyzna buczyna sudecka (Dentario enneaphyliidis-Fagetum), oprócz wcześniej wymienionego podzespołu rośnie płatowo w całym rezerwacie, z czego najwięcej jest jej w części środkowej i południowej. Oprócz wcześniej wymienionych gatunków, możemy tutaj napotkać m.in. kukułkę plamistą, kukułkę Fuchsa, buławnika mieczolistnego, kruszczyka szerokolistnego, pokrzyka wilczą jagodę oraz grzyba sromotnika bezwstydnego. W północnej części Buków Sudeckich występuje zespół podgórskiego łęgu jesionowego (Carici remotae-Fraxinetum), z panującym w nim jesionem z domieszką jaworu, lipy, buku, klonu i olchy. Z gatunków krzewiastych pospolicie występuje głóg, leszczyna i wawrzynek wilczełyko. Runo leśne jest dobrze wykształcone i często wielowarstwowe, charakteryzuje się dużym bogactwem gatunkowym, w tym wieloma gatunkami synantropijnymi. Oprócz pospolitych taksonów jak pokrzywa, kopytnik pospolity, jaskier wielkokwiatowy, podagrycznik i niecierpki, możemy tutaj napotkać rzadkie lub chronione gatunki: kuklik zwisły, kukułka plamista, konwalia majowa, przylaszczka pospolita.

Trzecim typem lasu są drzewiaste zastępcze zbiorowiska obejmujące środkowo-północną i częściowo południowe fragmenty. Skupiają one przede wszystkim drzewa iglaste z domieszką liściastych o dużo uboższym składzie gatunkowym runa niż poprzednie zbiorowiska. Z drzew dominuje świerk z dodatkiem dębów, brzóz i buków. W runie leśnym spotkać można szczawika zajęczego, kopytniki, jeżynę gruczołowatą, maliny, starce i konwalie majowe. Pozytywnym aspektem jest powolna ale systematyczna przebudowa ekosystemu w kierunku buczyn i łęgu, w której to sztuczne nasadzenia świerka powoli ustępują bukom i jesionom.

Oprócz ostatniego zbiorowiska leśnego, ogólnie runo jest stosunkowo bogate. Spotkać tutaj można około 169 gatunków roślin naczyniowych (wg innej wersji flora liczy 284 gatunki, reprezentujące 56 rodzin). Najliczniejsze są trawy (33 gatunków), astrowate (26 gatunków) i różowate (17 gatunków). Liczne rośliny chronione. Do najcenniejszych należy m.in. lilia złotogłów, kukułka plamista, goryczka orzęsiona, buławnik mieczolistny, kruszczyk szerokolistny, bluszcz pospolity, wawrzynek wilczełyko, zimowit jesienny, pokrzyk wilcza jagoda, kalina koralowa, konwalia majowa, kopytnik pospolity, kruszyna pospolita, marzanka wonna i pierwiosnka wyniosła.

Niewielkie obszary łąk reprezentuje zespół rajgrasu wyniosłego (Arrhenatheretum medioeuropaeum), skupiony w niewielkim płacie północno-wschodniej części rezerwatu z charakterystycznymi gatunkami takimi jak rajgras wyniosły, dzwonek rozpierzchły, szczaw rozpierzchły, przytulia pospolita, bodziszek łąkowy i świetlik łąkowy. Z chronionych roślin można wymienić zimowita jesiennego oraz goryczuszkę orzęsioną, która jest obecnie w zaniku z powodu braku regularnego koszenia łąk.

Fauna: Umiarkowanie bogata. Ze względu na dużą powierzchnię i bezpośrednie sąsiadowanie z innymi kompleksami leśnymi występują tutaj liczne gatunki ssaków, zarówno duże jak i małe, takie jak dziki, sarny, jelenie, borsuki, lisy, popielice, orzesznice, kuny leśne, gronostaje oraz nietoperze. Bogata awifauna liczy około 50 gatunków, w tym bocian czarny i muchołówka białoszyjna.

Zagrożenia: Stosunkowo niewielkie. Głównym zagrożeniem dla zwierząt jest ruchliwa droga krajowa nr 3 z Wrocławia do Jeleniej Góry dzieląca Buki Sudeckie na dwie części. Ruchliwa ulica stanowi duże zagrożenie dla zwierzyny poruszającej się pomiędzy obiema częściami rezerwatu. Szczególnie dotyczy to płazów idących na tereny rozrodcze czy niektórych ssaków, niemogących szybko uciec przed pędzącymi autami. Dla roślin głównym zagrożeniem jest zbieractwo. Dotyczy to szczególnie czosnku niedźwiedziego, który jest często zbierany przez lokalną ludność do celów spożywczych. Przejeżdżając przez rezerwat w okresie kwietnia i maja widać nieraz porozstawiane auta wzdłuż drogi i ludzi kucających wśród łanów czosnku. Nie wiadomo czy proceder zbierania ma duży wpływ na lokalną populację rośliny. Jest ona stosunkowo pospolita w rezerwacie, pokrywając kilkadziesiąt hektarów lasu, głównie w jego południowej części.

Wrażenia osobiste: Pozytywne. Buki Sudeckie są jednym z niewielu rezerwatów przyrody na terenie województwa o tak dużej powierzchni (ponad 100 ha) obejmujących liczne, dobrze zachowane cenne siedliska leśne z wieloma rzadkimi i ciekawymi gatunkami roślin. Do najważniejszej atrakcji należy oczywiście wspominane wcześniej wielohektarowe połacie czosnku niedźwiedziego, który w momencie pełnego rozkwitu tworzy niesamowity krajobraz. Poza tym na terenie rezerwatu możemy podziwiać wiele innych gatunków roślin, które są szczególnie atrakcyjne wczesną wiosną oraz latem. Buki Sudeckie nie są udostępnione do zwiedzania, nie przebiegają tędy żadne szlaki turystyczne ani ścieżki edukacyjne. Stąd też odpowiedzialność za poruszanie się po zarośniętych, starych drogach leśnych spoczywa wyłącznie na osobach chcących odwiedzić ten niezwykły kawałek Gór Kaczawskich.

Zwiedzanie polecam zacząć od południowej strony, ze wsi Nowe Rochowice. Będąc tam można jednocześnie zwiedzić kilka najbliższych miejsc w okolicy, które od dawna czekają w kolejce na objęcie ochroną. Są to m.in. murawy kserotermiczne w nieczynnym kamieniołomie na wschód od miejscowości oraz wyjątkowe twory skalne (Karczmisko, Zbójecki Kamień, Niedźwiedzie Skałki). W odległości kilkunastu minut jazdy rowerem znajdują się masywy: Wapniki, Wysoka i Bukowa Góra, które od dekad proponowane są do objęcia ochroną, lecz jedyne czego się doczekały to masowych wycinek tamtejszych lasów bukowych. Dzięki objęciu Buków Sudeckich ochroną rezerwatowa, uniknęły one smutnego losu, jaki spotkał sąsiednie górki. Sam rezerwat oceniam pozytywnie. Tutejsze drzewostany cechuje wysoki poziom naturalności  a runo leśne obfituje w liczne rośliny. Jako wadę uznaję brak jakiejkolwiek infrastruktury turystycznej, choćby wytyczonego szlaku lub ścieżki, która pozwoliłaby na legalne zwiedzanie rezerwatu bez konieczności samodzielnych ekspedycji. Tym bardziej, że teren Buków Sudeckich jest wielokrotnie większy niż powierzchnia niejednego rezerwatu, który posiada wyznaczone szlaki.