Góra Radunia

Góra Radunia wraz z jej większą siostrą Ślężą należą do jednych z najważniejszych znanych miejsc starożytnego kultu na terenie Polski. Oprócz interesującej historii, góra ta słynie także z bardzo bogatej flory, którą przewyższa swoją siostrę. Występują tu bardzo rzadkie i cenne siedliska naskalnych muraw z kostrzewą i czosnkiem skalnym, świetliste dąbrowy z przytulią stepową i midownikiem oraz stanowiska rzadkich gatunków storczyków i paproci serpentynowych.



Typ ochrony: florystyczny, 
archeologiczny, geologiczny

Data utworzenia: 1958

Powierzchnia44,26ha

Powiat: Dzierżoniowski

Gmina: Łagiewniki

Nadleśnictwo: Miękinia

Położenie: Rezerwat obejmuje szczytowe partie Masywu Raduni, będącej południowym fragmentem Masywu Ślęży na Przedgórzu Sudeckim. Oprócz góry Raduni (578 m n.p.m.) zlokalizowanej w środkowej części, na obszarze znajduje się także Sępia Góra (573 m n.p.m.) w zachodnim fragmencie. Rezerwat położony jest na wysokościach w przedziale 480-573 m n.p.m. Obejmuje oddział leśny 188 i 189 nadleśnictwa Miękinia, położone w północnej części gminy Łagiewniki (powiat Dzierżoniowski).

Budowa: Szczyt Radunia zbudowany jest głównie z serpentynitu (najbardziej charakterystycznej skały w Masywie Ślęży) a także magnetydu, powodującego anomalie magnetyczne. Skały najbardziej widoczne są na zachodnim i północnym stoku rezerwatu. Same skarpy są dość strome tuż przy szczycie, aby stopniowo nabierać łagodniejszego nachylenia w dolnych partiach. Dotyczy to głównie strony północnej, skąd prowadzi niebieski szlak z przełęczy Tąpadła oraz południowej. Gleby mają charakter inicjalny, są słabo kwaśne oraz wykazują niski poziom azotu, głównie dzięki skałom macierzystym i dużej zawartości rumoszu.

Flora: Występuje tu bogata bioróżnorodność, w skład której wchodzą liczne gatunki chronione lub zagrożone wyginięciem. Jest tu drugie obok Łąki Sulistrowickiej najcenniejsze miejsce przyrodnicze na Masywie Ślęży. Bogactwo gatunków i siedlisk jest w dużymi stopniu spowodowane różnicami poziomu, sporym nachyleniem stoków oraz specyficznemu podłożu. Kombinacja ta powoduje wytworzenie różnych warunków mikroklimatycznych oraz licznych ekosystemów. Szczególnie bogatych na słonecznych i ciepłych południowych i zachodnich stokach. Łącznie liczebność roślin szacuje się na około 180-190 gatunków, z czego kilkadziesiąt jest chronionych lub uważanych za rzadkie. Wśród terenów leśnych najbogatsze gatunkowo jest zbiorowisko ciepłolubnej dąbrowy (Potentillo albae-Quercion petraeae) porastające wierzchołek i stoki południowe. Drzewostan składa się niemal wyłącznie z dęby szypułkowego i bezszypułkowego z niewielką domieszką buka, lipy i świerka. Drzewa charakteryzuje skarlały pokrój z mocno powyginanymi i powykręcanymi konarami oraz zniekształconymi koronami. Jest to spowodowane głównie ciężkimi warunkami siedliskowymi, na które składa się suche i ubogie skaliste podłoże oraz surowe warunki klimatyczne. Mimo ciężkich warunków, runo leśne należy do stosunkowo bogatych. Stwierdzono tu występowanie licznej flory ciepłolubnej, m.in. pięciornik biały, dzwonek pokrzywolistny, miodownik melisowaty, buławnik mieczolistny, podkolan biały, lilia złotogłów i pajęczyca gałęzista. Notuje się tutaj także przytulię stepową, rzadki gatunek mający na Dolnym Śląsku tylko dwa znane stanowiska.

Niewielkie tereny śródleśnych łąk o charakterze  stepowym (murawy kserotermiczne) występują głównie na zachodnim zboczu. Jest to wąskie połacie muraw z zespołu kostrzewy bladej (Festucetum pallentis) zdominowaną przez owsicę łąkową, kostrzewę siną i tymotkę Boehmera, ciągnące się w wąskim pasie o szerokości kilku-kilkunastu metrów pomiędzy świetlistą dąbrową i nasadzeniami sosny. Jest to najcenniejszy teren rezerwatu i drugi po Łące Sulistrowickiej teren całego masywu. Dawniej teren charakteryzował się wysoką bioróżnorodnością, obecnie znacznie uboższy gatunkowo z powodu zarastania, presji turystycznej i wkraczaniu gatunków inwazyjnych. Występują tutaj rzadkie i chronione gatunki jak: czosnek kątowy, przytulia stepowa, przytulia szorstkoowocowa, miodownik melisowaty, marzanka barwierska, krzyżownica zwyczajna, zerwa kłosowa, dzwonki, leniec alpejski, rozchodniki wielki, rozchodnik ostry, skalnica ziarenkowata i inne.

Północne zbocze porastają lasy iglaste i mieszane z przewagą świerka i sosny. Gatunki iglaste zostały wprowadzone przez człowieka i obecnie stanowią w niektórych fragmentach rezerwatu lite, zwarte drzewostany z bardzo ubogim runem. W ich podszyciu można spotkać borówkę czarną, wrzos zwyczajny a także liczne paprocie. Do najcenniejszych zbiorowisk należą zbiorowiska roślinności skał krzemianowych z udziałem paproci serpentynitowych, m.i.n zanokcicą klinowatą, zanokcicą północną i zanokcicą skalną. Monża je spotkać wszystkie trzy na dużej skale znajdującej się przy granicy rezerwatu od zachodniej strony. Na skale tej występuje poza tym kostrzewa blada, paprotka pospolita, dzwonki, przytulia i lepnica. Poza tym, pojedyncze egzemplarze rozsiane są po skałach na terenie całego rezerwatu. W 2009 roku ponownie odnaleziono na skałach w płacie dąbrowy okazy zanokcicy ciemnej (Reczyńska 2010). Gatunku skrajnie rzadkiego, przez wiele lat uznawanego za wymarły na terenie Góry Raduni.

Fauna: Stosunkowo bogata ze względu na to, że rezerwat znajduje się w Masywie Ślęży, czyli „zielonej wyspy” pośród morza pól uprawnych. Najbliższe tak duże zbiorowiska leśne znajdują się dopiero kilkadziesiąt kilometrów dalej w łęgach odrzańskich od północy lub na Przedgórzu Sudeckim na południu. Na słonecznych skarpach i skałach wygrzewają się chronione gady, m.in. żmija zygzakowata, padalec zwyczajny, jaszczurka żyworodna i zwinka.

Licznie reprezentowane są ssaki. Można tu spotkać lisy, dziki, sarny, ryjówkę malutką i aksamitną, tchórza, kunę leśną, gronostaja a także rzadkie w skali kraju popielice i orzesznice.

Zagrożenia: Głównym zagrożeniem dla rezerwatu, podobnie zresztą jak dla całego parku krajobrazowego, jest duży ruch turystyczny. Masyw Ślęży jest jednym z głównych celów weekendowych wycieczek mieszkańców Wrocławia i okolic. Góra Radunia jest mniej popularna od swojej „większej siostry” Ślęży, więc analogicznie odwiedza go mniej turystów. Mimo to roślinność jest zagrożona przez zadeptywanie, zrywanie kwiatów czy wykopywanie całych egzemplarzy. Przykładem może być wykopanie w 2001 roku wszystkich egzemplarzy niezwykle rzadkiej zanokcicy ciemnej, co spowodowało uznanie tego gatunku za wymarły na terenie rezerwatu przez niemal dziesięć lat, do momentu ponownego odkrycia kilku kęp.

Drugim zagrożeniem, które już spowodowało nieodwracalne zniszczenia, jest wzniecanie ognisk. W latach 90. pożar spowodowany rozpaleniem ogniska w noc Kupały, spopielił część muraw i lasu powodując wyginięcie kilku chronionych gatunków roślin m.in. buławnika mieczolistnego, buławnika czerwonego (rośliny skrajnie zagrożonej wyginięciem na Dolnym Śląsku) i gółki długoostrogowej. W roku 2016 postanowiono o zlikwidowaniu szlaku, który przechodził przez środek rezerwatu. Zimą 2016 zostały postawione barierki blokujące dawne szlaki prowadzące przez rezerwat oraz zostały zamontowane znaki ostrzegawcze i informacyjne. Dawne trasy zostały poprowadzone obecnie wzdłuż granic rezerwatu. Zabiegi te mają zmniejszyć ruch turystyczny i tym samym wpłynąć pozytywnie na odnawianie się roślinności w obiekcie.

Inne: Poza bogatą florą i fauną, rezerwat stanowi cenny element historyczny, z licznymi śladami działalności ludzkiej od czasów prehistorycznych. W epoce żelaza (około IV-III wieku p.n.e.) na szczycie powstał kamienny krąg kultowy, prawdopodobnie zbudowany dla czczenia Księżyca (na Ślęży znajdowało się analogiczne stanowisko kultu Słońca). W rezerwacie zachowały się liczne ślady bytowania człowieka, jak choćby przedmioty wykonane z brązu, potłuczone ułamki naczyń czy resztki owego sanktuarium Księżyca pod postacią bloków serpentynitowych.

Wrażenia ogólne: Rezerwat stanowi jeden z cenniejszych fragmentów w regionie oraz jeden z istotniejszych obszarów chroniących murawy kserotermiczne. Niestety ze względu na dużą popularność, był często odwiedzany przez turystów. Wiele osób ignorowało lub nie zdawało sobie sprawy z ochrony co skutkowało regularnym rozpalaniem ognisk, w tym na terenie muraw kserotermicznych. Efektem tego był pożar w latach dziewięćdziesiątych, który spowodował wyginięcie kilku chronionych gatunków. Przed zamknięciem rezerwatu dla turystów można było zwiedzać jego szczytowe fragmenty i podziwiać piękne murawy oraz świetliste dąbrowy. Na chwilę obecną jest to oficjalnie niemożliwe. Od momentu zamknięcia szlaku, można podziwiać tylko fragmenty przylegające bezpośrednio do drogi okalającej rezerwat, które ukazują tylko nikomu fragment cennej przyrody jaka występuje na Raduni.