Jaskinia Niedźwiedzia

Jaskinia Niedźwiedzia należy do największych i najpiękniejszych polskich jaskiń, która słynie ze znalezisk prehistorycznych stworzeń oraz licznych kolonii nietoperzy. Oprócz samej jaskini teren rezerwatu obejmuje cenne siedliska lasów bukowych oraz górnoreglowej świerczyny. Miejsce bardzo bogate w liczne storczyki oraz gatunki roślin karpackich, niespotykanych nigdzie indziej w Sudetach.


Typ ochrony: geologiczny

Data utworzenia: 1977

Powierzchnia: 89,05 ha

Powiat: Kłodzki

Gmina: Stronie Śląskie

Nadleśnictwo: Lądek Zdrój


Położenie: Rezerwat znajduje się w Masywie Śnieżnika, na terenie Śnieżnickiego Parku Krajobrazowego, w górnej części Doliny Kleśnicy na wysokości 725-990 m n.p.m. Sama jaskinia obejmuje zachodnie i północno-zachodnie zbocza góry Stroma (1166 m n.p.m.). Rezerwat okalają dwa nieczynne kamieniołomy, z których tylko jeden został objęty ochroną. Rezerwat przynależy do nadleśnictwa Lądek Zdrój obejmując obręby leśne 270d-f, 302b-c, 303a-g, 304a-i, 305a-f, 312d-g, 313a-hi 314a-d,l.

Budowa: Dość zróżnicowana. Podłoże stanowią skały metamorficzne i łupki łyszczykowe. Do najczęstszych należą marmury kalcytowe i dolomitowe, występujące w postaci soczew i łupków. Bogatość skał wapiennych spowodowała, iż bardzo liczne są tutaj zjawiska krasowe, dzięki którym powstały liczne, ponory, wywierzyska, szczeliny rzeźby skalne oraz rzecz jasna jaskinie, w tym najważniejsza Jaskinia Niedźwiedzia, która została odkryta w 1966 r. Oprócz niej na terenie rezerwatu występuje:

  • Jaskinia Miniaturka
  • Jaskinia Sądejowa Szczelina
  • Jaskinia Dudnisko
  • Jaskinia Biały Kamień

Dzięki bogactwu minerałów działały tutaj liczne kopalnie, głównie marmuru i wapienia. Na północ od rezerwatu istniała kopalnia uranu, która nazwę swą zawdzięcza tym, iż w czasie swojej wielowiekowej działalności przez kilka lat XX wieku wydobywano tutaj radioaktywny uran. Obecnie jest to chronione stanowisko dokumentacyjnie „Sztolnia nr. 18 w Podziemnej Tracie Turystyczno-Edukacyjnej w Starej Kopalni Uranu w Kletnie”.

Flora: Bardzo bogata ze względu na zróżnicowane podłoże i ukształtowanie terenu. Pomimo iż rezerwat utworzono głównie dla zjawisk krasowych, flora rezerwatu jest bogata i należy do jednych z najbardziej wartościowych wśród dolnośląskich rezerwatów przyrody. Odnotowano tu 282 gatunki roślin naczyniowych, w tym kilkanaście objętych ochroną oraz kilka mające swoje sudeckie stanowiska wyłącznie na terenie rezerwatu. Do największych powierzchniowo zbiorowisk leśnych należy naturalny, dolnoreglowy bór jodłowo-świerkowy (Abieti-Piceetunn montanum) ze stanowiskami sudeckiej odmiany świerka a także jodły, modrzewia oraz buka i jawora. Świerk sudecki jest bardzo rzadki, ginący w skali całego pasma Sudetów. Oprócz rezerwatu Jaskinia Niedźwiedzia, można go podziwiać w sąsiednich rezerwatach (Nowa Morawa i Puszcza Śnieżnej Białki). Runo leśne pokrywa gruba warstwa igliwia i liści, pomiędzy którymi rosną licznie borówka czarna, paprocie, barwinek pospolity, bluszcz pospolity, widłak wroniec i widłak jałowcowaty, marzanka wonna, arnika górska, szarota norweska, wawrzynek wilczełyko oraz leśne gatunki traw.

Obok lasów świerkowych zachowała się tutaj buczyna w 2 wariantach. Bogatsza gatunkowo żyzna buczyna sudecka (Dentario enneaphylli-Fagetum) z bogatym runem leśnym w skład, którego wchodzi m.in. wawrzynek wilczełyko, lilia złotogłów, przylaszczka pospolita, czworolist pospolity, tojad sudecki, gnieźnik leśny, buławnik wielkokwiatowy, podkolan biały, pierwiosnek wyniosły, lilia złotogłów, żywiec bulwkowaty, kostrzewa leśna, zawilec gajowy i kokoryczka wonna. Licznie występuje żywiec dziewięciolistny, miesiącznica trwała i przytulia wonna, tworzące duże powierzchniowo kobierce.  W wilgotniejszych fragmentach spotyka się kępy czosnku niedźwiedziego, śnieżyczki przebiśnieg i ziarnopłonu wiosennego a także łuskiewnika różowego i gnieźnika leśnego. Żyzna buczyna występuje głównie w dolnej części doliny oraz naokoło nieczynnych kamieniołomów.

Drugi wariant to uboższa kwaśna buczyna górska (Luzulo nemorosae-Fagetum), rosnąca na skalistych zboczach o płytkiej i ubogiej glebie. Jej runo jest stosunkowo ubogie, mające najczęściej postać trawiasto-mszystą i składające się głównie z mchów, paproci wietlicy samczej i nerecznicy oraz licznych traw (m.in. kosmatki gajowej, trzcinnika leśnego). Buczyny w obrębie rezerwatu, szczególnie te w bardziej niedostępnych częściach rezerwatu, sklasyfikowano, jako bardzo dobre i doskonałe, jeśli chodzi o ich stan. Przypuszcza się, że przy dalszym braku użytkowania, z czasem nastąpi ich samoistna renaturalizacja.

Na skałach wytworzyły się zbiorowiska roślin naskalnych z bogatą populacją zanokcicy zielonej, zanokcicy murowej i paprotnicy kruchej. Na stanowiskach otwartych i wzdłuż dróg oraz cieków wodnych występują liczne zbiorowiska ziołorośli, wilgotnych młak i muraw górskich mające najbogatszy skład gatunkowy ze wszystkich ekosystemów rezerwatu. Licznie występuje tu storczyk kukułka Fuchsa, której populacja liczona jest w setkach osobników. Poza tym swoje stanowiska mają tu dziewięćsił bezłodygowy, modrzyk górski, pępawa wielkokwiatowa, ostróżka wyniosła, omieg górski, śnieżyca wiosenna, drakiew lśniąca, tojad smukły, listera jajowata, podkolan biały i storczyk męski.

Warto dodać, że w pobliżu Jaskini Niedźwiedziej odnaleziono stanowisko storczyka kukawki. Jest to obecnie jedyne znane miejsce na Dolnym Śląsku, gdzie występuje ten storczyk. Pierwotnie występował w całym paśmie Sudetów na kilkunastu stanowiskach, niestety w XX wieku wyginął na wszystkich. Prawdopodobnie zachowały się pojedyncze stanowiska w Górach Kaczawskich, jednak brak oficjalnych doniesień na ten temat. Tak, więc jak widać teren rezerwatu i jego najbliższej okolicy stanowi ostatnie miejsce występowania w Sudetach dla kilku gatunków (sessleria tatrzańska, wyblin jednolistny, przytulia nierównolistna, storczyk Kukawka, drakiew lśniąca).

  • Przytulia nierównolistna, w polskich Sudetach rośnie tylko w Dolinie Kleśnicy na niewielkim stanowisku przy nieczynnym kamieniołomie będącym płatem murawy górskiej, gdzie rośnie wspólnie z równie rzadką sesslerią tatrzańską i drakwią lśniącą.
  • Tojad sudecki, rzadki gatunek mający kilka stanowisk poza szlakami w górnej części rezerwatu w ekosystemie określanym, jako monokultury świerka na siedliskach buczyn.
  • Kukułka Fuchsa, najpospolitszy gatunek storczyka, rosnący na terenach otwartych rezerwatu, w tym licznie przy ubitej drodze w kierunku jaskini, gdzie występuje wraz z innymi łąkowymi taksonami roślin. Liczbę kwitnących osobników ocenia się na kilkaset sztuk.
  • Wyblin jednolistny, skrajnie rzadki gatunek, który obecnie w Sudetach znany jest z jednego stanowiska liczącego kilkanaście osobników w dolinie potoku Kleśnica.
  • Kruszczyk rdzawoczerwony, skrajnie rzadki w Sudetach gatunek storczyka, który posiada jedno stanowisko w niedostępnym dla turystów fragmencie buczyn okalającym od północy i wschodu nieczynny kamieniołom.

Fauna: Bogata. Podobnie jak w przypadku flory, rezerwat został powołany dla ochrony jaskiń, jednak stanowi on ważną ostoję dla dzikiej zwierzyny. Dzięki pierwotnemu i dzikiemu charakterowi lasów okalających jaskinię, występuje tutaj mnogość gatunków.

Bardzo liczne są ssaki, reprezentowane przez dziki, jelenie, sarny, muflony, borsuki, lisy, gronostaje. Żyją tutaj zagrożone wyginięciem nadrzewne gryzonie popielice i orzesznice. Dzięki mnogości jaskiń i szczelin bardzo bogata jest rodzina nietoperzy, będąca reprezentowana przez podkowca małego, mopka, nocka dużego, nocka Bechsteina, nocka orzęsionego, mroczka pozłocistego czy nocka orzęsionego, którego zimująca populacja dochodzi do 600 osobników. Cechą unikalną na skalę regionu są stada kozic odwiedzające rezerwat. W latach 90. na terenie Masywu Śnieżnika odnotowano ślady bytowania niedźwiedzia brunatnego, który był jednak jednorazowym epizodem. Prawdopodobnie przywędrował z Karpat.

W wodach płynących przez dolinę licznie występują pstrągi potokowe, głowacze i minogi strumieniowe. Wiosną skrzek składają okoliczne płazy, m.in. salamandra plamista, traszki, żaby brunatne, ropuchy. Awifauna jest reprezentowana przez skrajnie rzadkiego głuszca a także liczne dzięcioły, jarząbka, bociana czarnego, puchacza, czeczotkę, mysikrólika, drozda, sójkę czy pluszcza.

Jaskinia: Jedna z najbardziej unikatowych jaskiń w skali kraju i całej Europie. Składa się z licznych korytarzy i odnóg, które łącznie mają ponad 3,5km, rozłożone na trzech poziomach. Występują tu liczne zjawiska krasowe od niezliczonej ilości stalaktytów, stalagmitów, po ogromne kolumny stalagnatów, misy martwicowe czy draperie naciekowe. W jaskini odkryto tysiące szkieletów prehistorycznych zwierząt, z okresu plejstocenu m.in. lwa jaskiniowego, niedźwiedzia jaskiniowego, ślady bytowania hieny jaskiniowej. Sama jaskinia stanowi miejsce nocowania i zimowania kilku gatunków nietoperzy. W 2012 r. odkryto nowe partie, nazwane Salą Mastodonta. Obecnie trwają liczne prace badawcze i naukowe, które pozwolą na stworzenie licznej dokumentacji. W przyszłości, być może, nowe fragmenty jaskini zostaną udostępnione do zwiedzania.

Przed wejściem do jaskini, utworzono pawilon, w którym można znaleźć liczne informacje o jaskini, modele plejstoceńskich zwierząt oraz ich szkielety.

Zagrożenia: Niewielkie. Pomimo że rezerwat jest bardzo licznie odwiedzany przez turystów, poruszają się oni głównie do jaskini, omijając lasy. Dzięki temu przyroda ożywiona nie jest narażona na niepokojenie. Roślinność jest rzadko zrywana lub wykopywana a zwierzyna nie jest nękana czy przepłaszana przez głośno zachowujących się turystów.

Sama Jaskinia Niedźwiedzia także nie jest narażona na zniszczenie, jako że przestrzegane są tam rygorystyczne zasady zwiedzania. M.in. ograniczona liczba osób na jedno wejście, by ciepłota ludzkich organizmów nie ogrzewała jaskini. Zbyt wysoka temperatura negatywnie wpłynęłaby jej unikalny mikroklimat. Innym sposobem na ochronę jest opłata za robienie zdjęć, by ograniczyć ilość fleszy niepokojących nietoperze.

Inne: „Biała Marianna” to nazwa, nadana marmurom wydobywanym dawniej w rezerwacie na cześć Marianny Orańskiej. Księżnej wybitnie zasłużonej w historii Kotliny Kłodzkiej, która bardzo dbała o rozwój miast przy jednoczesnym zachowaniu racjonalnej gospodarki, która w znacznym stopniu oszczędziła unikalną przyrodę kotliny.

Na terenie rezerwatu znajduje się pomnik przyrody nieożywionej „Skałka Wapienna” jest to ostaniec wapienia krystalicznego w obrębie, którego występują kalcytowe szczotki i żyły fluorytu. Skała jest położona w dolinie Kleśnicy pomiędzy nieczynnymi kamieniołomami wapieni i dolomitów krystalicznych Kletno I i Kletno II.

Zostaw wiadomość

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>