Site Loader
W górę
Rock Street, San Francisco

Jaskinia Niedźwiedzia należy do największych i najpiękniejszych polskich jaskiń, która słynie ze znalezisk prehistorycznych stworzeń oraz licznych kolonii nietoperzy. Oprócz samej jaskini teren rezerwatu obejmuje cenne siedliska lasów bukowych oraz górnoreglowej świerczyny. Miejsce bardzo bogate w liczne storczyki oraz gatunki roślin karpackich, niespotykanych nigdzie indziej w Sudetach.


Typ ochrony: geologiczny

Data utworzenia: 1977

Powierzchnia: 89,05 ha

Powiat: Kłodzki

Gmina: Stronie Śląskie

Nadleśnictwo: Lądek Zdrój


Położenie: Rezerwat znajduje się w Masywie Śnieżnika, na terenie Śnieżnickiego Parku Krajobrazowego, w górnej części Doliny Kleśnicy na wysokości 725-990 m n.p.m. Sama jaskinia obejmuje zachodnie i północno-zachodnie zbocza góry Stroma (1166 m n.p.m.). Rezerwat okalają dwa nieczynne kamieniołomy, z których tylko jeden został objęty ochroną. Rezerwat przynależy do nadleśnictwa Lądek Zdrój obejmując obręby leśne 270d-f, 302b-c, 303a-g, 304a-i, 305a-f, 312d-g, 313a-hi 314a-d,l.

Budowa: Dość zróżnicowana. Podłoże stanowią skały metamorficzne i łupki łyszczykowe określane jako struktury zachodniosudeckie (mimo położenia geograficznego w Sudetach Wschodnich) przynależne do metamorfika lądecko-śnieżnickiego. Najczęstszymi skałami są marmury kalcytowe i dolomitowe, występujące w postaci soczew i łupków. Bogactwo skał wapiennych spowodowała, iż bardzo liczne są tutaj zjawiska krasowe, dzięki którym powstały liczne, ponory, wywierzyska, szczeliny, rzeźby skalne oraz rzecz jasna jaskinie, w tym najważniejsza Jaskinia Niedźwiedzia, która została odkryta w 1966 r. Oprócz niej na terenie rezerwatu występuje:

  • Jaskinia Miniaturka
  • Jaskinia Sądejowa Szczelina
  • Jaskinia Dudnisko
  • Jaskinia Biały Kamień

Dzięki bogactwu minerałów działały tutaj liczne kopalnie, głównie marmuru i wapienia. Na północ od rezerwatu istniała kopalnia uranu, która nazwę swą zawdzięcza tym, iż w czasie swojej wielowiekowej działalności przez kilka lat XX wieku wydobywano tutaj radioaktywny uran. Obecnie jest to chronione stanowisko dokumentacyjnie „Sztolnia nr. 18 w Podziemnej Tracie Turystyczno-Edukacyjnej w Starej Kopalni Uranu w Kletnie”.

Do najważniejszych tworów geologicznych, głównie ze względów botanicznych, należy skała Pulinka, jest to mało znany twór skalny zbudowany ze skał marmurowych i dolomitowych, który ulokowany jest w górnej części nieczynnego wyrobiska określanego jako kamieniołom Kletno II. Sama skała składa się z kilku mniejszych wychodni o ekspozycji południowo-zachodniej z bardzo bogatą rzeźbą. Nie jest to twór naturalny tylko pozostałość po dawnej działalności wydobywczej na tym obszarze. Za czasów administracji niemieckiej, twór nazywany był Haustein. Obecnie funkcjonuje nowa nazwa, Pulinka, która została nadana na cześć Mariana Puliny, profesora Uniwersytetu Śląskiego. Mariana Puliny. Osoba bardzo zadłużona dla polskiej nauki, był to wysokiej klasy geograf, grotołaz, legenda wrocławskiej i polskiej speleologii. Sama skała jest niestety niewidoczna przez większą część, szczególnie z dołu, z powodu gęstej roślinności oraz zadrzewień. Ze względu na wysoką bioróżnorodność oraz występowanie wielu unikatowych gatunków, skałka nie jest udostępniona do zwiedzania oraz nie prowadzi do niej szlak lub ścieżka dydaktyczna.

Flora: Bardzo bogata ze względu na zróżnicowane podłoże i ukształtowanie terenu. Pomimo iż rezerwat utworzono głównie dla zjawisk krasowych, flora rezerwatu jest bogata i należy do jednych z najbardziej wartościowych wśród dolnośląskich rezerwatów przyrody. Odnotowano tu 282 gatunki roślin naczyniowych, w tym kilkanaście objętych ochroną oraz kilka mające swoje sudeckie stanowiska wyłącznie na terenie rezerwatu. Do największych powierzchniowo zbiorowisk leśnych należy naturalny, dolnoreglowy bór jodłowo-świerkowy (Abieti-Piceetunn montanum) ze stanowiskami sudeckiej odmiany świerka a także jodły, modrzewia oraz buka i jawora. Świerk sudecki jest bardzo rzadki, ginący w skali całego pasma Sudetów. Oprócz rezerwatu Jaskinia Niedźwiedzia, można go podziwiać w sąsiednich rezerwatach (Nowa Morawa i Puszcza Śnieżnej Białki). Runo leśne pokrywa gruba warstwa igliwia i liści, pomiędzy którymi rosną licznie borówka czarna, paprocie, barwinek pospolity, bluszcz pospolity, widłak wroniec i widłak jałowcowaty, marzanka wonna, arnika górska, szarota norweska, wawrzynek wilczełyko oraz leśne gatunki traw.

Obok lasów świerkowych zachowała się tutaj buczyna w 2 wariantach. Bogatsza gatunkowo żyzna buczyna sudecka (Dentario enneaphylli-Fagetum) z bogatym runem leśnym. Drzewostan jest niemal jednogatunkowy składający się z dorodnych okazów buka z niewielką domieszką świerka, jaworu i brzozy brodawkowatej. Runo leśne należy do bardzo bogatych, gdzie stwierdzono wiele rzadkich lub chronionych roślin m.in. wawrzynek wilczełyko, lilia złotogłów, przylaszczka pospolita, czworolist pospolity, tojad sudecki, gnieźnik leśny, buławnik wielkokwiatowy, podkolan biały, pierwiosnek wyniosły, lilia złotogłów, żywiec bulwkowaty, kostrzewa leśna, zawilec gajowy i kokoryczka wonna. Licznie występuje żywiec dziewięciolistny, miesiącznica trwała i przytulia wonna, tworzące duże powierzchniowo kobierce.  W wilgotniejszych fragmentach spotyka się kępy czosnku niedźwiedziego, śnieżyczki przebiśnieg i ziarnopłonu wiosennego a także łuskiewnika różowego i gnieźnika leśnego. Żyzna buczyna występuje głównie w dolnej części doliny oraz naokoło nieczynnych kamieniołomów.


Drugi wariant to uboższa kwaśna buczyna górska (Luzulo nemorosae-Fagetum), rosnąca na skalistych zboczach o płytkiej i ubogiej glebie. Jej runo jest stosunkowo ubogie, mające najczęściej postać trawiasto-mszystą i składające się głównie z mchów, paproci wietlicy samczej i nerecznicy oraz licznych traw (m.in. kosmatki gajowej, trzcinnika leśnego). Buczyny w obrębie rezerwatu, szczególnie te w bardziej niedostępnych częściach rezerwatu, sklasyfikowano, jako bardzo dobre i doskonałe, jeśli chodzi o ich stan. Przypuszcza się, że przy dalszym braku użytkowania, z czasem nastąpi ich samoistna renaturalizacja mająca cechy lasu naturalnego (puszczańskiego).

Na dolomitowych ścianach i wychodniach skalnych notuje się zbiorowiska roślin naskalnych Potentilletalia caulescentis z bogatą populacją zanokcicy zielonej, zanokcicy murowej i paprotnicy kruchej. W ich górnej części wytworzyły się niewielkie płaty określane jako naturalne murawy wysokogórskie na podłożu wapiennym z klasy Seslerietea variae. Jest to unikatowe siedlisko w skali Sudetów z kilkoma gatunkami znanymi na Dolnym Śląsku tylko ze skały Pulinka położonej ponad wyrobiskiem nieczynnego kamieniołomu Kletno II. Na wierzchowinie skały stwierdzono m.in. seslerię tatrzańską, kruszczyka rdzawoczerwonego, driakiew lśniącą i czosnek skalny.

W miejscach źródliskowych oraz wzdłuż potoków w miejscach o dobrym dostępnie światła utworzyły się cenne wysokogórskie ziołorośla i traworośla z klasy  Betulo-Adenostyletea, charakteryzujące się obecnością okazałych bylin dwuliściennych i wysokich traw, często z udziałem niższych krzewów.. Występują głównie w niższych partiach regla dolnego, gdzie spływająca woda utworzyły żyzne i wilgotne podłoże. Licznie notowane są tutaj gatunki rzadkie lub występujące wyłącznie w górach, m.in. jaskier platanolistny, szczaw górski, bodziszek leśny, zerwa kłosowa, starzec gajowy, trzcinnik leśny a także chroniona ostróżka wyniosła i rzadka rzeżucha gorzka Opiza. Poza obrębem rezerwatu ziołorośla przechodzą stopniowo w łopuszyny oraz wilgotne łąki kośne.

Warto dodać, że w pobliżu Jaskini Niedźwiedziej odnaleziono stanowisko storczyka kukawki. Jest to obecnie jedyne znane miejsce na Dolnym Śląsku, gdzie występuje ten storczyk. Pierwotnie występował w całym paśmie Sudetów na kilkunastu stanowiskach, niestety w XX wieku wyginął na wszystkich. Prawdopodobnie zachowały się pojedyncze stanowiska w Górach Kaczawskich, jednak brak oficjalnych doniesień na ten temat. Tak, więc jak widać teren rezerwatu i jego najbliższej okolicy stanowi ostatnie miejsce występowania w Sudetach dla kilku gatunków. Wśród najcenniejszych roślin warto wymienić:

  • Driakiew lśniąca, gatunek wysokogórski stwierdzony w Sudetach tylko w obrębie rezerwatu na skałach Pulinka, gdzie na tamtejszych skałach rośnie do 100 kęp (zależnie od sezonu)
  • Fiołek dwukwiatowy, bardzo rzadki gatunek na terenie Sudetów, którego można spotkać nielicznie w widnych i wilgotnych miejscach wzdłuż potoków oraz rowów melioracyjnych.
  • Kruszczyk rdzawoczerwony, skrajnie rzadki w Sudetach gatunek storczyka, który w rezerwacie posiada jedno stanowisko w niedostępnym dla turystów fragmencie buczyn okalającym od północy i wschodu nieczynny kamieniołom. Populacja liczy kilkanaście kwitnących osobników i 3-4 razy tyle pędów wegetatywnych
  • Kukułka Fuchsa, najpospolitszy gatunek storczyka, rosnący na terenach otwartych rezerwatu, w tym licznie przy ubitej drodze w kierunku jaskini, gdzie występuje wraz z innymi łąkowymi taksonami roślin. Liczbę kwitnących osobników ocenia się na kilkaset sztuk.
  • Przytulia nierównolistna, w polskich Sudetach rośnie tylko w Dolinie Kleśnicy na murawie porastającej skałę Pulinka ponad ścianami kamieniołomu.
  • Rzeżucha gorzka Opiza, odmiana notowana tylko w wyższych położeniach górskich, gdzie porasta brzegi strumieni oraz miejsca źródliskowe
  • Sesleria tatrzańska, gatunek wysokogórski stwierdzony w Sudetach tylko w obrębie rezerwatu na skałach Pulinka, gdzie na tamtejszych skałach rośnie kilkaset kęp (zależnie od sezonu).
  • Tojad sudecki, rzadki gatunek mający kilka stanowisk poza szlakami w górnej części rezerwatu w ekosystemie określanym, jako monokultury świerka na siedliskach buczyn.
  • Wyblin jednolistny, skrajnie rzadki gatunek, który obecnie w Sudetach znany jest z jednego stanowiska liczącego kilkanaście osobników w dolinie potoku Kleśnica.

Grzyby: Mykoflora rezerwatu nie została nigdy dokładnie przebadana. Ze względu na górski charakter terenu, liczne cieki wodne zapewniające wilgoć nawet w największe susze, duża ilość butwiejącego drewna oraz dobrze zachowane buczyny na wapiennym podłożu sprawiają, że występują tutaj bardzo licznie rzadkie i ciekawe gatunki grzybów. Do najważniejszych należy chroniona soplówka bukowa oraz potencjalnie zagrożony wymarciem maczuźnik bojowy.

Fauna: Bogata. Podobnie jak w przypadku flory, rezerwat został powołany dla ochrony jaskiń, jednak stanowi on ważną ostoję dla dzikiej zwierzyny. Dzięki pierwotnemu i dzikiemu charakterowi lasów okalających jaskinię, występuje tutaj mnogość gatunków.

Bardzo liczne są ssaki, reprezentowane przez dziki, jelenie, sarny, muflony, borsuki, lisy, gronostaje. Żyją tutaj zagrożone wyginięciem nadrzewne gryzonie popielice i orzesznice. Dzięki mnogości jaskiń i szczelin bardzo bogata jest rodzina nietoperzy, będąca reprezentowana przez podkowca małego, mopka, nocka dużego, nocka Bechsteina, nocka orzęsionego, mroczka pozłocistego czy nocka orzęsionego, którego zimująca populacja dochodzi do 600 osobników. Cechą unikalną na skalę regionu są stada kozic odwiedzające rezerwat. W latach 90. na terenie Masywu Śnieżnika odnotowano ślady bytowania niedźwiedzia brunatnego, który był jednak jednorazowym epizodem. Prawdopodobnie przywędrował z Karpat.

W wodach płynących przez dolinę licznie występują pstrągi potokowe, głowacze i minogi strumieniowe. Wiosną skrzek składają okoliczne płazy, m.in. salamandra plamista, traszki, żaby brunatne, ropuchy. Awifauna jest reprezentowana przez skrajnie rzadkiego głuszca a także liczne dzięcioły, jarząbka, bociana czarnego, puchacza, czeczotkę, mysikrólika, drozda, sójkę czy pluszcza.

Jaskinia: Jedna z najbardziej unikatowych jaskiń w skali kraju i całej Europie. Składa się z licznych korytarzy i odnóg, które łącznie mają ponad 3,5 km i rozłożone są na trzech poziomach. Występują tu liczne zjawiska krasowe od niezliczonej ilości stalaktytów, stalagmitów, po ogromne kolumny stalagnatów, misy martwicowe czy draperie naciekowe. Mimo rozmiarów jaskinia nie była znana do 1966 r., kiedy na wysokości ok. 800 m n.p.m. odkryto otwór wejściowy podczas eksploatacji wyrobiska „Kletno III” przez Bystrzyckie Zakłady Kamienia Budowlanego wydobywające w tej okolicy marmur metodą odkrywkową. W czasie pierwszych oględzin znaleziono liczne kości, co dla niemających naukowej wiedzy górników nasunęło myśl o zbiorowej mogile. W czasie badania jaskini odkryto w niej tysiące szkieletów prehistorycznych zwierząt z okresu plejstocenu m.in. lwa jaskiniowego, niedźwiedzia jaskiniowego, ślady bytowania hieny jaskiniowej. Sama jaskinia stanowi miejsce nocowania i zimowania kilku gatunków nietoperzy. W 2012 r. odkryto nowe partie, nazwane Salą Mastodonta. Obecnie trwają liczne prace badawcze i naukowe, które pozwolą na stworzenie licznej dokumentacji. W przyszłości, być może, nowe fragmenty jaskini zostaną udostępnione do zwiedzania. Sama jaskinia cechuje się bardzo stałym i niezmiennym mikroklimatem, którego najważniejszą cechą jest stała temperatura (ok. 4-6 °C), która utrzymuje się niezależnie od warunków panujących na zewnątrz (mroźna zima, upalne lato).

Przed wejściem do jaskini, utworzono pawilon, w którym można znaleźć liczne informacje o jaskini, modele plejstoceńskich zwierząt oraz ich szkielety.

Zagrożenia: Niewielkie. Pomimo że rezerwat jest bardzo licznie odwiedzany przez turystów (szacuje się, że nawet 100 tys. rocznie), którzy jednak poruszają się głównie do jaskini, omijając okoliczne lasy. Dzięki ukierunkowaniu w stronę najważniejszej atrakcji rezerwatu, przyroda ożywiona nie jest narażona na niepokojenie. Roślinność jest rzadko zrywana lub wykopywana a zwierzyna nie jest nękana czy przepłaszana przez głośno zachowujących się turystów. Najważniejsze składniki rezerwatowej flory ulokowane są poza szlakami, często na niedostępnych i mało znanych fragmentach. Wśród potencjalnych zagrożeń pochodzenia naturalnego można wymienić sukcesję leśną, która szczególnie niebezpieczna jest w przypadku skały Pulinki, gdzie występuje siedlisko cennych muraw. Ze względu na niskie położenie w obrębie piętra reglowego, okoliczne drzewa osiągają tutaj swoje naturalne rozmiary. Częściowo przysłaniają one skałę, co powoduje wycofywanie się roślin na wyżej położone fragmenty o nasłonecznionej wystawie. Podobna sytuacja występuje w nieckach kamieniołomów, gdzie postępuje sukcesja leśna, szczególnie widoczna w kamieniołomie Kletno I znajdującym się już poza obrębem rezerwatu.

Sama Jaskinia Niedźwiedzia nie jest narażona na zniszczenie, jako że przestrzegane są tam rygorystyczne zasady zwiedzania. M.in. ograniczona liczba osób na jedno wejście, by ciepłota ludzkich organizmów zbytnio nie ogrzewała jaskini. Zbyt wysoka temperatura negatywnie wpłynęłaby na jej unikalny mikroklimat. Innym sposobem na ochronę jest opłata za robienie zdjęć, by ograniczyć ilość fleszy niepokojących nietoperze. Dodatkowo udostępniona jest tylko część korytarzy. Do pozostałych odcinków jaskini wstęp mają tylko naukowcy i osoby uprawnione, co ma znikomy wpływ na tamtejszy mikroklimat.


Inne: „Biała Marianna” to nazwa, nadana marmurom wydobywanym dawniej w rezerwacie na cześć Marianny Orańskiej. Księżnej wybitnie zasłużonej w historii Kotliny Kłodzkiej, która bardzo dbała o rozwój miast przy jednoczesnym zachowaniu racjonalnej gospodarki, która w znacznym stopniu oszczędziła unikalną przyrodę kotliny.

Plan Ochrony Środowiska gminy Stronie Śląskie podaje iż na terenie rezerwatu znajduje się pomnik przyrody nieożywionej „Skałka Wapienna”. Jest to ostaniec wapienia krystalicznego w obrębie, którego występują kalcytowe szczotki i żyły fluorytu. Skała ma być położona w dolinie Kleśnicy pomiędzy nieczynnymi kamieniołomami wapieni i dolomitów krystalicznych Kletno I i Kletno II. Niestety POŚ gminy jest jedynym źródłem podającym informacje o istnieniu takowej pomnikowej skały. Nie udało mi się znaleźć informacji o skale w żadnym innym źródle ani na żadnej mapie. Nie wiadomo czy obiekt dalej istnieje lub czy też został zniszczony w trakcie eksploatacji kamieniołomów. Być może ochrona pomnikowa została zniesiona w momencie powołania rezerwatu. Z dużą dozą prawdopodobieństwo owym pomnikiem mogła być skała Pulinka, która przed XXI w. nie posiadała nazwy. Jednak bez dodatkowych informacji ów pomnik przyrody jest na razie tylko tajemniczą ciekawostką.

Wrażenia osobiste: Bardzo pozytywne. Jaskinia Niedźwiedzia jest jednym z najlepiej zachowanych rezerwatów pod względem florystycznym, gdzie tutejsza flora nie uległa pogorszeniu a wręcz polepszeniu. Specyficzne warunki klimatyczne, glebowe i środowiskowe panujące w dolinie spowodowały iż istnieje tu wiele rozmaitych siedlisk od żyznych buczyn, poprzez ziołorośla, murawy naskalne, torfowiska, młaki węglanowe oraz siedliska wodno-błotne. W niemal każdym miesiącu wegetacji można tu znaleźć rzadkie i ciekawe rośliny, które w dużej mierze rosną tuż przy szlakach, wyjątkiem są jedynie niektóre gatunki zasiedlające skałę Pulinka. Szczególnie efektowny jest lipiec, kiedy to cała dolina (także poza rezerwatem) rozkwita tysiącami kukułek Fuchsa. Jest to chyba najbogatsza sudecka populacja, która rozciąga się na przestrzeni 2-3 km wzdłuż doliny. Oprócz kukułki występuje tu bardzo wiele rzadkich roślin jak wyblin, ostróżka, sesleria, driakiew, kruszczyki, tojady, rzeżuchy i gatunki wodno-błotne (te ostatnie występują już w kamieniołomie poza obrębem rezerwatu). Aby w pełni poznać całą florę Jaskini Niedźwiedziej trzeba przyjechać przynajmniej kilka razy o różnych porach wegetacji. Warto także wybrać się do samej jaskini oraz wielu innych atrakcji przyrodniczych jakie oferuje nam Masyw Śnieżnika.


Informacje praktyczne:

  • dobry dojazd, tuż przed rezerwatem znajdują się płatne parkingi lub w niewielkiej odległości także darmowe (głównie powyżej rezerwatu przy drodze w kierunku kopalni Uranu)
  • teren o różnym stopniu trudności, szlak w kierunku pawilonu jest bardzo łatwy, poprowadzony po asfaltowej drodze, szlak niebieski (rowerowy) także jest stosunkowo łatwy. Jedynie żółty szlak ma charakter typowego szlaku górskiego poprowadzone po stromym zboczu na kamienistej drodze. Największe tłumy ograniczają się głównie na trasie parking-jaskinia, im dalej od jaskini tym mniej ludzi spotyka się na drodze
  • rezerwat stanowi jeden z punktów na gęstej sieci szlaków jakie powstały w tym regonie Ziemi Kłodzkiej, które łączą Jaskinię z innymi atrakcjami turystycznymi jak Śnieżnik Kłodzki, Wodospad Wilczki, Żmijowiec, Trójmorski Wierch, Puszcza Śnieżnej Białki etc.
  • w bezpośrednim sąsiedztwie rezerwatu znajduje się nieczynne wyrobisko ogromnego kamieniołomu, które nie jest chronione, jednak posiada bardzo bogatą florę (kukułki, kukawki, skrzyp pstry, świetliki, wierzbówki etc.)
  • najcenniejszy florystyczny element rezerwatu, czyli skała Pulinka, znajduje się poza szlakami i nie ma do niej poprowadzonej drogi. Ulokowana jest na północno-zachodnich ścianach kamieniołomu Kletno II (ten mniejszy kamieniołom, ulokowany już w obrębie rezerwatu). Dojście po stromym zboczu porośniętym lasem bukowym, tylko na własną odpowiedzialność!
  • najlepsze terminy przyrodnicze do zwiedzania: maj (czosnek, wiosenne geofity), czerwiec (sesleria, kukawka, rzeżucha gorzka Opiza, lilia złotogłów, gnieźnik, listera), lipiec (kruszczyki, kukułki, driakiew, ostróżka, tojad sudecki), cały sezon (jaskinia)

 

Post Author: admin

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.