Muszkowicki Las Bukowy

Rezerwat obejmuje najcenniejszy fragment większego kompleksu leśnego, w skład którego wchodzą przede wszystkim żyzne buczyny i łęgi jesionowe. Teren charakteryzuje wyjątkowo wysoka bioróżnorodność, w tym liczne gatunki rzadkie lub chronione, takie jak śnieżyca wiosenna, obrazki alpejskie, kruszczyk siny, podkolan biały, wawrzynek wilczełyko, przylaszczka wiosenna. Wyjątkowo duża ilość butwiejącego drewna i wilgotny mikroklimat sprawiają, że obszar słynie z bardzo bogatej mykoflory. 



Typ ochrony: leśny

Data utworzenia: 1956

Powierzchnia: 16,42 ha

Powiat: Ząbkowicki

Gmina: Ciepłowody

Nadleśnictwo: Henryków


Położenie: Rezerwat znajduje się na Wzgórzach Niemczańsko-Strzelińskich, które wchodzą w skład Przedgórza Sudeckiego. Obejmuje teren południowo-wschodniej części kompleksu leśnego, ciągnącego się wzdłuż bystrego Zamecznego Potoku na Wzgórzach Szklarskich (w granicach wysokości 220-260 m n.p.m.), pomiędzy górą Bucznik (277 m n.p.m.) od zachodu a Kaplicznym Wzgórzem (262 m n.p.m.) od wschodu. Teren graniczy w odległości około 400-500 m od wschodu z zabudowaniami miejscowości Muszkowice, od północy z gminną, utwardzoną drogą, natomiast od południa granicę wyznaczają pola uprawne. Rezerwat obejmuje oddział leśny 297 nadleśnictwa Henryków.

Budowa: Stosunkowo duże różnice wysokości względnej na poziomie około 35 m i strome zbocza osiągające 10-25o nachylenia sprawiają iż całość rezerwatu nabiera specyficznego górskiego klimatu, pomimo położenia na wyżynie (270 m n.p.m.).  Teren posiada bardzo urozmaiconą rzeźbę, składającą się na liczne grzędy podzielone wąskimi jarami i dolinkami. Większość powierzchni Muszkowickiego Lasu Bukowego stanowią paleozoiczne łupki łyszczakowe, będące w kompleksie z trzeciorzędowymi iłami brunatnymi. Są one pokryte późniejszymi, czwartorzędowymi utworami gliny lessopodobnej. Najbardziej charakterystycznym elementem budowy rezerwatu są fragmenty z wytrąceniami trawertynu, będące wystąpieniami skał osadowych w środkowej części obszaru.

Rezerwat obfituje w różnego rodzaje gleby, wśród których najbardziej charakterystyczne są gleby bielicowe obejmujące północne fragmenty z lasem świerkowym, brunatne w części środkowej oraz mady i gleby bagienne, które wykształciły się wzdłuż potoku. W okolicach źródlisk występują rędziny i pararędziny. Te ostatnie powstałe ze zwietrzeliny trawertynów, cechują się skomplikowaną budową geologiczną.

Flora: Bardzo bogata, jest to jeden z najcenniejszych rezerwatów w Sudetach pod względem florystycznym. Odnotowano tutaj około 185 gatunków roślin, w tym kilkanaście chronionych. Większość terenu porastają lasy, głównie liściaste, w mniejszym stopniu iglaste. Wzdłuż potoku, na niemal płaskim terenie, utworzyły się lasy łęgowe z zespołu podgórskiego łęgu jesionowego (Astrantio-Fraxinetum). Przez większą część roku runo leśne tego zbiorowiska jest zalane wodami ze strumienia i topniejącego śniegu, szczególnie wczesną wiosną i jesienią. Charakteryzuje je masowy zakwit śnieżycy wiosennej, będący najbardziej rozpoznawalnym aspektem rezerwatu, dla którego jest on licznie odwiedzany na początku wiosny. Śnieżyca liczona jest w setki tysięcy osobników, stanowi największą ozdobę rezerwatu. Gatunkiem dominującym w drzewostanie jest jesion wyniosły i olsza czarna. Warstwa podszytu słabo rozwinięta, w przeciwieństwie do runa leśnego, które obfituje w rzadkie lub chronione rośliny m.in. pierwiosnkę wyniosłą, kopytnika pospolitego, listerę jajowatą, marzankę wonną, kokorycz pustą, śledziennicę skrętolistną, złoć żółtą oraz gatunki typowe dla terenów górskich, jak: skrzyp olbrzymi (tworzący charakterystyczne ziołorośla), bodziszek żałobny, przetacznik górski i rutewka okrągłolistna. Na skraju łęgu występują niewielkie łopuszyny z lepiężnikiem białym (Circaeo-Alnetum). W miejscach z wolniej spływającą wodą wykształciły się niewielkie płaty łęgu jesionowo-olszowego (Fraxino-Alnetum (Circaeo-Alnetum)) z dominującą w drzewostanie olchą czarną oraz bogatym wystąpieniem czartawy pospolitej, czartawy pośredniej i psianki słodkogórz.

Na pozostałych terenach rezerwatu, głownie na zboczach i wyżej położonych fragmentach występuje  żyzna buczyna sudecka (Dentario enneaphyllidis-Fagetum), będąca szczególnie efektowna wiosną, gdy rozkwita większość geofitów. Drzewostan zbudowany jest głównie przez buka z domieszką klonu jawora, lipy drobnolistnej i grabu. Rosnące tam buki osiągają wiek ponad 250 lat i ponad metr średnicy. Niestety większość z nich została wprowadzona przez człowieka. Efektem tego jest praktyczny brak odnowień buka na terenie rezerwatu (tzn. brak młodych buczków, które miałyby zastąpić stare okazy). W runie siedliska notuje się liczne rośliny chronione lub rzadkie, takie jak konwalia majowa, kruszczyk siny, gnieźnik leśny, kokoryczka okółkowa, wawrzynek wilczełyko, śnieżyczka przebiśnieg oraz zawilec gajowy i żółty. Siedlisko obecnie jest w regresie i występuje w postaci pojedynczych płatów, które charakteryzuje forma przejściowa pomiędzy buczyną niżową i górską.

Ostatnim z dominujących typów ekosystemów Muszkowickiego Lasu Bukowego jest grąd subkontynentalny (Tilio-Carpinetum), w postaci wilgotnej (tzw. grąd niski). Występuje głównie w południowej części, gdzie często tworzy mozaikę z pozostałymi siedliskami. Runo leśne obfituje w liczne rzadkie gatunki, z których najważniejsze są obrazki alpejskie, będące jednym z rzadszych taksonów w Sudetach jak i w całym regionie. Są na tyle pospolite, iż odnotowane zostały w większości oddziałów leśnych kompleksu, w skład których należy rezerwat. Oprócz obrazków odnotowano tutaj takie roślin jak śnieżyczka przebiśnieg, zawilec gajowy, zawilec żółty, kokoryczka wielkokwiatowa, czworolist pospolity, kokorycz pusta i przylaszczka pospolita. W wyższych partiach o suchszym podłożu stwierdzono płaty grądu w postaci suchej (tzw. grąd wysoki) o uboższej roślinności, w której dominującym gatunkiem jest konwalia majowa i konwalijka dwulistna.

Obecnie obserwuje się naturalną przebudowę drzewostanu i powolną zmianę charakteru lasu z buczyny w kierunku grądu i łęgu a także zmiany w buczynie górskiej na formę bardziej niżową. Wszystkie te zmiany mogę być powodowane sztucznym nasadzeniem buków, które nie były naturalnym gatunkiem dla tutejszych ekosystemów. Podobną sytuację obserwuje się w kwaśnej buczynie (Luzulo luzuloidis-Fagetum) we wschodnich fragmentach rezerwatu, gdzie odnotowuje się systematyczne zmniejszenie powierzchni tego ekosystemu. Oprócz wymienionych trzech podstawowych ekosystemów, na terenie rezerwatu wyróżniono 7 innych, nitrofilnych zespołów pochodzenia antropogenicznego. Zagrażają one naturalnym lasom i rosnącym w nim roślinom.

Grzyby: Zamieranie buków w rezerwacie powoduje, iż w rezerwacie zalegają ogromne ilości martwego i butwiejącego drewna. Dzięki temu teren ten obfituje w ogromną ilość grzybów, porostów nadrzewnych i śluzowców, które żyją na martwym i rozkładającym się drewnie. Do najcenniejszej mykoflory należy soplówka bukowa, będą jednym z rzadszych gatunków grzybów w Sudetach. Poza tym notuje się rzadkie gatunki jak monetka bukowa, podgrzybek czerwonawy, gruzełek cynobrowy i sromotnik bezwstydny.

Fauna: Bogata, szczególnie fauna bezkręgowców. Odnotowano około 49 gatunków śluzowców, 140 gatunków gąsieniczników, 40 gatunków mięczaków, 35 gatunków ptaków i 17 gatunków ssaków. Do najcenniejszych należą przeplatka maturna, pachnica dębowa (oba objęte programem Natura 2000), skrajnie rzadkie ślimaki (ślimak karpacki i ślimak obrzeżony) oraz ssaki (gronostaj, rzęsorek rzeczek, ryjówka malutka, mopek, nocek Bechsteina). Rezerwat stanowi integralną część większego kompleksu leśnego, tak więc większość ssaków i ptaków jest tutaj w większości gośćmi aniżeli stałymi mieszkańcami.

Zagrożenia: Stosunkowo duże. Rezerwat nie posiada otuliny i bezpośrednio graniczy z polami uprawnymi, z których istnieje ryzyko przedostania się sztucznych nawozów i innych chemikaliów mogących negatywnie wpłynąć na równowagę ekosystemu. Poza tym, duża popularność rezerwatu sprawia iż jest licznie odwiedzany co może powodować płoszenie tamtejszej fauny i niszczenie flory poprzez zrywanie kwiatów lub deptanie całych roślin. Dotyczy to szczególnie śnieżycy wiosennej i obrazków plamistych, które są największą atrakcją rezerwatu. Bliskość wsi Muszkowice, także stanowi pewnego rodzaju zagrożenie, albowiem dziwnym trafem w tamtejszych ogródkach można napotkać bardzo wiele gatunków roślin, występujących jednocześnie w rezerwacie. W samym rezerwacie odnotowuje się dużą ilość gatunków synantropijnych (m.in. bez czarny, niecierpek drobnokwiatowy), które rosną szczególnie obficie w granicznych fragmentach oraz wzdłuż ścieżek i szlaków.

Inne: Przez rezerwat przebiega niebieski szlak turystyczny z Ząbkowic Śląskich do Białego Kościoła, umożliwiając zwiedzanie bez konieczności chodzenia na dziko. Do rezerwatu prowadzą dwa wejścia, które są częścią niebieskiego szlaku. Jeden umiejscowiony jest w dolnej części przy gminnej drodze prowadzącej z Piotrowic do Muszkowic. Drugi znajduje się w górnej części doliny przy granicy z polami od strony wsi Muszkowice. Przy wejściach rozmieszczone są także tablice informacyjne.

Teren wchodzi w skład obszaru Natura 2000 PLH020068 o tej samej nazwie, który oprócz rezerwatu obejmuje południowy fragment kompleksu leśnego pomiędzy gminną drogą Piotrowice-Muszkowice a polami uprawnymi (łącznie 206,4 ha)

Wrażenia osobiste: Stosunkowo pozytywne. Rezerwat stanowi jeden z najpiękniejszych wiosennych widoków, kiedy w runie leśnym możemy podziwiać tysiące geofitów, w tym wyjątkową obfitość śnieżycy wiosennej. Towarzyszą jej inne gatunki jak fioletowe kokorycze, białe zawilce, żółte pierwiosnki i różowe łuskiewniki. Kilka tygodni później, gdy drzewa wypuszczą liście a wczesnowiosenna roślinność zniknie, można podziwiać jedną z największych sudeckich populacji obrazków alpejskich o bardzo oryginalnych kwiatach. Rezerwat jest wielką atrakcją nie tylko dla botaników ale także dla miłośników grzybów. Dzięki ogromnej ilości butwiejącego drewna oraz wilgotnemu mikroklimatowi występuje tutaj duże bogactwo mykoflory a przy pewnej dozie szczęścia znajdzie się nawet rzadką soplówkę bukową. Podsumowując śmiało można stwierdzić, że Muszkowicki Las Bukowy jest atrakcyjnym miejscem przez praktycznie cały sezon wegetacyjny a każdy miłośnik przyrody znajdzie tam coś dla siebie.

 

Zostaw wiadomość

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>