Torfowisko Pod Zieleńcem

Torfowisko pod Zieleńcem stanowi jeden z najważniejszych rezerwuarów bioróżnorodności w polskiej części Sudetów, gdzie można spotkać wiele rzadkich i chronionych gatunków roślin, w tym relikty glacjalne jak brzoza karłowata. Rezerwat oprócz swoich walorów przyrodniczych, stanowi jedno z najpopularniejszych miejsc turystycznych Ziemi Kłodzkiej. Wszystko dzięki pięknym krajobrazom, które przypominają wyglądem skandynawską lub syberyjską tajgę. 



Typ ochrony: torfowiskowy 

Data utworzenia: 1954

Powierzchnia: 156,8 ha

Powiat: Kłodzki

Gmina: Duszniki-Zdrój

Nadleśnictwo: Zdroje

Położenie: Wschodnia część Kotliny Kłodzkiej, w Górach Bystrzyckich, na północno-zachodnich stokach. Około 2 km od Zieleńca, dzielnicy Dusznik-Zdroju. Całość znajduje się na wysokości 740-770 m n.p.m na zachodnim, stosunkowo płaskim zboczu góry Brześć.

Budowa: Podłoże torfowiska jest zbudowane z nieprzepuszczalnych skał, głównie margli i piaskowców, usadowionych w gnejsach. Ogólna budowa całego podłoża wygląda następująco: gnejsy jako skała dominująca znajduje się na spodzie, na nich spoczywają wapienie i piaskowce, które są zaścielone nieprzepuszczalnymi dla wody, szaroniebieskimi iłami. Całość tworzy kształt misy, w której gromadzi się woda, umożliwiając powstanie torfowiska. Torfowisko zajmuje powierzchnię około 270 ha, czyli więcej niż sam rezerwat. Tworzą go dwie misy: Topielisko i Czarne Bagno, przy czym druga misa tylko częściowo znajduje się w granicach rezerwatu. Południowe fragmenty obejmujące Czarne Bagno, zostały zmeliorowane i osuszone z powodu działalności człowieka, nabierając cech torfowiska przejściowego.  Miąższość torfu przekracza miejscami 8 m.

Flora: Bogata a w wielu przypadkach unikatowa dla regionu lub kraju. Do najcenniejszych zbiorowisk należą niskoturzycowe torfowiska niskie i przejściowe (Scheuchzerio-Caricetea nigrae). Występują one głównie w północnej i centralnej części rezerwatu stanowiąc jedno z bardziej widowiskowych elementów torfowiska, na tyle widowiskowe iż poprowadzono tam ścieżkę na drewnianej kładce. Jest to płaski teren, gęsto porośnięty mchami, głównie gatunkami z grupy torfowców. Całość tworzy rozległe struktury kępkowo-dolinowe. Oprócz mchów, zbiorowisko jest porośnięte licznymi trawami i turzycami jak turzyca pospolita, turzyca bagienna, wełnianka pochwowata, wełnianka wąskolistna, przygiełka biała oraz turzyca skąpokwiatowa, będąca reliktem polodowcowy.  Z roślin dwuliściennych napotkać można liczne gatunki z rodziny wrzosowatych jak żurawina błotna posiadająca jesienią czerwone, jadalne jagody oraz borówka bagienna, borówka brusznica i modrzewnica zwyczajna. Miejscami występuje owadożerna rosiczka okrągłolistna, mającą rozproszone stanowiska na całym obszarze torfowiska. Najbardziej charakterystycznym elementem siedliska są widowiskowo wyglądające  brzozy brodawkowate,  które rosną tutaj niewielkim zagęszczeniu i przybierają skarlałe formy ze względu na rodzaj podłoża na jakim rosną. Całość ekosystemów sprawia wrażenie dzikiej, syberyjskiej tajgi.

Południowe i obrzeżne tereny rezerwatu porasta mozaika torfowisk przechodzących w zarośla kosodrzewiny i sosny błotnej na torfie (Pino mugo-Sphagnetum) z licznie występującą tu kosodrzewiną, zwaną także kosówką. W runie można zobaczyć wełnianki a także borówkę bagienną, borówkę brusznicę, borówkę czarną, paproć podrzenia żebrowca, modrzewnicę zwyczajną a także sity (sit czarny, sit cienki) i turzyce (turzyca zaostrzana i dzióbkowata). Z drzew i krzewów, oprócz wcześniej wymienianej kosodrzewiny, rosną nielicznie świerki, brzozy brodawkowate oraz rzadka sosna błotna, będąca naturalną krzyżówką pomiędzy sosną pospolitą a kosodrzewiną.  W najmniej wilgotnych obszarach, znajdujących się na obrzeżach rezerwatu rosną świerczyny ze stosunkowo ubogim runem, składającym się głównie z mchów, paproci, borówki czarnej i wrzosu zwyczajnego. Są to  bory świerkowe na torfie (Sphagno girgensohnii-Piceetum), a także górnoreglowy sudecki świerkowy bór (Calamagrostio villosae-Piceetum) rosnący w nieco wyższych terenach oraz dolnoreglowy bór jodłowo-świerkowy (Abieti-Piceeteum). Runo wszystkich drzewiastych siedlisk są zbliżone i ograniczają się do kwasolubnych gatunków traw, turzyc oraz roślin z rodziny wrzosowatych. Poza nimi spotykane są tutaj niewielkie populacje takich roślin jak pszeniec leśny, podbiałek alpejski, siódmaczek leśny, jastrzębiec leśny i naparstnica purpurowa. Z chronionych roślin spotyka się pojedyncze egzemplarze gnieźnika leśnego.

Do najcenniejszych składników rezerwatu należy brzoza karłowata, będąca reliktem glacjalnym, który na tym stanowisku dzięki specyficznym warunkom mikroklimatycznym. Jest to niewielki gatunek, dorastający maksymalnie do 1,5 m, który na terenie torfowiska posiada jedno z jedynie trzech stanowisk w kraju. Dwa pozostałe znajdują się w rezerwacie Linje na Pojezierzu Chełmińskim i w rezerwacie Torfowisko Doliny Izery w szczytowych partiach pasma Gór Izerskich. Jednak to populacja na Torfowisku pod Zieleńcem jest największa w kraju a dodatkowo na początku XX wieku odnotowano tutaj mieszańca z brzozą omszoną – Betuna nana x pubescens (B. x intermedia). Obecnie forma mieszańcowa nie jest spotykana.

Bardzo licznie reprezentowana jest flora mchów i wątrobowców. Których jest odpowiednio 16 gatunków wątrobowców, 20 gatunków mchów brunatnych i 18 gatunków mchów torfowych.

Fauna: Bardzo bogata fauna, reprezentowana przez dużą liczbę gatunków rzadkich lub chronionych. Szczególnie dotyczy to bezkręgowców, wśród których można wymienić cenne gatunki motyli, takie jak Stigmella lediella, Syngrapha interrogationis i Lyonetia ledi żerujące na liściach bagna zwyczajnego, modraszek bagniczek, którego gąsienice żerują na żurawinie i borówce bagiennej. Liśćmi żurawiny żywią się także larwy monofaga szlaczkonia tofowca, zamieszczonego w Polskiej Czerwonej Księdze.

Na terenie rezerwatu można znaleźć gatunki ważek związanych z torfowiskami wysoki. Występuje tu żagnica torfowcowa, miedziopierś górska, miedziopierś północna. Wszystkie te trzy gatunki są ściśle związane z wodami torfowiskowymi i środowiskami sfagnowymi, są umieszczone na krajowej czerwonej liście zwierząt, zaś miedziopiersi zamieszczono w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt

Zagrożenia: Głównym zagrożeniem torfowiska jest zarastanie go przez świerki. Dotyczy to szczególnie Czarnego Bagna, które w przeszłości zostało częściowo osuszone, dając lepsze warunki dla sukcesji lasu. Obecnie zapewnione są odpowiednie działania zapobiegające procesom osuszania tego terenu, głównie przez zatykanie rowów melioracyjnych lub poprowadzeniem ich przez inne fragmenty. Na chwilę obecną tereny o najsilniejszym poroście drzew stanowią fragmenty wzdłuż dróg oraz w południowym fragmencie rezerwatu.

Najważniejszy gatunek torfowiska, jakim jest brzoza karłowata, posiada stabilną populację, której głównym zagrożeniem jest rozrost kosodrzewiny i świerków. Dotyczy to szczególnie fragmentów o suchszym podłożu, gdzie warunki dla drzew są dużo korzystniejsze do wzrostu. Pomimo stosunkowo licznej populacji, najliczniejszej w Polsce, duża izolacja może stanowić problem dla różnorodności genetycznej a tym samym przystosowania dla zmieniających się warunków środowiskowych.

Rezerwat w całości pokrywa się z OOS Natura 2000 o tej samej nazwie.

Inne: Ochrona torfowiska została podjęta bardzo wcześnie. Już w 1919 roku rząd niemiecki otoczył tereny ochroną, tworząc 58 hektarowy rezerwat. Powiększony w okresie międzywojennym do 218 ha, został częściowo zmodernizowany w celach turystycznych m.in. poprzez budowę wieży widokowej. Rezerwat stanowi jeden z najpopularniejszych obiektów przyrodniczych Kotliny Kłodzkiej i całych Sudetów. Często porównywany jest do syberyjskiej tajgi lub arktycznej tundry, szczególnie jesienią lub wczesną wiosną. Przypuszcza się że samo torfowisko powstało za czasów epoki lodowcowej. Jego wiek szacuje się na około 7600 lat.

Oprócz walorów przyrodniczych, torfowisko słynie z tego, że przez jego środek przechodzi podział wododziałowy pomiędzy zlewiskami Morza Bałtyckiego i Północnego. Dodatkowo część torfowiska jest bezodpływowa. Okoliczne strumienie, stanowiące zaczątki jednego z dwóch zlewisk, przepływając przez torfowisko nabierają ciemnoczerwonej barwy. Spowodowane jest to wypłukiwaniem kwasów humusowych z torfu, nadających wodzie kwaśnego odczynu na poziomie 3,8-4 pH. Mimo tego, woda jest zdatna do picia.

Wrażenia ogólne: Pozytywne. Pomimo, że teren ten stanowi jeden z najpopularniejszych terenów dla turystyki przyrodniczej w regionie i jest odwiedzany przez tysiące turystów rocznie, nie widać tutaj silnej antropopresji. Znacząca większość osób porusza się po wyznaczonych szlakach i ścieżkach edukacyjnych, omijając znaczącą większość rezerwatu. Szlaki te skupiają się głównie wzdłuż dwóch drug prowadzących przez rezerwat. Dużym plusem jest powstanie niewielkiej kładki prowadzącej w głąb jednego z połaci torfowisk, co zapobiega dzikim wycieczkom turystów w głąb mszarów. Zapobiega to potencjalnym wypadkom albowiem chodzenie po bagiennym terenie może być niebezpieczne, jednocześnie umożliwiając podziwianie terenu nie niszcząc podłoża gęsto porośniętego torfowcami i innymi gatunkami roślin. Teren jest bardzo dobrze przygotowany pod turystykę przyrodniczą przy jednoczesnym zapewnieniu odpowiedniej ochrony.

Zostaw wiadomość

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>