Gółka tagowane posty

Wzgórza Lipy

Niewielki ale cenny fragment regionu kaczawskiego obejmujący bezimienne wzgórza i tamtejszą roślinność, które w pełni lata tworzą całe dywany kwiatów we wszystkich możliwych kolorach. Różowe pszeńce, żółte przeloty, białe gwiazdnice, niebieskie jasieńce i jasnoróżowe gółki. Całość dopełniają liczne motyle z rodziny kraśnikowatych i inne ciepłolubne owady. Miejsce szczególnie wartościowe do odwiedzenia wczesnym latem. 


Czytaj więcej

Gółka wonna

GÓŁKA  WONNA (Gymnadenia odoratissima)


Storczykowate (Orchidaceae)

Okres kwitnienia: V-VIII

Wygląd: Rzadka bylina osiągająca do 50cm wysokości. Kwiaty charakterystyczne dla rodziny storczykowatych o pięciu działkach kielicha, koloru biało-różowego, mlecznego, rzadziej jasnoróżowego osadzone są gęsto na walcowatym kwiatostanie. Warżka trójklapowa, trzy górne płatki tworzą hełmik. Ostroga nitkowata, krótka. Wewnątrz kwiatu trzy, różowe pręciki zrośnięte z szyjką słupka w tzw. prętosłup, tylko jeden z nich jest płodny, trzy pozostałe pręciki są zmarniałe. Kwiaty przyjemnie pachnące, zawierające nektar.

Liście sztywne, równowąskie, zaostrzone na końcu, szersze u podstawy, z szarym nalotem.

Owocem jest torebka zawierająca liczne, drobne nasiona.

Występowanie: Liczne i rozproszone stanowiska w całej Europie po południową Skandynawię. W Polsce stwierdzona wyłącznie na trzech stanowiskach. W górach stwierdzona na obszarze Tatr (głownie w piętrze kosówk i halnym) oraz w Sudetach, gdzie przez kilkanaście lat uznawana była za wymarłą i ponownie potwierdzona w Małym Śnieżnym Kotle na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego (Kwiatkowski 2006). Na terenach nizinnych, odnaleziono jedno stanowisko w Puszczy Rominckiej przy granicy z Litwą.

Środowisko: Rośnie głównie w reglu dolnym i górnym oraz rzadziej w piętrze kosówki, wyłącznie na glebach zawierających węglan wapnia. Preferuje miejsca słoneczne do lekko zacienionych, przede wszystkim śródleśne polany, łąki, piargi, wilgotne szczeliny i półki skalne, brzegi strumieni.

Opis ogólny: W Polsce objęta ścisłą ochroną gatunkową, podobnie jak wszystkie rośliny z rodziny storczykowatych. Główną przyczyną ochrony jest niszczenie jej naturalnych siedlisk, zrywanie dla pięknych kwiatów oraz wykopywanie całych roślin do prywatnych ogrodów, prawdopodobnie z tych przyczyn roślina wyginęła w ostatnich latach w paśmie Sudetów.

Inne gatunki: blisko spokrewniona z nią jest gółka długoostrogowa, z którą tworzy mieszańce. Główną cechą odróżniającą rośliny jest długość ostorgi. Gółka wonna ma znacznie krótszą.

Czytaj więcej

Gółka długoostrogowa

GÓŁKA DŁUGOOSTROGOWA (Gymnadenia conopsea)

Storczykowate (Orchidaceae)

Okres kwitnienia: V-VII

Wygląd: Bulwiasty storczyk osiągający do 60cm wysokości. Kwiaty charakterystyczne dla rodziny storczykowatych, nieróżnicowane na kielich i koronę, sześć działek, koloru od jasnoróżowego po niemalże purpurowy, czasem białe, zebrane są w walcowaty, gęsty kłosokształtny kwiatostan. Warżka 3-wrębna, z długą ostrogą (stąd nazwa). Środkowa klapa tępa i dłuższa od środkowych działek. Trzy górne płatki skupione razem tworzą hełm. Wewnątrz kwiatu 3 pręciki zrośnięte z szyjką słupka w tzw. prętosłup, tylko jeden z nich jest płodny. Trzy pozostałe pręciki są zmarniałe.

Liście siedzące, lancetowate lub równowąskie, lśniące, całobrzegie, zmniejszające się ku górze.

Owocem jest 7mm długości torebka zawierająca liczne, bardzo drobne nasiona.

Występowanie: W Europie i Azji. W Polsce liczne rozproszone stanowiska głównie na południu, rzadziej w środkowej i północnej części. Najliczniejsze stanowiska znajdują się w Sudetach, Karpatach a także na Wyżynie Małopolskiej, Wyżynie Śląskiej, Roztoczu, na Pomorzu Gdańskim, Żuławach Wiślanych, Wolinie, Suwalszczyźnie oraz Kujawach.

W Tatrach powszechna od regla dolnego po piętro halne (alpejskie). Rozpowszechniona na całym terytorium parku a także w jego otulinie. Jest najpowszechniej występującym storczykiem na tym terenie. Największe stanowiska znajdują się w Dolinie Kościeliskiej, Dolinie Jaworzynki, Skupniów Upłaz, na Nosalu, Giewoncie i na Czerwonych Wierchach. W Karpatach, oprócz Tatr, stosunkowo pospolita w Pieninach, Gorcach, Beskidzie Sądeckim, Beskidzie Wyspowym a także Bieszczady, Beskid Makowski, Beskid Żywiecki i Pasmo Radziejowej.

Na Dolnym Śląsku obecnie tylko w Sudetach. Odnotowywana w większości pasm górskich. Największe populacje znajdują się w Górach Kaczawskich, poza tym licznie w Karkonoszach, Rudawach Janowickich, Górach Stołowych, Górach i Pogórzu Bystrzyckim, Górach i Pogórzu Orlickim, Górach Bardzkich, Sudetach Wałbrzyskich, Górach Kamiennych i w paśmie Krowiarki.

Chroniona w większości parków narodowych (m.in. Pienińskim, Gór Stołowych, Ojcowskim, Kampinoskim, Karkonoskim, Bory Tucholskie, Tatrzańskim, Białowieskim, Wigierskim, Roztoczańskim, Bieszczadzkim, Gorczańskim) a także w licznych rezerwatach i innych obszarach ochrony przyrody.

Środowisko: Rośnie od regla dolnego po piętro halne, głównie na glebie zawierającej węglan wapnia, rzadziej na granicie. Preferuje stanowiska jasne lub słoneczne, wilgotne, głównie śródleśne polany, łąki, wilgotne półki i szczeliny skalne, murawy kserotermiczne, przydroża i widne lasy, w górach także w zaroślach kosodrzewiny.

Opis ogólny: Roślina podlegająca ścisłej ochronie gatunkowej ze względu na niszczenie naturalnych stanowisk występowania (osuszanie i zaorywanie łąk), a także zrywanie dekoracyjnych kwiatów lub wykopywanie całych okazów przez turystów. Mimo wszystko gółka należy do najpospolitszych krajowych storczyków, szczególnie na terenach górskich i podgórskich. Do najliczniejszych należą populacje w Górach Kaczawskich, które w niektórych latach osiągają do kilku tysięcy kwitnących osobników.

Na terenie kraju wyróżnia się dwie formy gółki, traktowane przez niektórych systematyków i botaników jako osobne gatunki:

  • Gółka długoostrogowa typowa (Gymnadenia conopsea spp. conopsea), częstsza forma, charakteryzująca się luźnym kwiatostanem oraz ostrogą dwukrotnie dłuższą od zalążni.
  • Gółka długoostrogowa gęstokwiatowa (Gymnadenia conopsea spp. densilora), znacznie rzadsza, występująca tylko w Polsce południowej (Sudety, Tatry, Pieniny, Polesie, Wyżyna Krakowsko-Częstochowska). Charakteryzuje się gęsto obsadzonym kwiatostanem o wałkowatym kształcie oraz ostrogą 1,5 raza dłuższą od zalążni.

Odnotowano mieszańce z licznymi krajowymi gatunkami m.in. Dactylodenia st-quintinii z kukułką Fuchsa, Dactylodenia comigera z kukułką szerokolistną, Dactylodenia ettlingeriana z kukułką zaniedbaną, Gymnadenia x intermedia z gółką wonną, a także z podkolanem białym, koślaczkiem stożkowatym, kukułką Traunsteinera i kukułką plamistą.

Inne gatunki: W Polsce występuje jeszcze gółka wonna, różniąca się znacznie krótszą ostrogą.

Czytaj więcej

Kapella

Typ ochrony: florystyczny 

Data utworzenia: projektowany

Powierzchnia: ok. 5 ha

Powiat: złotoryjski

Gmina: Świerzawa

Nadleśnictwo: Złotoryja

Położenie: Projektowany użytek ekologiczny znajduje na Grzbiecie Południowym Gór Kaczawskich. Częściowo na górze Widok i częściowo na łąkach na przełęczy o tej samej nazwie. Bezpośrednio przy drodze 365 pomiędzy Dziwiszowem i Podgórkami. Teren użytku docelowo ma obejmować nieczynną część kamieniołomu (tj. południowa i środkowa), podczas gdy północna część stanowi działającą kopalnię.

Budowa: Wzgórze jak i przełęcz zbudowane są z łupków zieleńcowych (zachodnia część) oraz ordowickich łupków albitowo-sercytowych z grafitem (część wschodnia). Samo wzgórze jest dwuwierzchołkowe (616 i 612m n.p.m.), pokryte łąkami i nieużytkami.

Flora: Większość terenu porastają łąki i nieużytki, jedynie na wzniesieniu znajdują się niewielkie zadrzewienia i krzewowiska. Występuje tu niewielkie połacie zarastającej pozostałości ciepłolubnej murawy z klasy Festuco-Brometea, zachowanej głównie pomiędzy wyrobiskami lokalnego kamieniołomu wapienia. Teren jest silnie zdegradowany, głównie porośnięty licznymi trawami, które zagłuszają pozostałe gatunki roślin takie jak driakiew, dzwonek pokrzywolistny, listera jajowata, smółka pospolita, krzyżownica zwyczajna, goryczka orzęsiona. Na terenie jest mocno zaznaczona sukcesja leśna. Na szczycie kamieniołomu wyrastają liczne gatunki drzew i krzewów, m.in. dąb bezszypułkowy, klon zwyczajny, brzoza brodawkowata, głóg dwuszyjkowy, bez hebd i inne krzewy.

Poniżej kamieniołomu rozpościerają się górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris), które stanowią większość użytków zielonych na terenie obszaru. W ich składzie występuje wiele gatunków zielnych m.in. biedrzeniec wielki, chaber łąkowy, krwiściąg lekarski, dzwonek rozpierzchły, kozibród łąkowy, jastrun właściwy a także duże populacje łubinu. Łąki te tworzą mozaikę z górskimi łąkami konietlicowymi (Polygono-Trisetion), które porastają głównie południowe, silnie nasłonecznione zbocza. W ich składzie gatunkowym dominują m.in. konietlica łąkowa, bodziszek leśny, przywrotnik pospolity, jastrun właściwy, szelężniki, kostrzewy i rzadkie gatunki chronione: podkolan biały, gółka długoostrogowa, dziewięćsił bezłodygowy, goryczuszka orzęsiona, zimowit jesienny.

Przełęcz Widok, jest to ostatnie na Dolnym Śląsku, znane stanowisko storczyka drobnokwiatowego (Orchis unsulata) odmiany późnokwitnącej (subsp. aestivalis). Jednak po 2000 r. jego status jest nieznany albowiem nie prowadzi się stałego monitoringu a ostatnie prace sprzed prawie 2 dekad wskazują na wymierającą populację. Osobiście storczyka na Widoku nie widziałem, stąd zamieszczone w artykule zdjęcia pochodzą z innych regionów Polski.

Fauna: Bardzo uboga. Głównie okoliczne bezkręgowce, gady i ptaki.

Zagrożenia: Skrajnie duże. Projektowany użytek jest zagrożony na wszystkie możliwe sposoby. Dotyczy to zwłaszcza najważniejszego składnika użytku, czyli storczyka drobnokwiatowego. Tamtejsza populacja szacowana jest na około 8-10 osobników generatywnych (Krukowski, UPWr).

Sama populacja jest narażona na szereg zagrożeń. Zaczynając od pożaru łąki, które w Polsce zdarzają się nader często, mogącej unicestwić wszystkie formy generatywne oraz siewki, kończąc na sukcesji drzew. Samosiejki brzóz i innych drzew rosnąc zacieniają teren, powodując zanikanie storczyka. Do tego populacja znajduje się na aktywnie działającym kamieniołomie, który corocznie powiększa areał wydobywania kruszcu.

Żółty obszar=teren zniszczonych muraw

[Aktualizacja na 2013 rok]: Tegoroczna wizyta sprawiła bardzo niemiłą niespodziankę. Obszar widoczny przy pomocy zdjęć satelitarnych ukazuje teren sprzed kilku lat. Obecnie większa część muraw została usunięta w celu wydobycia kruszcu. Pomimo intensywnego przeszukiwania na pozostałych niewielkich połaci muraw nie udało się odnaleźć storczyka drobnokwiatowego. Prawdopodobnie populacja została bezpowrotnie zniszczona. Wymaga to jednak dokładniejszych badań i konsultacji naukowych. Na murawach odnaleziono jedynie jeden okaz gółki długoostrogowej, kilka okazów listery jajowatej oraz kilka pędów kruszczyków rosnących w zadrzewieniach. Flora poniżej kamieniołomu ma się znacznie lepiej. Murawy na przełęczy Widok (nie na kamieniołomie) obfitują w stosunkowo liczne populacje gółek, podkolana białego, dziewięćsiła bezłodygowego i goryczek.

Murawy poniżej kamieniołomu są zagrożone częściowo przez turystów i kolekcjonerów roślin. Sama przełęcz to popularne miejsce widokowe, z którego rozpościera się panorama na całe Góry Kaczawskie i sporą część Sudetów. Duży napływ ludzi jest bardzo niebezpieczny. Część z nich podziwiając widoki chodzi po łące, będąc nieświadom tego, że mogą zdeptać storczyka (np. kiedy posiada on tylko liście, przez co jest słabo widoczny). Egzemplarze kwitnące są narażone na zrywanie kwiatów lub wykopywanie całych egzemplarzy. Jako jeden z czynników niwelujących zagrożenia jest to, że większość cennych łąk znajduje się w pewnej odległości od drogi i szlaków. Aby na nie wejść trzeba pokonać około 200-300 m idąc polnymi drogami. Dlatego na te tereny zachodzić będzie niewielka liczba turystów. Większość będzie poruszać się w okolicach ciągów drogowych.

Inne: Przełęcz Widok (zwana czasem Kapella), jest popularnym miejscem widokowym. W bezpośredniej bliskości znajduje się źródło wody pitnej zwanej „Kapellówka”. W celu ochrony stanowiska planuje się powołanie rezerwatu Murawy na Przełęczy Widok.

Czytaj więcej