Zwierzyniec tagowane posty

Kwiecień wokół Wrocławia

Kwiecień to najgorętszy okres w lasach liściastych. Runo leśne, gdzie tylko nie spojrzeć, pokryte jest dywanem wszelakich kwiatów. Wszystkie one muszą zdążyć rozkwitnąć i zaowocować nim na drzewach wyrosną liście. Potrzebują bowiem światła aby móc wytwarzać energię na produkcję kwiatów a w następnej kolejności także owoców i nasion. Widowisko jest szczególnie atrakcyjne na terenach lasów łęgowych i grądów, gdzie masowe kwitnienie rozpoczynają zawilce, śledziennice, żywokosty, gajowce, jasnoty, gwiazdnice a przede wszystkim kokorycze. To właśnie one stanowią największą atrakcję w naszej kwietniowej fotorelacji z Lasów Oławskich, zwanych czasem Lasami Ryczyńskimi.

Czytaj więcej

Zawilec żółty

ZAWILEC  ŻÓŁTY (Anemone ranunculoides)

Jaskrowate (Ranunculaceae)

Okres kwitnienia: III-V

Wygląd:

Występowanie: Rozpowszechniony w całej Europie, od Wysp Brytyjskich po Ural, poza tym obszary okalające kontynent (zachodnia Azja, Kaukaz, Azja Mniejsza). W Polsce rozpowszechniony na całym obszarze, z czego najpospolitszy głównie na południu i zachodzie kraju (m.in. Karpaty, Sudety, Pomorze Zachodnie, centralna Wielkopolska). W Tatrach rozpowszechniony w reglu dolnym i górnym, bardzo rzadko w piętrze kosówki.

Na Dolnym Śląsku średnio częsty zarówno na nizinie jak i w górach. W Sudetach odnotowany we wszystkich pasmach, z czego najpospolitszy jest w Kotlinie Kłodzkiej (Pasmo Krowiarki, Śnieżnicki Park Krajobrazowy) oraz w Górach i na Pogórzu Kaczawskim. Odnotowany w licznych rezerwatach i innych obszarach chronionych (Wąwóz Siedmicki, Góra Miłek, Puszcza Śnieżnej Białki, Góra Zamkowa, Wąwóz Lipa) oraz w większości sudeckich parków krajobrazowych (m.in. Dolny Bobru, Rudawskim, Ślężańskim, Sudetów Wałbrzyskich, Książańskim).

Środowisko: Gatunek leśny, charakterystyczny dla mezo- i eutroficznych lasów liściastych, głównie dębowych, bukowych ale spotykany także w zaroślach, krzewowiskach i lasach mieszanych. Bardzo rzadko odnotowywany w lasach iglastych. Preferuje stanowiska jasne do półcienistych. Ma szeroki zakres tolerancji w przypadku gleby, jednak najczęściej można go spotkać na terenach wilgotnych na podłożu gliniastym (gliny piaszczyste, utwory pylaste) o żyznej i grubej warstwie ściółki.

Opis ogólny: Roślina nie podlega ochronie gatunkowej. Jest wprawdzie rzadsza od zawilca gajowego, jednak na tyle częsta by nie groziło jej wyginięcie. Stanowi składnik wczesnowiosennych łąk jakie zakwitają w lasach przed wypuszczeniem przez drzewa liści, często w towarzystwie pokrewnego gatunku jakim jest zawilec gajowy. Z powodu dość wczesnego okresu wegetacji, roślina wytworzyła oryginalne przystosowanie, chroniące przed wiosennymi przymrozkami. Mianowicie w momencie zmrożenia ziemi nocą i o poranku, zielone części rośliny (młode, delikatne blaszki liściowe) są chronione przez ich własne ogonki, które zginają się i sztywnym kolankiem przeciskają się przez zmarzniętą ziemię i „ciągną” za sobą blaszkę liściową.

Podobnie jak wszystkie zawilce, posiada trujące glikozydy, m.in. ranunkulinę. Powoduje ona podrażnienie błon śluzowych, mdłości, podrażnienia skóry, wymioty i biegunki.

Czytaj więcej

Roślinność Ziemi Oławskiej

Lasy Ryczyńskie

Duży kompleks leśny znajdujący się we wschodniej części Ziemi Oławskiej, jako jeden z niewielu w regionie stanowi niemal w całości lasy liściaste. Ekosystemy o takich proporcjach są w znacznej mniejszości porównując ilość lasów liściastych do iglastych zarówno w skali województwa, jak i kraju. Obszar nie posiada jednej oficjalnej nazwy, wg różnych źródeł nazywany jest często jako Lasy Ryczyńskie, od grodziska znajdującego się na ich terenie, Lasy Oławskie, od największej miejscowości w regionie, lub jako Grądy Odrzańskie. Ta ostatnia nazwa jest wzięta od obszaru Natura 2000, do której owe lasy zostały włączone.

Siedliska: Lasy składają się przede wszystkim z licznych ekosystemów drzewostanu liściastego, takich jak: grąd subkontynentalny (Galio sylvatici-Carpinetum), mający dobrze zachowany starodrzew o bardzo bogatym runie leśnym z dominującym grabem oraz lipą drobnolistną a także domieszką innych drzew jak dąb szypułkowy i buk zwyczajny. Wyróżnia się tutaj tzw. grąd kokoryczowy, szczególnie bogaty w zachodnich i południowych fragmentach zespołu leśnego. Występują tutaj takie gatunki roślin jak: kokorycz pusta, zawilec gajowy, żywiec bulwiasty, jasnota biała, poziewniki, śnieżyca wiosenna, śnieżyczka przebiśnieg, kruszczyk siny, kruszczyk szerokolistny, lilia złotogłów, czosnek niedźwiedzi, przetacznik górski, gnieźnik leśny, groszek wiosenny i czworolist pospolity.

Grądy mieszają się na tym ternie z łęgami, których największe skupisko występuj wzdłuż Odry i pomniejszych cieków wodnych, gdzie wytworzyły się zbiorowiska z zespołu łęgowych lasów dębowo-wiązowo-jesionowych (Ficario-Ulmetum). Charakteryzują się one okresowym zalewaniem, szczególnie jesienią lub wiosną, kiedy to dno lasu zalewa Odra, Smotrawa oraz ich pomniejsze dopływy. Na terenie Lasów Oławskich stopniowe przechodzenie łęgów w grądy jest procesem spowodowanym głównie przez działalność ludzką. Pogłębiania i regulacje koryta rzek oraz budowa wałów przeciwpowodziowych spowodowało odcięcie biotopu od wpływu zalewów wodami rzecznymi. W efekcie zostały przerwane procesy nanoszenia mułów rzecznych i tworzenia się charakterystycznych gleb dla obszarów nadrzecznych (mady). Bez zalewów, gleby ulegają procesom brunatnienia, czego następstwem są przemiany składu florystycznego z łęgowego na bardziej grądowy. Często w kompleksie Lasów Oławskich można zauważyć drzewostan o cechach pośrednich, łęgowo-grądowych z warstwą drzew o charakterze dawnego łęgu z runem obfitującym w liczne gatunki grądowe.  Typowymi gatunkami dla warstwy podszytu, jakie można zaobserwować to m.in. dereń świdwa, szakłak pospolity, trzmielina pospolita, kalina koralowa, leszczyna pospolita, porzeczka czerwona i głóg dwuszyjkowy. W runie leśnym oprócz kilku gatunków typowych także dla grądu (zawilce, kokorycze), można zaobserwować m.in. czosnaczek pospolity, bluszczyk kurdybanek, trędownik bulwiasty, śledziennica skrętolistna, kopytnik pospolity, gwiazdnica gajowa, złoć żółta, ziarnopłon wiosenny, czartawa pospolita i czyściec leśny.

Śródleśne łąki osiągają od kilku do nawet kilkunastu hektarów, można tutaj wyróżnić zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion), łąki selernicowe (Cnidion dubii), niżowe świeże łąki użytkowane ekstensywnie, śródlądowe wydmy i ziołorośla nadrzeczne. W większości są one stosunkowo ubogie gatunkowo i mocno zniekształcone. Bogatsze ekosystemy występują głównie poza zwartym areałem leśnym, wzdłuż głównych cieków wodnych i starorzeczy.

Lasy: Bardzo bogate runo leśne. Praktycznie na całej powierzchni lasów rozciągają się wiosną łany kwiatów. Większość obszarów jest oczyszczana z gałęzi, upadłych konarów i zarośli, dzięki czemu rośliny runa leśnego rozprzestrzeniają się na duże powierzchnie tworząc leśne ogrody. Niezależnie od typu ekosystemu, w połowie kwietnia setki tysięcy okazów kokoryczy pustej, rozkwitają na dziesiątkach hektarów, tworząc piękny i niezwykły krajobraz. Oprócz niej można tutaj napotkać liczne i duże połaci zawilca gajowego, zawilca żółtego, śnieżyczki przebiśnieg, groszku wiosennego, śledziennicy, kokoryczki wielkokwiatowej i czosnku niedźwiedziego. Na rozproszonych stanowiskach występuje żywiec bulwiasty, który jest gatunkiem preferującym stare lasy o pierwotnym charakterze. Jego obecność w Lesie Ryczyńskim świadczy o dobrej kondycji ekosystemu. Latem las diametralnie zmienia oblicze. Większość pięknie kwitnących geofitów ustępuje roślinom letnim, które charakteryzuje znacznie większy i silniejszy wzrost. Dominują wtedy kępy pokrzywy, starców, niecierpka drobnokwiatowego, podagrycznika pospolitego, przytulii czepnej czy licznych traw. Wśród tego gąszczu wyróżniają się pojedyncze okazy kruszczyków: sinego i szerokolistnego a także purpurowe kwiatostany naparstnicy.

Duża część lasów po roztopach śniegu na wiosnę i obfitych opadach deszczu jesienią zmienia się w bagna, mokradła i rozległe tereny zalewowe, znacznie utrudniające poruszanie się po lesie. Te częste, coroczne podtopienia stanowią naturalną część ekosystemu Lasów Ryczyńskich, dzięki którym występuje w nich znaczne bogactwo flory a także fauny.

Łąki: Ze względu na występowanie kilku zespołów łąkowych, licznie reprezentowana jest tutaj roślinność. Wyróżnia się zespoły zarówno łąk śródleśnych, najczęściej wilgotnych oraz corocznie zalewanych i podmokłych łąk okalających Lasy Ryczyńskie. Do najczęściej zalewanych należą tereny wokół Smotrawy i Leśnej Wody (północna część kompleksu) oraz łąki pomiędzy wałem przeciwpowodziowym i Odrą. Obficie użyźniane gleby, na które corocznie nanoszone są muły z rzek sprawiają, że występuje tutaj bardzo duża bioróżnorodność, w przeciwieństwie do ubogich gatunkowo śródleśnych polan wewnątrz Lasów Odrzańskich.

Do najcenniejszych gatunków należy zimowit jesienny. Na jego najliczniejszym stanowisku utworzono użytek ekologiczny „Łąka zimowitowa”. Do ważniejszych gatunków łąkowych, występujących na terenie kompleksu należą: sit skupiony i rozpierzchły, goździk kropkowany, bukwica zwyczajna, przywrotnik pasterski, żywokost lekarski, chaber łąkowy, wiązówka błotna, przytulia żółta, groszek błotny, wilczomlecz błotny, dziurawiec, pępawa dwuletnia, bodziszek łąkowy, centuria pospolita, firletka poszarpana i krwiściąg lekarski. Na podmokłych obszarach wokół Smotrawy występuje rzadki storczyk kukułka szerokolistna, paproć nasięźrzał pospolity i dziewięciornik błotny.


Tereny nadodrzańskie

Drugim ważnym kompleksem są tereny nadodrzańskie. Ciągną się one od granicy województwa po miasto Wrocław. Od lat 90. projektowany jest tutaj park krajobrazowy posiadający wiele roboczych nazw. Najpopularniejszą jest PK Doliny Odry II. Owa „dwójka” spowodowana jest tym iż kawałek dalej na terenie Odry pomiędzy Wrocławiem a Głogowem również projektuje się park o nazwie PK Doliny Odry I. Numeracja jest dla odróżnienia obu parków. Poza tym, w licznych dokumentach istnieje wiele innych propozycji odnośnie nazewnictwa, m.in. Wrocławsko-Oławski PK (nazwa od dwóch miast wyznaczających granicę parku), Odrzańsko-Oławski (jako że projekt obejmuje obie zasięgiem obie rzeki. „Oława” to nazwa jednocześnie miasta i przepływającej przez nie rzeki). Najrozsądniejsze byłoby skopiowanie nazwy jaka obecnie obowiązuje na tym terenie. Chodzi o obszar sieci Natura 2000 Grądy w Dolinie Odry, który w dużej części pokrywa się z projektowanym parkiem krajobrazowym. Zajmuje on obszar 8348,9 ha obejmując swym zasięgiem nie tylko rzekę Odrę ale także Lasy Ryczyńskie i lasy na północ od Smotrawy.

Na terenie nadodrzańskich łąk, grądów, łęgów, licznych pól i nieużytków występuje cały szereg rzadkich roślin. Zaczynając od ginącej kotewki orzecha wodnego, mającej tu jedne z najwartościowszych i największych populacji w kraju. Innymi rzadkimi bądź chronionymi roślinami są: zimowit jesienny, szafirek miękkolistny, mieczyk dachówkowaty, kukułka Fuchsa, kukułka szerokolistna, kukułka plamista, kruszczyk połabski, kruszczyk siny, grążel żółty, salwinia pływająca, fiołek mokradłowy, czosnek kątowy, kosaciec syberyjski, nasięźrzał pospolity, goryczka wąskolistna, śnieżyczka przebiśnieg, buławnik mieczolistny, kopytnik pospolity, konwalia majowa, osoka aloesowata, grzybienie białe, pływacze, wawrzynek wilczełyko i wiele, wiele innych. Niemałą sensacją dla świata botaników jest wiadomość, że w okolicach Kotowic odnaleziono kruszczyka ostego (E. leptochila), jest to jedno z jego trzech stanowisk w województwie i jedno z kilku w całym kraju.

Łącznie na terenie wokół Odry i Oławy naliczono kilkanaście ważnych siedlisk. Są to m.in. łęgowe lasy dębowo-wiązowo-jesionowe, pomorski kwaśny las brzozowo-dębowy, zmiennowilgotne łąki trzęślicowe, wydmy śródlądowe z murawami napiaskowymi, młaki turzycowe, łąki selernicowe, ziołorośla nadrzeczne, świeże łąki użytkowane ekstensywnie, eutroficzne zbiorniki wodne, niewielkie połacie muraw kserotermicznych, liczne kompleksy łęgowe (topolowe, olszowe, jesionowe, wierzbowe) oraz ciepłolubne murawy napiaskowe. Jak widać różnorodność zbiorowisk jest stosunkowo duża.


Ochrona: Poza ową Naturą 2000 tereny nadodrzańskie objęte są kilkoma rezerwatami:

  • Łacha Jelcz, ochrona starorzecza z bogatym stanowiskiem kotewki orzech wodny
  • Kanigóra, zachowanie lasów grądowych i łęgowych o naturalnym charakterze
  • Grodzisko Ryczyńskie, ochrona stanowiska archeologicznego wraz z otaczającym go lasem
  • Zwierzyniec, zachowanie naturalnych lasów łęgowych o bogatym runie leśnym

oraz jednym użytkiem ekologicznym

W planach jest powołanie rezerwatu Matunin oraz kilku użytków ekologicznych m.in. Lednica, Las k. Siedlca, Starorzecze w Starym Górniku, Starorzecza k. Jelcza, Łąki na terenach wodonośnych, Las Wojnowski, Łąki nad Odrą k.Ratowic, Stawy w Nowym Dworze.

Czytaj więcej