Oborniki Śląskie

Ziemia Obornicka obejmuje przede wszystkim teren gminy Oborniki Śląskie obejmującej obszar na północny-zachód od miasta Wrocław pomiędzy gminą Trzebnica i Brzeg Dolny. Jest to fragment obejmujący makroregiony Niziny Śląskiej i Wału Trzebnickiego a dokładniej:

  • Wzgórza Trzebnickie są największym powierzchniowo regionem, obejmującym środkowe i północne obszary stanowiące jednocześnie najwyżej położone tereny z główną miejscowością Oborniki Śląski a także Wielka Lipa, Piekary, Bagno, Osolin, Morzęcin Wielki i Siemianice.
  • Równina Oleśnica, jej niewielkie fragmenty obejmują zachodnio-środkowe tereny gminy z miejscowościami Wilczyn i Golędzinów.
  • Pradolina Wrocławska, obszar obejmujący rozległy pas wzdłuż Odry na południu gminy obejmujący miejscowości Uraz, Niziny, Kotowice, Pęgów, Zajączków.

Oborniki znajdują się na monoklinie przedsudeckiej zbudowanej ze skał permsko-mezozoicznych, które zostały przykryte osadami trzeciorzędowymi i czwartorzędowymi, sklasyfikowanymi pod względem geologicznym jako spiętrzone moreny z końcowego zlodowacenia warciańskiego, których efektem są liczne utwory lessowe (o miąższości 3-25 m) pokrywające większość wzgórz. Wszelkie pagórki morenowe są efektem rzeźbienia przez lodowce, które niosąc ze sobą ogromne ilości podłoża, formowały liczne wzgórza, pagórki i wąwozy. Większość obecnego kształtu gminy stworzyły właśnie efekty przemieszczania się lodowców. Wał polodowcowy na terenie Obornik obejmuje tylko południowe zbocza, które przechodzą w faliste równiny morenowe stopniowo obniżające się ku dolinie Odry. Tereny Pradoliny i Równiny Oleśnickiej stanowią głównie mady i gliny zlodowacenia odrzańskiego. Teren podzielony jest przez główne cieki wodne: Lubniówka (Młynówka) i Strużnia, które wyraźnie dzielą tereny gminy.

Oborniki Śląskie charakteryzuje wysoka lesistość osiągająca niemal 40%. Do największych kompleksów leśnych należą tereny Lasów Rościsławskich, Lasy Wilczyńskie a także kompleksy leśne wokół miejscowości Jary, Niziny i Wielka Lipa. Największy obszar stanowią sztuczne monokultury świerka i sosny porastające szczególnie środkowe i północne kompleksy leśne wokół miejscowości Uraz, Niziny, Jary, Rościsławice, wschodnie tereny miasta Oborniki Śl., Wilczyn i Golędzinów. Na obszarach monokultur istnieją liczne enklawy innych drzewostanów, głównie dębowych, klonowych i bukowych o różnym stopniu naturalności.
W dużej mierze tereny charakteryzuje niska bioróżnorodność pomimo tak wielkiego zalesienia. W większości lasy cechuje intensywna gospodarka leśna, której oznakami jest duża liczba rębni o sporej wielkości gniazdach, osiągających 1-1,5 ha. W lasach na zachód od Obornik liczba rębni jest szczególnie widoczna i odczuwalna. Powstają tam liczne mieszanki nasadzeń nieuwzględniających potencjalnej roślinności naturalnej. Zależnie od pododdziału sadzi się sosny, świerki, dęby, buki a także olchy i brzozy. Roślinność w większości miejsc cechuje niska bioróżnorodność ograniczająca się do pospolitych gatunków wytrzymałych na intensywną gospodarkę leśną, takich jak borówka czarna, orlica, nerecznica, skrzypy oraz liczne trawy i jeżyny. W przeciwieństwie do roślin, na terenie obornickich lasów dobrze mają się liczne gatunki grzybów, którym w większości nie przeszkadza monokultura i intensywna rębnia. Dzięki mozaice drzewostanów można tu spotkać grzyby preferujące drzewa liściaste, iglaste lub mieszane, a także te, które preferują mikoryzę z konkretnymi gatunkami drzew. Liczne są tutaj zarówno grzyby jadalne, cenne dla grzybiarzy jak i grzyby niejadalne, cenne dla mykologów.

Wzdłuż Odry i większych cieków wodnych wytworzyły się zbiorowiska z zespołu łęgowych lasów dębowo-wiązowo-jesionowych (Ficario-Ulmetum). Charakteryzują się one okresowym zalewaniem, szczególnie jesienią lub wiosną, kiedy to dno lasu zalewa Odra oraz jej pomniejsze dopływy. Na terenach nadodrzańskich stopniowe przechodzenie łęgów w grądy jest procesem spowodowanym głównie przez działalność ludzką. Pogłębiania i regulacje koryta rzek oraz budowa wałów przeciwpowodziowych spowodowało odcięcie biotopu od wpływu zalewów wodami rzecznymi. W efekcie zostały przerwane procesy nanoszenia mułów rzecznych i tworzenia się charakterystycznych gleb dla obszarów nadrzecznych (mady). Bez zalewów, gleby ulegają procesom brunatnienia, czego następstwem są przemiany składu florystycznego z łęgowego na bardziej grądowy. Typowymi gatunkami dla warstwy podszytu, jakie można zaobserwować w łęgu to m.in. dereń świdwa, szakłak pospolity, trzmielina pospolita, kalina koralowa, leszczyna pospolita, porzeczka czerwona i głóg dwuszyjkowy. W runie leśnym oprócz kilku gatunków typowych także dla grądu (zawilce, kokorycze), można zaobserwować m.in. czosnaczek pospolity, bluszczyk kurdybanek, trędownik bulwiasty, śledziennica skrętolistna, kopytnik pospolity, gwiazdnica gajowa, złoć żółta, ziarnopłon wiosenny, czartawa pospolita i czyściec leśny. Ogólnie ujmując lasy nadodrzańskie, w tym łęgowe należą do najlepiej zachowanych i wykształconych w całej gminie. Szczególnie dobrze zachowane łęgi występują w okolicach Kotowic i Rakowa.

Na terenie Lipy, Obornik i Wilczyna występują pojedyncze płaty kwaśnej dąbrowy (Quercion robori-petraeae) o stosunkowo ubogim runie leśnym, składającym się głównie z traw i paproci ale także obfitujące w liczne gatunki grzybów wielkoowocnikowych. Do najcenniejszych ekosystemów pod względem bioróżnorodności należą mezo- i eutroficzne lasy liściasty (Querco-Fagetea) o niesprecyzowanych dokładniej zbiorowiskach obejmujące kompleksy leśne w okolicach Lipy Wielkiej i Obornik Śląskich. Występuje w nich najwięcej rzadkich lub chronionych gatunków jak kruszczyk szerokolistny, lilia złotogłów, podkolan biały, listera jajowata, konwalia majowa, czworolist pospolity,

Do początków XXI wieku powiat oleśnicki był objęty ochroną w bardzo niewielkim stopniu. Na terenie istnieje niewielki rezerwat Jodłowice chroniący stanowisko jodły na jej północnej granicy zasięgu oraz . Wstąpienie Polski do Unii Europejskiej zaowocowało powstaniem dwóch obszarów Natura 2000: Dolina Widawy, obejmująca południowe tereny i Jodłowice, które pokrywają się w całości z rezerwatem o tej samej nazwie. W planach gminy jest powołanie użytków ekologicznych chroniących najcenniejsze drzewostany w okolicy Lipy Wielkiej i Borkowic.

Na terenie Ziemi Oleśnickiej możemy wymienić wiele rzadkich i chronionych roślin, jednak większość z nich ograniczona jest do pojedynczych stanowisk w obrębie obszarów Natura 2000, miasta Oborniki i okolic Lipy Wielkiej. Duże rozproszenie stanowisk jest spowodowane przede wszystkim silną presją człowieka w postaci zagospodarowania dużych powierzchni pod pola uprawne oraz przekształcenia w kompleksach leśnych z drzewostanu liściastego w monokultury iglaste lub  w drzewostany o intensywnej rębni. Mimo wszystko na terenie powiatu stwierdzono występowanie takich gatunków jak:

  • Centuria pospolita,  pojedyncze stanowiska rozsiane w całej gminie, m.in. w Piekarach
  • Gruszyczka okrągłolistna, pojedyncze stanowiska rozsiane na terenie borów sosnowych
  • Gruszyczka mniejsza, pojedyncze stanowiska rozsiane na terenie borów sosnowych
  • Gnieźnik leśny, stwierdzony na północy gminy
  • Goździk kartuzek, pojedyncze stanowiska rozsiane w całej gminie, m.in. w Piekarach
  • Kruszczyk szerokolistny, stwierdzony w lasach Lipy Wielkiej
  • Kukułka Fuchsa, stwierdzona na łąkach pod Kuraszkowem
  • Kukułka szerokolistna, stanowiska stwierdzone w dolinie Odry w okolicach Rakowa i Kotowic a także w okolicach Osolina, Pęgowa i Bagna
  • Listera jajowata, stwierdzona w lasach Lipy Wielkiej
  • Orlik pospolity, stwierdzony w lasach miejskich Obornik Śl.
  • Pierwiosnek lekarski, pojedyncze  stanowiska rozsiane w całej gminie
  • Śniedek baldaszkowy, stwierdzona na łąkach pod Kuraszkowem
  • Śnieżyca wiosenna, stwierdzona przy głównych ciekach wodnych gminy
  • Śnieżyczka przebiśnieg, rośnie w rozproszeniu na terenie całej gminy
  • Wawrzynek wilczełyko, pojedyncze stanowiska stwierdzono w okolicach miasta i Jarów
  • Wiciokrzew pomorski, stwierdzony w lasach Lipy Wielkiej i Rościsławic

Las Obornik Śląskich słyną z bogactwa grzybów i stanowią jedną z najważniejszych lokacji dla grzybiarzy na terenie Dolnego Śląska. Duże połacie lasów, w tym sosnowych i świerkowych obfituje w występowanie wielu poszukiwanych gatunków grzybów jak borowiki, podgrzybki, koźlarze, gołąbki, kurki, czubajki i boczniaki. Na terenie gminy występuje mnogość gatunków w tym ciekawe lub chronione jak:

  • Buławka rurkowata, pojedyncze stanowiska na terenie gminy
  • Galaretnica, pospolicie na terenie gminy
  • Gwiazdosz potrójny, stwierdzony w lasku miejskim Obornik
  • Koralówki, pojedyncze stanowiska na terenie miasta, Jarów i Wilczyna
  • Łuskwiak śluzowaty, pojedyncze stanowiska na terenie gminy
  • Ozorek dębowy, stanowiska w okolicach Wilczyna i Bagna,
  • Podkorzeniak siateczkowy, wymarły. Na terenie gminy miał jedno z kilku stanowisk w kraju
  • Rycerzyk czerwonozłoty, liczne stanowiska na terenie gminy
  • Sromotnik bezwstydny, posiadający kilka lokalizacji na terenie całej gminy
  • Szmaciak gałęzisty, występuje w lasach pomiędzy Obornikami i Wilczynem, a także w okolicach Jarów i Lipy Wielkiej

Wśród częściej spotykanych jadalnych grzybów można wymienić: kurka, gołąbek wyborny, podgrzybek zajączek, podgrzybek złotopory, muchomor czerwieniejący, borowik szlachetny, lejkówka buławotrzonowa, opieńka ciemna, pieczarka bulwiasta. Aby uzyskać wysokie duże zbiory często nie trzeba nawet wchodzić głęboko w las. Wysyp grzybów w obornickich lasach są bardzo obfite. Szczególnie wartościowe i popularne tereny grzybiarskie stanowią bory i dąbrowy w okolicach miejscowości Jary, Niziny, Wilczyn, Ględzinów i lasy na zachód od Obornik Śląskich.