Obszary Chronione (Wrocław)

Miasto Wrocław pomimo rozległej zabudowy posiada na swoim terytorium ogromne powierzchnie łąk, lasów i siedlisk wodno-błotnych, które to w mniej lub większej części są objęte różnego rodzaju formami ochrony. Najczęściej są to pomniki przyrody ożywionej ale także użytki ekologiczne, obszary Natura 2000 oraz jeden park krajobrazowy na obszarze których chroni się cenne ekosystemy z liczną florą i fauną. Poza tym od dekad proponuje się powołanie rezerwatów przyrody i kolejnego parku krajobrazowego. 


Na terenie Wrocławia istnieją formy ochrony w postaci użytków ekologicznych, obszarów Natura 2000, pomników przyrody oraz niewielkie fragment parku krajobrazowego. Na chwilę obecną nie ma w oficjalnych planach powoływania kolejnych terenów chronionych a jedynie luźne propozycje objęcia wielu oczek wodnych i starorzeczy jako użytki ekologiczne oraz stworzenia kilku zespołów przyrodniczo-krajobrazowych, które w realnej formie nie stanowią żadnej ochrony dla istniejącej tam przyrody. Na chwilę obecną istnieją:

  • Grądy w Dolinie Odry, obejmujące południowe i wschodnie fragmenty miasta na terenie osiedli Strachocin, Wojnów, Opatowice, Świątniki i Księże Małe.
  • Las Pilczycki, obszar położony w całości na terenie Wrocławia na osiedlach Pilczyce i Kozanów.
  • Dolina Widawy, rozległy teren wokół doliny Widawy i Odry, który na terenie miasta obejmuje tereny Świniar, Rędzina, Praczy Odrzańskich i Janówka.
  • Trzy użytki ekologiczne chroniące starorzecza i zbiorniki wodne na Praczach Odrzańskich i Janówki o ambitnych nazwach: Obszar na Terenie Nowej Karczmy we Wrocławiu, Dwa Zbiorniki Wodne wraz z Otaczającym Obszarem Leśnym na Terenie Janówka i Starorzecze Łacha Farna.
  • Park Krajobrazowy Doliny Bystrzycy, a dokładniej jej północne tereny obejmujące lasy na osiedlach Ratyń, Jarnołtów i Żar. Jest to jedyny park, który zahacza o miasto.

UŻYTKI EKOLOGICZNE

Pomimo ogromnego bogactwa przyrodniczego miasto posiada obecnie zaledwie trzy użytki ekologiczne, wszystkie zlokalizowane na terenie Praczy Odrzańskich i jego niewielkiego, wyludnionego osiedla Janówek. Powołano je dla ochrony ekosystemów wodno-błotnych, które charakteryzują się wysoką bioróżnorodnością oraz są miejscem sezonowego bytowania i rozrodu licznych chronionych gatunków zwierząt, głównie ptaków, płazów i nietoperzy. Miejsca te chronią także stanowiska chronionych lub rzadkich w skali regionu roślin i grzybów.

Starorzecze Łacha Farna (nr 1 na mapie), użytek chroni lewobrzeżne starorzecze Odry położone w północno-zachodniej części Janówka. Zbiornik charakteryzuje wysoki poziom naturalności o silnie zróżnicowanej linii brzegowej, która jest porośnięta licznymi siedliskami roślinności brzegowej i nadwodnej, w tym liczne szuwary z kosaćcem żółtym, trzciną pospolitą  trzciną pospolitą. Oprócz nich notuje się tutaj typowe gatunki roślin wodno-błotnych jak jeżogłówka, psianka słodkogórz, łączeń baldaszkowy i strzałka wodna. Łącznie zinwentaryzowano 173 gatunki roślin. Starorzecze jest miejscem rozrodu kilku gatunków płazów, m.in.  żaba jeziorkowa, wodna, moczarowa oraz ropucha szara i traszka zwyczajna. Bogata ornitofauna liczy 52 gatunki ptaków, w tym chronione: trzciniak i turkawka. Poza tym stwierdzono występowanie kilku innych chronionych zwierząt, m.in. gadów (zaskroniec zwyczajny, jaszczurka zwinka) i ssaków: rzęsorek rzeczek, ryjówka malutka, ryjówka aksamitna, zębielek karliczek i  nietoperze (borowiec wielki, karlik większy, karlik malutki, nocek rudy, nocek Natterera, gacek brunatny i mopek). Bogatą faunę nietoperzy użytek zawdzięcza różnorodności siedlisk oraz obecnością zbiorników wodnych otoczonych starodrzewiem.

Obszar na Terenie Nowej Karczmy (nr 2 na mapie), użytek chroni dwa zbiorniki wodne wraz z otaczającymi je zadrzewieniami na niewielkim, prawie bezludnym osiedlu Nowa Karczma w północnej części Praczy Odrzańskich. Są one pozostałością starorzecza Odry oraz dawnej żwirowni. Zbiorniki posiadają bogatą linię brzegową, która jest porośnięta bogatą roślinnością brzegową składającą się głównie na szuwary trzciny pospolitej i pałki szerokolistnej z pojedynczymi wystąpieniami kęp kosaćca żółtego, wiązówki błotnej, krwawnicy pospolitej, jeżogłówek, łączenia baldaszkowatego oraz roślin chronionych (grążel żółty, salwinia pływająca). Wzdłuż brzegów ciągnie się linia zadrzewień składających się głównie na stare i dziuplaste dęby szypułkowe. W ich runi stwierdzono m.in. konwalię majową, goździka kropkowanego i kruszczyka szerokolistnego. Zbiorniki stanowią ważną ostoję ptactwa, albowiem naliczono tutaj 62 gatunki, w tym 12 gatunków wodno-błotnych oraz 35 typowo leśnych. Trzy gatunki są na liście ptaków potencjalnie zagrożonych na Dolnym Śląsku, tzn. o ograniczonym występowaniu lub silnym spadku liczebności (turkawka, dzięcioł średni i gąsiorek).

Dwa zbiorniki wodne wraz z otaczającym obszarem leśnym położnym na terenie Janówka (nr 3 na mapie),użytek o długiej nazwie położony jest w północnej części osiedla Janówek, przy granicy administracyjnej miasta. Obejmuje dwa zbiorniki wodne będące pozostałością po dawnym korycie Odry (tzw. starorzecza) o stosunkowo urozmaiconej linii brzegowej z bogatą roślinnością brzegową. Występują tutaj pasy szuwarów z trzciną pospolitą, pałką szerokolistną i turzycami, którym towarzyszą kępy kosaćca żółtego, strzałki wodnej, krwawnicy pospolitej, wiązówki błotnej i psianki słodkogórz. W strefie przybrzeżnej notuje się zbiorowiska z zespołu osoki aloesowatej i żabiścieku pływającego wraz z rzadkimi gatunkami roślin jak salwinia pływająca, grążel żółty i rdestnice. Zbiorniki stanowią ważne miejsce rozrodu okolicznych płazów (liczna populacja ropuchy szarej oraz żaba trawna i żaba wodna). Tereny leśne charakteryzowane są jako mozaika nadodrzańskich lasów grądowo-łęgowych z bogatym runem leśnym. Dodatkowo stwierdzono tutaj występowanie ostatniego dobrze zachowanego fragmentu grądu kokoryczowego na terenie miasta. Z ciekawszych gatunków roślin należ wymienić: śnieżyczka przebiśnieg, kokorycz wątła, konwalia majowa i kalina koralowa.

źródło: geoserwis.gdos.gov.pl/mapy/


PARK KRAJOBRAZOWY

Obszar parku obejmuje rozległy obszar ciągnący się wzdłuż rzeki Bystrzycy od Zbiornika Mietkowskiego po administracyjne granice miasta Wrocław, gdzie rozpościera się nie tylko na samą dolinę rzeki, która nie jest zbyt szeroka z racji głębokiego wcięcia rzeki w podłoże, ale obejmuje także liczne tereny leśne, łąkowe i rolne na osiedlach Jarnołtów, Ratyń i Żar. Do najcenniejszych obszarów należy Las Ratyński (ok. 295 ha) oraz mozaika siedlisk łąkowo-leśnych ciągnących się wzdłuż samej rzeki na osiedlu Jarnołtów. Do najcenniejszych siedlisk należy grąd środkowoeuropejski i łęgi dębowo-jesionowe, które zlokalizowane są głównie na osiedlu Jarnołtów. Drzewostan składa się głównie z dębu szypułkowego, lipy drobnolistnej, garbu i jesionu wyniosłego z niewielkim udziałem innych drzew, m.in. buk pospolity, klon zwyczajny i olcha czarna. W runie leśnym występuje wiele  rzadkich i cennych gatunków roślin, m.in. wawrzynek wilczełyko, kokorycz wątła, czworolist pospolity, kopytnik pospolity, kruszyna pospolita, kalina koralowa, czosnek niedźwiedzi, konwalia majowa oraz obrazki alpejskie. Do charakterystycznych gatunków należy śnieżyczka przebiśnieg, która wczesną wiosną masowo rozkwita w dolinie. Szczególnie bogata populacja notowana jest poza obszarem miasta, na wysokości wsi Bogaczowice, gdzie śnieżyczka liczona jest w setkach tysięcy. Dzięki wszechobecności, roślina ta jest symbolem w logu parku krajobrazowego.

Pomiędzy terenami leśnymi występują liczne siedliska łąkowe klasyfikowane jako mozaika łąk trzęślicowych, łąk selernicowych i użytkowanych ekstensywnie łąk niżowych. Występują na nich liczne gatunki roślin jak firletka poszarpana, jastruń właściwy, bodziszek łąkowy, przytulia pospolita, koniczyna łąkowa, jaskier ostry, szelężnik większy, bukwica łąkowa, babka lancetowata, przetaczniki, chabry i groszek łąkowy. Z gatunków rzadkich i chronionych stwierdzono takie rośliny jak kosaciec syberyjski, czosnek kątowy, centuria pospolita,  ostrożeń siwy, koniopłoch łąkowy i selernica żyłkowana.

Dzięki rzece i jej licznym zakolom, starorzeczom i zbiornikom wodnym, teren parku charakteryzuje bardzo bogata fauna. Stwierdzono tutaj występowanie m.in. chronionych płazów: żaba trawna, żaba wodna, ropucha szara, rzekotka drzewna, traszka grzebieniasta, kumak nizinny i rzadka grzebiuszka ziemna, chronionych ssaków: mopek, nocek duży, wydra, bóbr europejski oraz chronionych ptaków: zimorodek (stwierdzony w łęgach poniżej Leśnicy), dzięcioł średni (w grądach na terenie Ratynia), bażant, bocian biały, bocian czarny, gawron, kawka, kania ruda, błotniak łąkowy, żuraw i  ortloan. Tereny łąkowe odwiedzane są przez chronione naturowe gatunki bezkręgowców jak przeplatka maturna, modraszek telejus, czerwończyk nieparek, modraszek nausitous oraz chrząszcze związane ze starym drzewostanem dębowym (kozioróg dębosz i pachnica dębowa).

Na obszarze parku nie występują rezerwaty przyrody ani użytki ekologiczne, zarówno w granicach administracyjnych miasta jak i poza nim. Dawniej planowano powołanie rezerwatu  u zbiegu Bystrzycy i Strzegomki na odcinku pomiędzy miejscowościami Samotwór i Skałka. Rezerwat miał obejmować siedliska wodno-błotne (drzewostan łęgowy i grądowy, szuwary, turzycowiska i łąki trzęślicowe) z liczną chronioną florą i fauną. Realizację powołania rezerwatu zaniechano po utworzeniu obszaru Natura 2000  Łęgi nad Bystrzycą, który wg ówczesnych władz będzie chronił siedliska w stopniu wystarczającym. Obecnie jedynymi jednostkami ochrony przyrody jakie istnieją w parku to dwa Obszary Ochrony Siedlisk Natura 2000 (Łęgi na Bystrzycą i Zbiornik Mietkowski) oraz pomniki przyrody. Na terenie parku, przy ulicy Jarnołtowskiej (pomiędzy posesją z nr 88 a mostem na Bystrzycy) zlokalizowany jest pomnik przyrody będący grupą czterech wiązów szypułkowych o obwodzie pni pomiędzy 322-380 cm.


POMNIKI PRZYRODY

Pojęcie pomnika przyrody obejmuje praktycznie każdą formę przyrodniczą, zarówno ożywioną jak i nieożywioną. Pod tym pojęciem może znajdować się zarówno wszystkim powszechnie kojarzące się z pomnikami pojedyncze, dorodne drzewa, pojedyncze głazy oraz formy skalne ale mogą znajdować się także inne obiekty takie jak jaskinie, pnącza, aleje drzew, grupy krzewów, źródliska, wywierzyska, wodospady, ściany i wychodnie skalne a nawet całe parczki i skwery. We Wrocławiu dominującym typem pomnika są drzewa, obejmujące pojedyncze osobniki lub całe grupy, głównie dębu szypułkowego (94 sztuki w 46 pomnikach) oraz platana klonolistnego (25  sztuk na 16 pomników) pochodzących ze sztucznych nasadzeń. Ochrona drzew posadzonych przez człowieka to stosunkowo częsta praktyka. Pomnikami często zostają drzewa obcego pochodzenia lub nawet odmiany hodowlane, które charakteryzują się sędziwym wiekiem i dorodnymi rozmiarami. Do bardziej egzotycznych pomników należy m.in. sofora japońska, miłorząb japoński, tulipanowiec amerykański, skrzydłoorzech kaukaski, cyprysik Lawsona czy leszczyna turecka. Najwięcej pomników notuje się na terenie parków oraz generalnie na obszarze zabudowanym,  natomiast znacznie mniej pomników występuje w lasach i na terenach pozamiejskich. Wśród miejsc z największą koncentracją pomników przyrody należy Ogród Botaniczny (ponad 30 obiektów zgrupowanych w 11 pomnikach), Parki Miejskie (Szczytnicki, Leśnicki, Złotnicki, Słowackiego) oraz wał na odcinku Ogrodu Zoologicznego. Jak na ironię, obszarami całkowicie pozbawionymi pomników lub też drzew o rozmiarach pomnikowych są kompleksy leśne jak Las Mokrzański, Las Strachociński i Las Ratyński. Jedynie na północy Wrocławia część leśnych drzew została objęta ochroną (11 drzew w Lesie Rędzińskim, 5 w Lesie Sołtysowickim i 4 w Lesie Osobowickim).

Pomniki przyrody są ustanawiane od 1949 roku. Pierwszym drzewem we Wrocławiu, które zostało uznane za pomnik przyrody jest dąb szypułkowy Dziadek, rosnący tuż przy Parku Szczytnickim, miało to miejsce dnia 16 lutego 1953 r. Od tego czasu powstała we Wrocławiu ponad setka pomników, skupiająca ponad 200 drzew i innych obiektów. Według stanu prawnego na grudzień 2017 roku, w granicach administracyjnych miasta Wrocławia występuje 110 pomników przyrody, z czego dwa pomniki przyrody nieożywionej stanowiące skamieniałe fragmenty drzew leżące na terenie ogrodu botanicznego. 93 spośród pomników to pojedyncze obiekty głównie drzewa (90 szt.), a także dwa pnącza i jeden skamieniały pień. Pomniki będące grupami liczą 17 chronionych obiektów z czego  14 grup stanowią drzewa, pozostałe to dwie aleje drzew i jedna grupa skamieniałych pni. Łącznie objętych ochroną jest 187 drzew, 23 skamieniałe pnie i 2 pnącza. Pod względem zróżnicowania gatunkowego najwięcej jest dębów szypułkowych – 94 szt. w 46 pomnikach, platanów klonolistnych – 25 szt. w 16 pomnikach, cisów pospolitych – 10 szt. w 3 pomnikach, wiązów szypułkowych – 8 szt. w 5 pomnikach i sofor japońskich –  8 szt. zebrane jako 1 grupa pomnikowa przy ul. Grudziąckiej. Największym skupiskiem pomników przyrody jest Ogród Botaniczny – 11 (27 drzew żywych i 23 drzewa skamieniałe), Park Leśnicki – 8, Park Złotnicki – 8, Park Szczytnicki – 6 (23 drzewa, w tym aleja 16 dębów), Park Strachowicki – 6. aleja dębów za ogrodem zoologicznym (10 sztuk, liczone jako 1 pomnik), park Słowackiego (2 pomniki, w tym grupa 10 platanów). Las Rędziński (11 drzew), zadrzewienia na Sołtysowicach (6 pomników, w tym jeden jako grupa 2 drzew). Poza tym istnieje jeszcze kilkadziesiąt pomników rozsianych po mieście, głównie w ścisłym centrum oraz w podmiejskich parkach.


Od lat 90. planuje się powołanie parku krajobrazowego obejmującego tereny doliny Odry i Oławy pomiędzy Wrocławiem a miastem Oława, który w dużej części pokrywa się z obecnymi Grądami w Dolinie Odry. Niestety, pomimo intensywnych prac w przeszłości nie doszło do utworzenia parku, o którym wciąż tylko słychać, że jest planowany, projektowany etc. Jednak brak konkretnych działań w tej kwestii. Dodatkowo utworzenie sieci obszarów Natura 2000 Grądy w Dolinie Odry w dużym stopniu zahamowało prace nad powołaniem parku. We Wrocławiu istnieje cały szereg siedlisk wartych do objęcia ochroną od użytku po rezerwat przyrody. Władze jednak usilnie starają się nie tworzyć w mieście kolejnych chronionych terenów. Ornitolodzy od lat postulują o utworzenie rezerwatu ornitologicznego na dawnych polach irygacyjnych, botanicy postulują o utworzenie rezerwatu florystycznego na terenach wodonośnych a władze milczą … Warto dodać, że Wrocław jest jedynym dużym miastem w Polsce, który nie posiada żadnych rezerwatów przyrody. Rezerwaty znajdują się na terenie Krakowa, Poznania, Łodzi, Katowic, Gdańska a nawet w wielkiej i zatłoczonej Warszawie.

Zostaw wiadomość

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>