Pola Irygacyjne

Jest to rozległy obszar o powierzchni 1100 ha obejmujący liczne tereny otwarte i łąkowe, prawie w całości znajdujące się na osiedlach Świniary, Rędzin i Osobowice w północno-zachodniej części miasta. Poza tym, niewielkie fragmenty leżą także w obszarze osiedla Lipa Piotrowska i Lesica (nie mylić z Leśnicą zlokalizowaną w zachodniej części dzielnicy Fabryczna). Pola irygacyjne stanowią naturalną sieć oczyszczalni mechaniczno-biologicznej, która obecnie stanowi jeden z najcenniejszych przyrodniczo fragmentów doliny Odry. 


Rozległy obszar Pól Irygacyjnych, obejmujących około 10 km², nie ma oficjalnie zdefiniowanych granic. Generalnie przyjmuje się, że obejmuje on wszystkie nieleśne tereny  będące polami, łąkami i kanałami, których granice od zachodu wytycza linia kolejowa Wrocław-Poznań ciągnąca się od Osobowic po granicę miasta a od wschodu linia przebiega wzdłuż rzeczki Trzciana lub granicy zadrzewień Lasu Rędzińskiego. Niewielki fragment znajduje się także w północnej części Osobowic, pomiędzy ulicą Lipską i obwodnicą śródmiejską. Pola Irygacyjne stanowiły ogromną oczyszczalnię dla całego miasta. Dawniej, dzięki całej sieci kanałów i kanalizacji spływały tu ścieki z Wrocławia, jednak obecnie są one stopniowo przerzucane do zmodernizowanej oczyszczalni ścieków po drugiej stronie Odry na bezludnym osiedlu Janówek. Rola pól ma systematycznie malec aby po 2014 roku przejąć wyłącznie ścieki deszczowe i roztopowe. Stworzenie systemu oczyszczania dla ogromnej masy ścieków wymusiło zbudowanie całego systemu kanałów, rowów i zbiorników powierzchniowych. Rozbudowana sieć wodna i stosunkowo duża odległość od ścisłej zabudowy miejskiej sprawiła, że rozwinęła się tutaj duża bioróżnorodność, zwłaszcza wśród ptactwa i herpetofauny.

Na licznych otwartych terenach wytworzyła się mozaika siedlisk nieleśnych, głównie związanych ze środowiskiem wodnym i bagiennym. Do cenniejszych biotopów należą zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion) i łąki selernicowe (Cnidion dubii) obejmując wilgotniejsze fragmenty, głównie w dołach po osuszonych zbiornikach, tworząc różnorodny kobierzec mozaiki ekosystemów łąkowych z licznymi rzadkimi lub chronionymi gatunkami roślin jak mieczyk dachówkowaty, czosnek kątowy, centuria pospolita, groszek błotny, przytulia żółta, przytulia północna i krwawnik kichawiec. Duże areały obejmują łąki rajgrasowe i łąki z życicą wielokwiatową, poprzecinane gęsto rowami, przy których występują trzcinowiska. Liczne odstojniki częściowo porośnięte są trzciną, mozgą i pałką szerokolistną a na głębszej, niezarośniętej wodzie utrzymują się kępy roślin o pływających liściach jak żabiściek wodny, osoka aloesowata i chroniona salwinia pływająca. Wzdłuż linii brzegowej stwierdzono tutaj niektóre rzadkie gatunki, m.in. groszek błotny, konitrut błotny, firletka poszarpana oraz liczne trawy. Na terenach wzdłuż cieków wodnych i zagłębień z wodą występują ekosystemy szuwarowe (Magnocaricion), na których oprócz  pospolitych gatunków traw i turzyc, występuje kosaciec żółty, krwawnica pospolita, tojeść bukietowa czy gorysz błotny. W miejscach o niższej roślinności rośnie rzadki fiołek wyniosły a także przetacznik błotny, szarota błotna, wierzbownice i jaskry.

Ze względu na bliskość miasta na pola i łąki przenikają liczne gatunki obce, które miejscami nawet dominują nad rodzimą florą. Dotyczy to głównie poboczy dróg oraz niektórych fragmentów łąk i wałów. Do pospolitszych i bardziej charakterystycznych antropofitów należy wyka brudnożółta, dymnica różowa i pospolita, farbownik lekarski, wierzba amerykańska, kolcowój pospolity, rezeda żółta, przymiotno kanadyjskie, nawłoć kanadyjska, groszek bulwiasty, czeremcha amerykańska, aster nowobelgijski i bieluń dziędzierzawa. Część z tych gatunków stanowi poważne zagrożenie dla rodzimej roślinności, głównie ze względu na bardzo szybki wzrost oraz duże rozmiary jakie osiąga m.in. rdest i nawłoć. Tworzą one jednogatunkowe zarośla o gęstym kobiercu, uniemożliwiając wzrost jakimkolwiek innym gatunkom. Powoduje to znaczne zubożenie flory na wielu obszarach nie tylko pól irygacyjnych ale także na międzywalu Odry i na Terenach Wodonośnych. Różnego rodzaju zabiegi pielęgnacyjne, głównie w postaci koszenia i wycinania, nie przynoszą trwałego efektu albowiem rośliny stosunkowo szybko odrastają. Inne gatunki obcego pochodzenia, nie stanowią tak dużego zagrożenia jak rdest czy nawłoć i stosunkowo dobrze wtapiają się w krajobraz. Wyka brudnożółta, dymnica pospolita, czosnek wężowy czy rezeda żółta występują pojedynczo i stosunkowo dobrze wtapiają się w siedlisko nie stanowiąc poważnego zagrożenia dla rodzimej flory.

Oprócz terenów nieleśnych występują tutaj areały zadrzewień zarówno pochodzenia naturalnego, jak i antropogenicznego. Do pierwszej grupy przynależą drzewostany łęgów i olsów, które ciągną się wąskimi pasami wzdłuż bardzo licznych kanałów i cieków wodnych oraz na wilgotniejszych fragmentach. Składają się na nie przede wszystkim typowe gatunki zasiedlające ekosystemy podmokłe, takie jak topola osika, olcha czarna, brzoza brodawkowata, dąb szypułkowy, wierzba iwa i wierzba biała. Towarzyszą im liczne krzewy i niskie drzewa, które tworzą często duże powierzchnie krzewowisk składających się na takie gatunki jak czeremcha amerykańska, głóg dwuszyjkowy, śliwa tarnina, wierzba pięciopręcikowa, wierzba krucha, wierzba purpurowa oraz dzikie róże i jeżyny. Drugą grupę stanowią aleje wiekowych drzew ciągnących się wzdłuż ważniejszych dróg. Spotykane są tutaj stare i rosłe egzemplarze mirabelek, śliwy domowej, gruszy pospolitej, dzikich odmian jabłoni, dębu szypułkowego, klonu zwyczajnego oraz jesionu wyniosłego. Wiele osobników odznacza się wiekowym pokrojem, na który składa się gruby i popękany pień oraz stosunkowo krępe, krótkie i silnie poskręcane gałęzie będące charakterystyczną cechą dla pozostawionych samym sobie starych drzewek owocowych. Prawdopodobnie niektóre z nich były sadzone jeszcze za czasów niemieckich.

Najcenniejszym elementem pól jest awifauna, należąca do jednych z najbogatszych w regionie, licząca aż 182 gatunki ptaków, w tym 92 to gatunki lęgowe lub prawdopodobnie lęgowe. Warte podkreślenia jest to, że na 85 występujących tu gatunków ptaków wodno-błotnych, około 35 przeprowadza tu swoje lęgi regularnie, m.in. wąsatka, kropiatka, czajka, zielonka, kszyk, sieweczka obrożna, sieweczka rzeczna oraz rzadki podróżniczek mający na polach jedną z największych populacji w zachodniej Polsce, stanowiącą 5% populacji ogólnokrajowej. Pola irygacyjne są miejscem żerowania lub bytowania m.in. dla rycyka, krwawodzioba, wodnika, brzęczka, żurawia krzykliwego, błotniaka stawowego, kani czarnej, dzięcioła średniego, jaskółek, derkacza, trzmielojada, biegusów. muchołówki białoszyjej i bociana białego. Wśród herpetofauny występują gatunki rzadkie i chronione: ropucha szara, ropucha zielona, żaba wodna, żaba jeziorkowa, żaba śmieszka, żaba trawna, rzekotka drzewna, traszka zwyczajna, zaskroniec zwyczajny, jaszczurka żyworódka i jaszczurka zwinka. W przypadku płazów, większość gatunków dobywa gody na terenie jeziorek i oczek wodnych znajdujących się w granicach Pól Irygacyjnych, które cechuje bardzo duże nagromadzenie zbiorników wodnych a także rowów melioracyjnych ze stale utrzymującą się wodą oraz stosunkowa duża powierzchnia licznych obszarów wodno-błotnych. Wszystko to sprawia, że stworzyły się tutaj bardzo dogodne warunki dla żab, ropuch i traszek.

Z powodu ogromnej bioróżnorodności, od lat postuluje się o utworzenie na tych terenach szeregu obszarów chronionych w postaci użytków ekologicznych i ornitologicznego rezerwatu przyrody, który (zależnie od propozycji) miałby składać się z jednego rozległego rezerwatu lub być podzielony na kilka mniejszych jak to jest w przypadku Stawów Milickich. Nie ma na razie konkretnych projektów a tym bardziej ich realnej realizacji, która w znaczący sposób zagwarantowałaby odpowiednią ochronę siedlisk i bytujących na nich gatunków. Obszar nie jest włączony nawet do sieci Natura 2000, który wyróżnia się powoływaniem specjalnych ptasich obszarów ochronnych. Dodatkowo miasto planuje większą część pól przeznaczyć na tereny zabudowy mieszkalnej, głównie w regionie osiedla Osobowice i Lipa Piotrowska. Niesie to ze sobą duże ryzyko zniszczenia tamtejszych ekosystemów wodno-błotnych, głównie przez regulację kanałów melioracyjnych, zasypywanie ich a w dłuższej perspektywie istnieje ryzyko obniżenia wód gruntowych i zaniku cennych mokradlisk, trzcinnowisk i łąk trzęślicowych. Obecnie większość pól stanowi własność MPWiK, na których obowiązuje zakaz wstępu, co częściowo niweluje presję ludzką. Zakazy nie obowiązują jedynie na łączących osiedla drogach publicznych przecinających pola (m.in. ulica Kajakarzy, Koszykarzy, Łyżwiarzy, Szachistów, Kaczeńcowa i Zapotocze). Dzięki takiej sytuacji tylko niewielka część osób odwiedza pola, głównie miejscowych, nielicznych turystów oraz przyrodników chcących ujrzeć lub sfotografować tutejszą florę i faunę.

Poniżej przybliżone granice terenu omawianego w artykule jako Pola Irygacyjne.

Zostaw wiadomość

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>