Polana (Karkonosze)

17 lipca 2018 Wyłączono przez admin

Polana jest pozostałością po dawnych wycinkach lasów na cele gospodarcze związane z intensywnym rozwojem hutnictwa w Karpaczu i okolicach. Obecnie stanowi jeden z najcenniejszych florystycznych fragmentów Krakonoszy, gdzie tutejsze łąki i murawy charakteryzują się nagromadzeniem wielu cennych i rzadkich gatunków roślin, m.in. tojad sudecki, dzwonek karkonoski, kukułka Fuchsa, ciemiężyca zielona, fiołek błotny i rosiczka okrągłolistna.

Położenie

Polana, zwana czasem Starą Polaną znajduje się na skraju Karkonoskiego Parku Narodowego, w jego północnej części. Obejmuje północno-zachodnie stoki góry Smogornia (1486 m n.p.m.) na Śląskim Grzbiecie w Karkonoszach, na wysokości około 1070-1077 m n.p.m. Teren od południa okala potok Pląsawa a od pozostałych stron granicę Polany wyznacza linia drzew.

Budowa

Podłoże Polany zbudowane jest głównie z tych samych skał, z których utworzony jest cały Śląski Grzbiet, czyli twardych skał granitowych stanowiących trzon masywu Karkonoszy. Został on wyniesiony w okresie trzeciorzędowych alpejskich ruchów górotwórczych na wysokość ponad 1400 m ponad Kotlinę Jeleniogórską. Obecny kształt terenowi nadały trwające miliony lat procesy wietrzenia oraz procesy peryglacjalne. Miększe podłoża uległy erozji pozostawiając odporny na wietrzenie granit. Płaski i bezleśny obszar Polany jest najbardziej charakterystycznym elementem krajobrazu, który powstał w efekcie działalności ludzkiej przy wsparciu warunków geologicznych. Nieprzepuszczalne granitowe podłoże sprzyja nagromadzeniu się wody, która tworzy fragmentami bagniste i torfowe gleby.

W północno-zachodnim rogu polany, na wysokości 1090 m n.p.m. znajduje się duża granitowa skała zwana jako Kotki lub Koci Fort. Jest to samotnie stojąca formacja skalna zbudowana z silnie spękanych granitowych ostańców, wystających do 10 m ponad powierzchnię gruntu. Jak niemal wszystkie skały w regionie, zbudowana jest z granitu karkonoskiego w odmianie sporadycznie porfirowatej. Dość dobrze widoczny jest rozległy i głęboki cios biegnący w trzech kierunkach. Można tutaj zaobserwować także kociołki eworysjne oraz żyły aplitowe. Kotki stanowią jeden z punktów granicznych parku.

Roślinność

Flora jest dosyć zróżnicowana. Ze względu na znacznie niższe położenie od innych cennych przyrodniczo terenów, jak kotły polodowcowe i wierzchowina, Polanę porasta roślinność zbliżona do terenów regla dolnego i obszarów podgórskich. Wśród najważniejszych siedlisk można wyróżnić liczne łąki i inne nieleśne ekosystemy, w tym szuwary wielkoturzycowe (Magnocaricion) porastające najniżej położone miejsca o wysokim poziomie wód gruntowych, częściowo zabagnione i zalane. Oprócz licznych gatunków turzyc i sitowia na turzycowiskach rosną pospolicie takie rośliny jak krwawnica pospolita, starzec kędzierzawy, tojeść, gorysz błotny i turzyca dzióbkowata, tworząca miejscami własny zespół roślinności łąkowo-szuwarowej zwanej zespołem turzycy dzióbkowatej (Caricetum rostratae), porastający podmokłe łąki na kwaśnym i mineralnym podłożu, które stopniowo przechodzi w torfowiska.

Torfowiska występujące na polanie sklasyfikowane są jako niskoturzycowe torfowiska niskie i przejściowe (Scheuchzerio-Caricetea nigrae), które tworzą mozaikę z innymi siedliskami. Jest to bogate w mszaki zbiorowisko łąk bagiennych z częstymi wystąpieniami fazy dolinkowej. Ekosystem jest najcenniejszym przyrodniczo fragmentem Polany, w której występuje cały szereg rzadkich lub chronionych roślin jak fiołek błotny, kukułka Fuchsa, wełnianka wąskolistna, rosiczka okrągłolistna i kozłek bzowy. W niektórych miejscach siedlisko przechodzi w wilgotne łąki z bogatą populacją firletki poszarpanej, niezapominajki błotnej, jaskra jadowitego i przytulii błotnej.

W wyżej położonych fragmentach, gdzie nie zbiera się woda a poziom wód gruntowych jest stosunkowo niski wytworzyły się acydofilne murawy bliźniczkowe (Nardetalia), na których oprócz pospolitej bliźniczki psiej trawki występują liczne rośliny kwiatowe jak ciemiężyca zielona, arnika górska, prosienicznik jednogłówkowy, goryczka trojeściowa, jastrzębiec pomarańczowy oraz regionalny endemit – dzwonek karkonoski, który posiada tutaj jedno z najniżej położonych stanowisk w parku narodowym. Bliźniczyska sięgają aż po granicę Polany, gdzie znajduje się monumentalne zgrupowanie skał zwanymi jako Kotki lub Koci Zamek. W jego szczelinach skalnych stwierdzono kępy rzadkiej paproci, zmienki górskiej. Jest to jej najniżej położone stanowisko w parku. Pozostałe populacje stwierdzone są głównie na piargach i skałach powyżej linii lasu.

Wzdłuż potoku Pląsawa wytworzyły się niewielkie pasy wysokogórskich ziołorośli i traworośli (Betulo-Adenostyletea), które charakteryzuje obecność wysokich bylin dwuliściennych takich jak tojad sudecki, ciemiężyca zielona, miłosna górska, bodziszek leśny, starzec górski czy jaskier platanolistny. Stosunkowo pospolite są tutaj także lepiężniki: lepiężnik biały i lepiężnik wyłysiały. Poza tym notuje się kępy wysokich traw i turzyc z niewielkim udziałem niskich krzewów. Siedlisko porasta wilgotne i mokre żyzne podłoża z dobrze natlenioną wodą pochodzącą z bystrych potoków i strumieni.

Na obszarze wykazano występowanie wielu gatunków rzadkich lub chronionych, należą do nich:

Borówka bagienna (Vaccinium uliginosum), stosunkowo rzadki gatunek na Dolnym Śląsku, którego rozproszone stanowiska stwierdzono głównie w Sudetach i Borach Dolnośląskich. Posiada duże, sinozielone liście i ciemnoniebieskie jagody. Choć może osiągać nawet metr wysokości, to jednak ciężkie, wysokogórskie warunki sprawiają, że na stokach kotła tworzy niskie krzewinki ledwo wyrastające z grubej warstwy mchów.
Goryczka trojeściowa (Gentiana asclepiadea), nasza największa goryczka tworząca kępy z lazurowymi lub błękitnymi kwiatami. W Sudetach występuje tylko w wyższych partiach Sudetów Zachodnich, w tym na Polanie. Rośnie w dolnej części, na obszarze muraw bliźniczkowych. Od 2014 roku podlega ochronie częściowej
Jaskier platanolistny (Ranunculus platanifolius), mało znana bylina tworząca długie łodygi zakończone pojedynczymi kwiatami o białych płatkach i dość długich nitkach. Na Dolnym Śląsku rośnie jedynie w wyższych partiach Sudetów, głównie na półcienistych stanowiskach o żyznej i wilgotnej glebie. Na Polanie jest to gatunek pospolity, rosnący w wielu miejscach.
Jastrzębiec pomarańczowy (Pilosella aurantiaca), stosunkowo rzadki gatunek notowany w Polsce niemal wyłącznie z terenów górskich. Mimo rzadkości nie został objęty ochroną. Jest to średniej wielkości bylina tworząca przyziemną rozetę z mocno owłosionymi liśćmi, ze środka której wyrasta wysoki na 20-60 cm kwiatostan zakończony kilkoma koszyczkami o ciemnopomarańczowej barwie. Na Polanie rośnie pospolicie wzdłuż szlaków.
Kukułka Fuchsa (Dactylorhiza fuchsii), najpospolitszy gatunek storczyka na omawianym terenie, rosnący w miejscach otwartych, w tym licznie na młakach i ziołoroślach, gdzie występuje wraz z innymi łąkowymi taksonami roślin. Liczbę kwitnących roślin ocenia się na kilkaset osobników.
Kukułka szerokolistna (Dactylorhiza maculata), jeden z pospolitszych storczyków w Polsce, posiadający kwiatostan pełen różowo-fioletowych kwiatów wystraszających z rozety mocno nakrapianych liści. Na omawianym terenie nie jest to gatunek pospolity. Rośnie w dolnych i środkowych partiach, na tamtejszych wilgotnych łąkach.
Tojad sudecki (Aconitum plicatum), rzadki gatunek mający liczną populację wzdłuż cieków wodnych oraz na wilgotniejszych fragmentach łąk. Rośnie w wielu siedliskach, w tym wilgotne młaki, ziołorośla, murawy i obrzeża zarośli kosodrzewiny.
Wełnianka pochwowata (Eriophorum vaginatum), jeden z najpospolitszych gatunków jakie można spotkać na Polanie, którego puchowate owocostany widać nawet ze szlaku, albowiem bardzo się wyróżniają. Jest to gatunek dosyć ekspansywny na przyszczytowych partiach ale pojedyncze kępy można spotkać także daleko od granic torfowiska.
Zmienka górska (Cryptogramma crispa), mało znana i bardzo rzadka paproć zasiedlająca jedne z najbardziej niegościnnych ekosystemów, jakie można spotkać w Polsce. Rośliny występują bowiem na rumoszu skalnym i na wysokogórskich piargach, gdzie próżno szukać większej ilości ziemi, a okres wegetacyjny jest bardzo krótki. Paprociom tym jednak udało się przystosować do tych trudnych warunków. W Polsce spotkać je możemy wyłącznie na Dolnym Śląsku, gdzie rosną na obszarze Karkonoskiego Parku Narodowego. Zmienka występuje w szczelinach skalnych skały Kotki, będąc najniżej położonym krajowym stanowiskiem.

Zagrożenia

Stosunkowo niewielkie. Teren jest w całości podlega ochronie w ramach Karkonoskiego Parku Narodowego. Dzięki temu prowadzone są tutaj właściwe zabiegi pielęgnacyjne umożliwiające zachowanie obecnych siedlisk. Dotyczy to głównie zapobieganiu sukcesji leśnej i nagromadzeniu zbyt dużej materii organicznej oraz utrzymaniu obecnych stosunków wodnych, zapobiegając jednocześnie niekorzystnym zmianom poziomu wód gruntowych i powierzchniowych. Większość łąk odgrodzona jest barierkami, które mają uniemożliwić wchodzenie turystów na łąki co może grozić deptaniem rzadkich lub chronionych gatunków.

Pozostałe Informacje

Powstanie bezleśnego obszaru datuje się na początek XVII wieku, kiedy to rozpoczęto intensywne wycinki drzew dla pozyskania drewna, z którego wytwarzano duże ilości węgla drzewnego. Surowiec związany był z działalnością smolarzy, którzy produkowali go dla intensywnie rozwijającego się ośrodka hutniczego w Kowarach. W związku z tym na terenie Polany stworzono niewielkie zaplecze dla przemysłu w postaci budy kurzackiej. Stanęła ona około 1 kilometra za Polaną przy potoku Pląsawa w okolicy Pańskiego Domu na Śląskim Trakcie. Budę opuszczono, gdy zmalało zapotrzebowanie na surowiec. Polana służyła od teraz jako miejsce wypasu, na której postawiono tym razem infrastrukturę pasterską.

Rozwój turystyki górskiej sprawił, że w 1894 r. naprzeciwko budy rozpoczęto budowę schroniska Schlingelbaude będącym dwupiętrowym budynkiem o konstrukcji murowano-drewnianej w stylu alpejskim. W okresie międzywojennym obiekt został przebudowane na hotel. Po wojnie dalej pełniło swoją rolę, aż do grudnia 1966 r. kiedy to doszczętnie strawił je pożar. Obecnie na miejscu obiektu pozostały murowane fundamenty, na których zamontowano serię ławek i stołów. Służą one jako miejsce do wypoczynku.

Ze względu na położenie w regionie początku chronionego obszaru (brzegiem polany biegnie granica parku narodowego), istnieje tu kilka szlaków prowadzących dalej w kierunku wyższych partii:

niebieski, prowadzący z Karpacza poprzez Kocioł Małego Stawu i dalej w kierunku schroniska Samotnia oraz Śnieżki
zielony, prowadzący z Karpacza poprzez zachodnie stoki Kotła Wielkiego Stawu w kierunku Słonecznika, gdzie na trasie występują jedne z lepiej wykształconych młak z liczną florą (tojad, bażyna, niebielistka, kukułka sudecka)
żółty, który jako jedyny poprowadzony jest drewnianą kładką przez młaki i łąki Polany. Odchodzi on od świątyni Wang w Karpaczu i kieruje dalej poprzez Polanę, Pielgrzymy aż do głównej grani na wysokości Słonecznika

Wrażenia osobiste

Pozytywne. Polana, znana również pod mniej popularną nazwą Polana Bronka Czecha, stanowi największy i najbardziej rozległy bezleśny obszar w reglu dolnym Karkonoskiego Parku Narodowego, tworząc wyjątkową enklawę otwartych przestrzeni pośród rozległych kompleksów leśnych. Ten unikalny teren charakteryzuje niezwykłe bogactwo przyrodnicze, gdyż porasta go cała mozaika różnorodnych siedlisk półnaturalnych i naturalnych. Znajdują się tu malownicze murawy bliźniaczkowe z dominacją traw, jastrzębców i goryczek, cenne pod względem przyrodniczym torfowiska wysokie i przejściowe będące ostoją rzadkich gatunków roślin, rozległe turzycowiska tworzące gęste kobierce charakterystycznych turzyc, a także bujne ziołorośla nadrzeczne rozwijające się wzdłuż licznych cieków wodnych przecinających polanę.

Większość łąk i siedlisk wilgotnych pozostaje całkowicie niedostępna dla turystów ze względu na świadomy brak jakichkolwiek przecinających je ścieżek czy też szlaków turystycznych, co stanowi celowe zabieg ochronny mający na celu minimalizację presji antropogenicznej na te wrażliwe ekosystemy. Wyjątek stanowią jedynie dwa główne trakty komunikacyjne wiodące z Karpacza ku wyższym, subalpejskim partiom Karkonoszy oraz specjalnie zaprojektowana ścieżka edukacyjna, która umożliwia bezpieczne dla środowiska zwiedzanie tego cennego obszaru. Ta ostatnia, na większości swojej długości, przebiega w formie drewnianego mostu lub kładki uniesionej powyżej delikatnego podłoża torfowiskowego, co stanowi rozwiązanie infrastrukturalne łączące potrzeby edukacji przyrodniczej z rygorystyczną ochroną siedlisk.

Dzięki takiemu przemyślanemu rozwiązaniu konstrukcyjnemu możliwe jest swobodne zwiedzanie Polany i poznawanie jej walorów przyrodniczych bez jakiegokolwiek deptania wrażliwego podłoża torfowego oraz uszkadzania cennych i często chronionych roślin, przy jednoczesnym umożliwieniu podziwiania z bardzo bliskiej odległości wielu rzadkich i spektakularnych gatunków. Wśród nich szczególną uwagę zwracają liczne storczyki, w tym kukułka szerokolistna i kukułka Fuchsa, puszące wełnianki torfowiskowe tworzące charakterystyczne białe czupryny nasion, rosiczki jako owadożerne osobliwości botaniczne, a także wiele innych rzadkich lub niezwykle ciekawych gatunków roślin torfowiskowych i łąkowych, które w innych miejscach stały się już rzadkością.

Ze szlaku i drewnianej kładki rozpościera się przepiękna, zapierająca dech w piersiach panorama na masyw Karkonoszy. Szczególnie efektowne są widoki na Kocioł Wielkiego Stawu i sąsiadujący z nim Kocioł Małego Stawu – lodowcowe kotły polodowcowe z malowniczymi stawami, a także na głęboko wcięty Czarny Kocioł Jagniątkowski ze stromymi ścianami skalnymi. Dzięki licznym solidnym ławkom wmurowanym na zachowanych kamiennych fundamentach dawnego schroniska górskiego, które niegdyś funkcjonowało w tym miejscu, Polana stanowi dziś doskonałe miejsce do zasłużonego wypoczynku po męczącym powrocie z górnych, alpejskich partii Karkonoszy oraz idealną lokalizację do długiego podziwiania i kontemplacji panoramy niektórych najpiękniejszych fragmentów Karkonoszy w komfortowych warunkach, z dala od zgiełku głównych szlaków turystycznych.

Informacje praktyczne:

brak dojazdu, jest to obszar na terenie parku narodowego, najbliższe są płatne parkingi zlokalizowane wokół świątyni Wang w Karpaczu lub płatne parkingi wzdłuż ul.Olimpijskiej
teren łatwy w poruszaniu się, jest to jeden z najniżej położonych fragmentów parku. Obejmuje w dużej mierze płaski teren o niewielkim nachyleniu. Część tutejszych szlaków poprowadzona jest po drewnianych kładkach.
w bezpośredniej bliskości istnieją pozostałe ciekawe obiekty przyrodnicze (Kocioł Małego Stawu, Kocioł Wielkiego Stawu, Równia pod Śnieżką) a także interesujące obiekty geologiczne (Pielgrzymy, Kotki i żleby Kotła Małego Stawu)
najlepsze terminy przyrodnicze do zwiedzania: czerwiec (storczyki, fiołki, rosiczki), lipiec (storczyki, arnika, roślinność torfowisk), sierpień (świetliki, goryczki, tojady).

BIBLIOGRAFIA

Kącki Z., Dajdok Z. & Szczęśniak E. 2003. Czerwona lista roślin naczyniowych Dolnego Śląska. [w:] Z. Kącki (red.), Zagrożone gatunki flory naczyniowej Dolnego Śląska. Instytut Biologii Roślin, Uniwersytet Wrocławski, Polskie Towarzystwo Przyjaciół Przyrody „Pro Natura”, Wrocław. ss. 3-65.
Krukowski M. 2002. Rzadkie gatunki roślin naczyniowych Karkonoszy. 1. Szarota drobna Gnaphalium supinum. Przyroda Sudet. Zach. 5: 17-22.
Kwi atkowski P. 2004a. Campanula bohemica Hruby in Polivka, Domi n & Podpěra. Dzwonek karkonoski. [w:] B. Sudnik-Wójc ikowska & H. Werbl an-Jakubiec (red.), Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Tom 9. Gatunki Roślin. Ministerstwo Środowiska, Warszawa. ss: 88-91.
Kwiatkowski P. 2007a. Swertia perennis in the Karkonosze National Park – distribution and occurrence in plant communities. Opera Corc. 44: 345-351.
Matuszkiewicz W. & Matuszkiewicz A. 1967. Zespoły roślinne Karkonoskiego Parku Narodowego. Część I. Zbiorowiska leśne. Prace Wrocł. Tow. Nauk. B/135: 1-99.
Suchodolski J., Architektura schronisk górskich w Sudetach, Wrocław: Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, 2005
Sudeckiedrogi.wordpress.com
Żołnierz L., Wojtuń B. & Raj A. 2000. Śródleśne łąki w dolnym reglu Karkonoskiego Parku Narodowego – ich wartość przyrodnicza i problemy ochrony. Opera Corc. 36: 602-606.