Rogowa Kopa – Kłodowisko
25 listopada 2017Rogowa Kopa to mało znana siostra Sawanny Łężyckiej. Dawniej tworzyły razem jeden rezerwat, który został wchłonięty przez park narodowy. Obecnie jest to obszar porośnięty pięknymi lasami bukowymi z dwiema bardzo cennymi przyrodniczo polanami. Miejsce występowania wielu rzadkich gatunków roślin, w tym goryczuszka czeska, storczyca kulista oraz skalnica zwodnicza dla której jest to jedyne znane miejsce występowania w kraju.
Obszar Rogowej Kopy zawarty jest w dwóch osobnych artykułach ze względu na podziały siedliskowe oraz terytorialne. Teren ten częściowo objęty był ochroną rezerwatową w postaci Łężyckich Skałek, które wraz z otaczającym je lasem zostały włączone do powstałego parku narodowego. Wtedy też sam rezerwat został zlikwidowany, a jego poszczególnym oddziałom nadano statusy wewnętrzne parku wg podziału: ochrona ścisła, ochrona częściowa, ochrona krajobrazowa. Na stronie obszar opisano jako Skałki Łężyckie (tereny gminy Szczytna obejmujące bezleśne wypłaszczenie w środkowej i wschodniej części) i Rogowa Kopa i Kłodowisko (obszar gminy Lewin Kłodzki, zajmujący zachodnie i południowo-zachodnie stoki zwane Kłodowiskiem).
Położenie i Budowa
Rogowa Kopa (794 m. n.p.m.) leży w centralnej części Gór Stołowych w Sudetach Środkowych na terenie parku narodowego (w jego południowej części). Od południa i wschodu graniczy z Sawanną Łężycką, od zachodu i północy granicę wyznacza potok Dańczówka. Ze względu na brak oficjalnych granic artykuł obejmuje obszar w oddziale leśnym 134 parku narodowego.
Sama góra stanowi element rozległego płaskowyżu wciśniętego pomiędzy Kamienny Potok i Dańczówkę. Ma kształt stosunkowo obłego garbu o rozległych stokach, których zbocza gwałtownie opadają. Po zachodniej stronie góra kończy się wyraźnym przerwaniem stoku, poza którym nachylenia wzrastają do około 30°, a lokalnie nawet do 50°, z odsłoniętymi w obrębie zboczy klifami. Od tej strony linia jest dobrze rozbudowana i silnie urozmaicona, dzięki powstaniu licznych wcięć i drobnych wąwozów.
Rogowa Kopa zbudowana jest z drobnoziarnistych utworów górnej Kredy, w skład których wchodzą margle i krzemionkowe margle, mułowce wapienne, wapienno-krzemionkowe i krzemionkowe mułowce, wapienie muliste, wapienne spongiolity oraz cienkie przewarstwienia piaskowców wapiennych. Wierzchnią warstwę budują gleby składające się głównie z eutroficznych, wyługowanych gleb brunatnych a także kredowych mułowców i gliniastego pyłu. Wszystko to sprawia, że występujące tu podłoże jest bardzo urodzajne, umożliwiające rozwój lasu bukowego oraz wybitnie bioróżnorodnych łąk.
Kłodowisko, jest to mało znany fragment Rogowej Kopy, którego nazwa jest powielana na większości map jednak ciężko jest znaleźć jakiekolwiek informacje na jego temat. Samo Kłodowisko obejmuje najbardziej charakterystyczny fragment Rogowej Kopy składający się z wybitnie stromego stoku. Na jego północnej części występuje mur skalny u podnóża którego płynie potok Dańczówka. Sam mur ciągnie się na długości około 400 m i zbudowany jest z górno kredowych margli krzemionkowo-wapnistych. Są to skały osadowe, które powstają z mieszaniny składnika wapiennego (węglany wapnia, np. kalcyt) i krzemionkowego (minerały ilaste, kwarc) w środowisku morskm. Skały te cechuje silne spękanie na wskutek procesów erozyjnych, dzięki czemu występuje tutaj wysokie bogactwo naskalnej szaty roślinnej.
Roślinność
Flora jest bardzo bogata, stanowią jeden z najbogatszych florystycznie fragmentów parku narodowego. Przeważającą część obszaru porastają drzewostany liściaste, głównie siedliska lasów bukowych, wśród których najcenniejsze są płaty żyznej buczyny sudeckiej (Dentario enneaphylli-Fagetum). Siedlisko obejmuje dobrze wykształcony i wiekowy drzewostan bukowy na stromych stokach z udziałem gatunków nasadzonych jak jodła i świerk. Buczyna porasta północne i zachodnie zboża góry opadające ku strumieniowi.
Wiosną w runie rozkwitają gatunki typowe dla żyznych buczyn, wśród których istotną rolę odgrywają wiosenne geofity, rozwijające się i kwitnące przed rozwojem liści buka, m.in. śnieżyca wiosenna, kokorycz pusta, piżmaczek wiosenny, miodunka wiosenna i zawilec gajowy. W maju i czerwcu rozwijają się kolejne gatunki jak czerniec gronkowy, kopytnik pospolity, kostrzewa leśna, perłówka jednokwiatowa, wilczomlecz słodki i żywiec cebulkowy. Poza tym notuje się rzadkie lub chronione rośliny, m.in. lilia złotogłów, podkolan biały, konwalia majowa, kokoryczka okółkowa i wielkokwiatowa.
Pozostałą część zboczy porasta uboga kwaśna buczyna górska (Luzulo luzuloides-
Na obszarach z udziałem licznego rumoszu skalnego i wychodni skalnych występuje roślinność naskalna sklasyfikowana jako zespoł zanokcicy zielone i paprotnicy Asplenio viridis–Cystopteridetum. Siedlisko to rozwinęło się na skałach kredowych marglach z wkładkami wapieni. Roślinność występuje na stromych zboczach, urwiskach i półkach skalnych o ekspozycji południowej i południowo-zachodniej. Podłoże jest zwykle płytkie, kamieniste, z niewielką ilością próchnicy, o odczynie zasadowym do obojętnego. Gleby są słabo wykształcone, szkieletowe o dużej przepuszczalności i małej pojemności wodnej. Charakterystyczna jest silna insolacja ze znacznymi wahaniami temperatury pomiędzy dniem a nocą.
Zbiorowiska te mają charakter otwarty, z niewielkim pokryciem roślinności (często poniżej 50%), co wynika z trudnych warunków siedliskowych. Sezonowość wegetacji jest wyraźna – rośliny rozwijają się intensywnie wiosną i wczesnym latem, wykorzystując wilgoć z roztopów śnieżnych i opadów. Jednak specyficzna budowa tutejszych skał tworzy rozległy system szczelin, który zapewniaj wymianę powietrza z wnętrza ze środowiskiem zewnętrznym, dzięki czemu utrzymywane są stałe warunki wilgotnościowe siedliska.
Na ścianach skalnych występuje kilka bardzo rzadkich gatunków roślin, w tym zanokcica zielona oraz rzeżusznik łąkowy Borbasa. Warto także dodać, że na północnych stokach swoje jedyne znane stanowisko w kraju ma rzadki gatunek skalnicy – skalnica zwodnicza. Ta niewielka bylina osiągająca 10-15 cm wysokości, kwitnie w czerwcu. Wydaje wtedy drobne białe kwiaty zebrane w 2-5-kwiatowy kwiatostan. Jest gatunkiem zasiedlającym wilgotne, skaliste stoki na zasadowym podłożu, bogatym w rumosz skalny. Według Polskiej Czerwonej Księgi Roślin uznana za gatunek krytycznie zagrożony.
Łąki klasyfikowane w większości jako górskie łąki konietlicowe użytkowane ekstensywnie (Polygono–Trisetion) porastają dwie śródleśne polany na południowych i zachodnich zboczach. Obfitują w liczne rzadkie gatunki lub podlegające ochronie, m.in. ciemiężyca zielona, storczyk męski, gółka długoostrogowa, zerwa kulista, podkolan zielonawy, pełnik europejski, nasięźrzał pospolity i listera jajowata. W centralnej części występują podmokłe łąki z wełnianką, różnymi gatunkami turzyc i situ. Najbardziej charakterystyczną rośliną jest zimowit jesienny, który występuje na polanach w liczbie kilku tysięcy osobników. Ilość ta tworzy niesamowitą panoramę w sierpniu i wrześniu, gdy rozpoczyna się ich kwitnienie.
Oprócz zimowita na łące stwierdzono występowanie dwóch innych, skrajnie rzadkich elementów flory polskiej – goryczki czeskiej i storczycy kulistej. Goryczka ma tutaj jedno z trzech stanowisk w kraju (dwa pozostałe to murawy na Pogórzu Orlickim oraz łąka w Dolinie Młynówki w Górach Orlickich). Storczyca kulista odnotowana została tutaj w latach 90. XX wieku i jest to jej jedyne oficjalne znane stanowisko w Sudetach. Pojedynczy kwitnący okaz odnaleziono w 2008 roku, około 1,2 km na północny wschód od poprzedniego stanowiska (Wójcik 2008). Oprócz tego rosną tutaj m.in. podkolan biały, listera jajowata, gółka długoostrogowa, ostrożenie, chaber łąkowy i chaber drakiewnik.
Fauna
Stosunkowo bogaty jest także świat zwierzęcy tego wyjątkowego miejsca. Cały obszar stanowi teren ochrony ścisłej i ostoi zwierząt, co zapewnia faunie spokojne warunki do bytowania, rozrodu i swobodnego przemieszczania się. Brak intensywnej działalności człowieka oraz zachowanie naturalnego charakteru siedlisk sprawia, że zwierzęta mogą tu funkcjonować zgodnie ze swoimi naturalnymi potrzebami biologicznymi.
Można tutaj napotkać liczne ssaki, zajmujące różnorodne nisze ekologiczne. Zarówno duże ssaki, takie jak jelenie szlachetne, które zostawiają charakterystyczne ślady żerowania na roślinności i podczas rykowiska wypełniają las swoimi donośnymi głosami, sarny, preferujące bardziej otwarte przestrzenie i obrzeża lasów, dziki, które nocami przemierzają teren w poszukiwaniu pokarmu, przekopując glebę w charakterystyczny sposób, jak i lisy, będące kluczowymi drapieżnikami regulującymi populacje drobnych gryzoni.
Równie liczne są tu mniejsze gatunki ssaków, odgrywające ważną rolę w funkcjonowaniu ekosystemu. Jeże, jako owadożercy, kontrolują liczebność bezkręgowców, wiewiórki pospolite zamieszkują korony drzew i budują charakterystyczne gniazda zwane kocami, ryjówki – jedne z najmniejszych ssaków – nieustannie poszukują pokarmu ze względu na niezwykle szybki metabolizm, nornice rude zasiedlają norki w ziemi i dziuplach drzew, różne gatunki myszy pełnią rolę ważnego ogniwa pokarmowego, krety, prowadzące podziemny tryb życia, przekopują glebę, przyczyniając się do jej napowietrzania. Dodatkowo w buczynie występują popielice, często wykorzystując stare budynki jako schronienia.
Teren stanowi również obszar bytowania licznych nietoperzy, które znajdują tu zarówno odpowiednie kryjówki dzienne, jak i bogate żerowiska nocne. Wśród odnotowanych gatunków znajdują się między innymi drobne karliki, które polują w przestrzeni otwartej i wzdłuż krawędzi zadrzewień, różne gatunki nocków, preferujące polowania nad powierzchnią łąk lub w pobliżu koron drzew, oraz mroczki, które wylatują na żer stosunkowo wcześnie, jeszcze przed całkowitym zmierzchem. Obecność tak różnorodnej chiropterofauny świadczy o wysokiej jakości siedliska i dużej obfitości pokarmu w postaci owadów nocnych.
Oprócz tego Rogowa Kopa stanowi miejsce występowania bogatej ornitofauny, która obejmuje zarówno gatunki gniazdujące, jak i przesiadujące. Szczególnie istotny jest fakt, że teren stanowi miejsce gniazdowania puszczyka, europejskiej sowy, która poluje głównie na gryzonie i odgrywa ważną rolę w regulacji ich populacji, a także innych sów, w tym być może uszatki czy płomykówki. Obecność tych nocnych drapieżników wskazuje na dobrze zachowaną strukturę drzewostanu z odpowiednią liczbą dziupli i naturalnych miejsc lęgowych, a także na obfitość bazy pokarmowej. Różnorodność ptaków dziennych, w tym sikor, dzięciołów, kowalików i wielu innych gatunków leśnych, dopełnia obrazu tego cennego refugium przyrody.
Zagrożenia
Niewielkie. Całość terenu stanowi obszar ochrony ścisłej. Nie przebiega tędy żaden szlak turystyczny a sama góra położona jest na odludziu z daleka od dróg i siedzib ludzkich. Las jest w stosunkowo dobrej kondycji. Najpoważniej zagrożona jest populacja goryczki czeskiej, której stan oceniany jest na niewłaściwy/niezadowalający (U1). Taki stan rzeczy spowodowany jest przede wszystkim zmniejszającą się liczebnością gatunku na tym obszarze. Głównymi powodami jest zmiana środowiska (grubsza warstwa nierozłożonej materii organicznej oraz darń, która uległa znacznemu zagęszczeniu).
Drugim gatunkiem o niepewnej przyszłości jest storczyka kulista. W ostatnich latach obniżenie poziomu wód gruntowych spowodowało zmiany ekosystemowe na stanowisku i powolnemu zanikowi populacji. Jest to wysoce niekorzystne ze względu na to, że gatunek ten jest skrajnie rzadki w Sudetach. Obecnie znane są 2-3 populacje, wszystkie w obrębie zachodniej części Ziemi Kłodzkiej (Góry Stołowe, Góry Orlickie). Nie znalazłem informacji odnośnie zagrożeń dla populacji skalnicy zwodniczej, z tego względu można wnioskować, iż populacja nie jest poważnie zagrożona.
Pozostałe Informacje
Oficjalnie Rogowa Kopa wchodzi w skład obszaru ochrony ścisłej w ramach Parku Narodowego Gór Stołowych. Nie stanowi wyodrębnionej jednostki jak to jest w przypadku rezerwatów przyrody czy użytków ekologicznych. W wielu źródłach i publikacjach jest ona nazywana rezerwatem przyrody, co jest dużym błędem merytorycznym. Taki problem nazewnictwa dotyczy kilku obszarów w obrębie parku (m.in. Wielkie Torfowisko Batorowskie, Ostra Góra, Sawanna Łężycka, Szczeliniec Mały i Wielki). Tak czy inaczej, cały ten teren jest ściśle chroniony co zapewnia odpowiedni poziom ochrony przed czynnikiem ludzkim.
Przez obszar nie poprowadzono żadnych szlaków turystycznych. Najbliższym jest zielony szlak poprowadzony z Darnkowa ubitą drogą leśną wzdłuż potoku Dańczówka, która następnie ostro skręca w kierunku Polany YMCA. W ten sposób ominięte zostały najcenniejsze fragmenty, tj. polany z goryczkami i storczykami, żyzne buczyny oraz stanowisko skalnicy zwodniczej. Taki przebieg ma za zadanie zapewnić jak najlepszą ochronę tutejszej przyrody.
Informacje praktyczne:
- brak dojazdu, jest to teren w obrębie parku narodowego. Najbliższe udostępnione parkingi znajdują się na polanie YMCA oraz w Darnkowie. Należy mieć na uwadze, że polana YMCA jest bardzo obleganym miejscem, stanowiącym punkt wyjściowy do zwiedzania Błędnych Skał. Stąd też zaleca się szukanie innych miejsc, szczególnie w okresie wakacji i weekendów
- Poza szlakiem poprowadzonym doliną Dańczówki, reszta obszaru nie jest udostępniona do zwiedzania. Sam szlak należy do łatwych, prowadzących po utwardzonej leśnej drodze. Jest polecany na wycieczkę z dziećmi lub dla osób niewprawionych
- w bezpośrednim sąsiedztwie znajduje się wiele atrakcyjnych miejsc leżących w obrębie parku narodowego, m.in. Łężyckie Skałki, Błędne Skały, Szczeliniec Wielki, Wielkie Torfowisko Batorowskie. Z innych form ochrony, na południe od góry, występują obszary chronione w ramach sieci Natura 2000 jak Grodczyn-Homole, Góry Orlickie i Piekielna Dolina k. Polanicy
- najlepsze przyrodniczo terminy do zwiedzania: kwiecień (wiosenne geofity), maj (storczyki), czerwiec (storczyki, lilie, skalnica), jesień (zimowity, goryczki). Niestety większość obiektu nie jest udostępniona do zwiedzania.
