Bilans Ochrony Przyrody na Dolnym Śląsku 2025

Rok 2025 przeszedł już do historii, zapisując się jako przełomowy dla ochrony przyrody na Dolnym Śląsku. Po niemal dekadzie zastoju – najdłuższej przerwie w powojennych dziejach regionu – osoby zasiadające we władzach ponownie zaczęły tworzyć nowe formy ochrony przyrody. Dekada bezczynności dobiegła końca spektakularnie: w ciągu zaledwie dwunastu miesięcy powołano aż siedem nowych rezerwatów przyrody oraz ustanowiono serię pomników przyrody, co stanowi bezprecedensowe osiągnięcie w skali ostatnich lat.

Przyczyny tak długiej przerwy były tak naprawdę jedne – brak politycznej woli, która w dużej mierze pochodziła od władz na ul. Wiejskiej. Stąd niechęć przeszła także na zarządy w pozostałych jednostkach od LP i nadleśnictw, aż po GDOŚ i RDOŚ. Jednak zmiana rządu, rosnąca świadomość ekologiczna społeczeństwa, presja organizacji pozarządowych oraz alarmujące raporty o stanie bioróżnorodności zmusiły decydentów do działania. Rok 2025 pokazał, że ochrona przyrody może wrócić na właściwe tory, a Dolny Śląsk – region o wyjątkowych walorach przyrodniczych i krajobrazowych – może dać światełko w tunelu dla przyrody.

Styczeń

• Gmina Szklarska Poręba: powołanie 1 pomnika przyrody buk pospolity (Fagus sylvatica) o obwodzie pnia 585 cm, rosnącego na działce nr 275/3, obręb 0001, położonej przy ul. Osiedle Podgórze 5
• Gmina Wałbrzych: zniesienie 2 szt. drzew z pomnika przyrody Aleja Lipowa (działki nr 41 i 46 obręb nr 51 Książ) o obwodach 230 i 193 cm.
• Gmina Wałbrzych: powołanie 1 pomnika przyrody sosna zwyczajna (Pinus nigra) o obwodzie pnia 300 cm, rosnącej na działce 182/6 obręb 15 Konradów.
• Gmina Leśna: powołanie 1 pomnika przyrody dąb szypułkowy (Quercus robur) „Egzulant” o obwodzie pierśnicy 467 cm, położony na terenie działki nr 599 obręb 0011-Świecie.

Luty

• Gmina Bogatynia: powołanie 3 pomników przyrody:
  • dąb szypułkowy (Quercus robur) o obwodzie pnia wynoszącym: 416 cm, rosnący w granicy działki nr 144/12, AM 1, obr. Trzciniec;
  • buk zwyczajny (Fagus sylvatia) o obwodzie pnia wynoszącym 332 cm, rosnący w granicy działki nr 43, AM 4, obr. Bogatynia III;
  • tulipanowiec amerykański (Liriodendron tulipifera) o obwodzie pnia wynoszącym 281 cm, rosnący w granicy działki nr 43, AM 4, obr. Bogatynia III stanowiącej własność Gminy Bogatynia
• Gmina Kąty Wrocławskie: powołanie 13 pomników przyrody:
  • Dąb szypułkowy (Quercus robur), o nazwie „Andrzej”, rosnący na działce nr ewid. 3 obręb Samotwór;
  • Dąb szypułkowy (Quercus robur ), o nazwie „Skałek”, rosnący na działce nr ewid. 220/1 obręb Skałka;
  • Dąb szypułkowy (Quercus robur ), o nazwie „Kątnik”, rosnący na działce nr ewid. 219 obręb Skałka;
  • Dąb szypułkowy (Quercus robur ), o nazwie „Bogdasz”, rosnący na działce nr ewid. 221 obręb Skałka;
  • Dąb szypułkowy (Quercus robur ), o nazwie „Krzeptek”, rosnący na działce nr ewid. 93 obręb Krzeptów;
  • Wiąz szypułkowy (Ulmus laevis,) o nazwie „Smolczyk”, rosnący na działce nr ewid. 93 obręb Krzeptów;
  • Dąb szypułkowy (Quercus robur ), o nazwie „Kronos”, rosnący na działce nr ewid. 169 obręb Smolec;
  • Dąb szypułkowy (Quercus robur ), o nazwie „Bystry”, rosnący na działce nr ewid. 154 obręb Romnów;
  • Dąb szypułkowy (Quercus robur ), o nazwie „Małkowiak”, rosnący na działce nr ewid. 311 obręb Małkowice;
  • Dąb szypułkowy (Quercus robur ), o nazwie „Leszek”, rosnący na działce nr ewid. 432 obręb Sadowice;
  • Dąb szypułkowy (Quercus robur ), o nazwie „Sadowik”, rosnący na działce nr ewid. 436 obręb Sadowice;
  • Dąb szypułkowy (Quercus robur ), o nazwie „Stróż”, rosnący na działce nr ewid. 431 obręb Sadowice;
  • Lipa drobnolistna Tilia cordata ), o nazwie „Strzegomirka”, rosnąca na działce nr ewid. 151 obręb Stoszyce

Marzec

• Gmina Legnickie Pole: zniesienie 3 pomników przyrody: klon pospolity (Acer platanoides), jesion wyniosły (Fraxinus excelsior), sosna zwyczajna (Pinus sylvestris).

Kwiecień

• Gmina Kłodzko i Bystrzyca Kłodzka: powołanie rezerwatu przyrody pod nazwą „Krowiarki” o powierzchni 89,30 ha, położony w gminach Bystrzyca Kłodzka i Kłodzko, powiecie kłodzkim, w województwie dolnośląskim. Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie ekosystemów leśnych, w tym ciepłolubnych buczyn storczykowych wraz ze stanowiskami rzadkich i zagrożonych przedstawicieli flory, w szczególności z rodziny storczykowatych.
• Gmina Żarów: powołanie rezerwatu przyrody pod nazwą „Lasy Doliny Strzegomki” o powierzchni 75,54 ha, położony na terenie gminy Żarów, w powiecie świdnickim, w województwie dolnośląskim. Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie kompleksu leśnego położonego w dolinie rzeki Strzegomki stanowiącego dobrze zachowany, naturalny, leśny ekosystem nadrzecznych łęgów i grądów wraz z wiekowym drzewostanem oraz licznymi populacjami geofitów, m.in. śnieżycy wiosennej  i czosnku niedźwiedziego.
• Gmina Międzybórz i Bystrzyca Kłodzka: powołanie rezerwatu przyrody „Mały Śnieżnik” o powierzchni 359,51 ha, położony na terenach gmin Bystrzyca Kłodzka i Międzylesie, w powiecie kłodzkim, w województwie dolnośląskim. Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie w stanie naturalnym elementów przyrody ożywionej i nieożywionej obszaru Małego Śnieżnika oraz zboczy sąsiadujących szczytów – Wysoczki, Goworka i Średniaka, stanowiących dobrze zachowany ekosystem tworzony m.in. przez rzadkie siedliska przyrodnicze, w tym torfowiska przejściowe i trzęsawiska, piargi i gołoborza krzemianowe, bory i lasy bagienne oraz górskie bory świerkowe.
• Gmina Trzebnica: zniesienie 1 pomnika przyrody, lipa drobnolistna (Tilia cordata), o obwodzie pnia 383 cm, znajdującego się w pasie drogowym drogi gminnej, na działce nr 2027 w miejscowości Trzebnica, ul. Kolejowa,
• Gmina Świdnica: zniesienie 1 szt. drzewa z wieloobiektowego pomnika przyrody Grupa Lip Pomnikowych zlokalizowanej przy pl. Pokoju 6 w Świdnicy
• Gmina Świdnica: zniesienie 1 szt. drzewa z wieloobiektowego pomnika przyrody Alei Kasztanowców Białych zlokalizowanej w pasie drogowym ul. T. Kościuszki, ul. A. Mickiewicza oraz ul. F. Chopina w Świdnicy
• Gmina Krotoszyce: zniesienie 2 szt. drzew z Grupy drzew klon srebrzysty (Acer saccharium) o obwodach pni na wysokości 130 cm wynoszących 415, 535 cm, rosnących na działce nr ew. 308/1 obręb Czerwony Kościół.
• Gmina Krotoszyce: zniesienie 4 szt. drzew z gatunku dąb szypułkowy (Quercus robur) z wieloobiektowego pomnika przyrody w Warmątowicach Sienkiewiczowskich na działce oznaczonej numerem 208/8 o obwodach na wysokości 130 cm pni wynoszących od 380cm do 475 cm.

Maj

• Gmina Legnica: zniesienie 1 pomnika przyrody klon pospolity (Acer platanoides), o obwodzie pnia 339 cm, zlokalizowanego na terenie nieruchomości nr 63/1 obręb Stare Miasto, położonego przy Placu Klasztornym w Legnicy
• Gmina Wałbrzych: zniesienie 1 pomnika przyrody lipa drobnolistna (Tilia cordata) o obwodzie 360 cm, powalonej na posesji przy ul. 1-go Maja 158 w Wałbrzychu, na działce nr 155/5, obręb nr 29 Sobięcin,
• Gmina Wałbrzych: zniesienie 1 szt. drzewa z Alei Lipowej (Tilia cordata) zlokalizowanej na działce
  nr 41, obręb nr 51 Książ.  Zmniejsza się liczbę drzew z 443 do 442 .
• Gmina Polanica-Zdrój: zniesienie 3 pomników przyrody z gatunku topola czarna (Populus nigra), rosnące na działce o numerze ewidencyjnym 341, obręb Stary Zdrój w mieście Polanica-Zdrój, w Parku Szachowym

Czerwiec

• Gmina Janowice Wielkie: powołanie 1 pomnika przyrody kasztanowiec zwyczajny (Aesculus hippocastanum) „Jasiek” rosnącego na działce nr ewid. 512/2 obręb Janowice Wielkie, stanowiącej własność Gminy Janowice Wielkie
• Gmina Chojnów: powołanie 1 pomnika przyrody Dąb szypułkowy odm. fastigiata
  (Quercus robur var. fastigiata) „Szymon” o obwodzie pnia 315 cm, rosnącego na działce nr 33 obręb 6 miasta Chojnowa.
• Gmina Międzybórz: powołanie 3 pomników przyrody:
  • dąb szypułkowy (Quercus robur) „Polny Wódz” o obwodzie pierśnicy 478 cm, wieku około 202 lat, rosnące w miejscowości Bukowina Sycowska na działce nr 305.
  • buk zwyczajny (Fagus sylvatica) „Buk Wegera” o obwodzie pierśnicy 430 cm, wieku około 182 lat, rosnące w miejscowości Bukowina Sycowska na działce nr 306
  • dąb szypułkowy (Quercus robur) „Wydziernianin” o obwodzie pierśnicy 526 cm, wieku około 210 lat, rosnące w miejscowości Bukowina Sycowska na działce nr 257

Lipiec

• Gmina Trzebnica: powołanie 1 pomnika przyrody dąb szypułkowy (Quercus robur), o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 130 cm wynoszącym 651 cm, rosnące na terenie działki ewidencyjnej nr 15/4 obręb geodezyjny Komorówko
• Gmina Bielawa: zniesienie 1 pomnika przyrody buk pospolity (Fagus sylvatica), o obwodzie pnia 377 cm, rosnącego w Parku Miejskim przy ul. 1 Maja i ul. W. Polskiego.
• Gmina Jemielno: powołanie 1 wieloobiektowego pomnika przyrody „Dębowy Krąg” składającego się z 11 drzew 3 gatunków: dąb szypułkowy (Quercus robur) o imionach i obwodach pni: „Sierotka Marysia” 310 cm, „Don Kichot” 520 cm , „Pinokio” 530 cm, „Rumcajs” 370 cm, „Gandalf” 550 cm, „Leszy-Strażnik Lasu” 330 cm, „Janosik” 500 cm, „Piskorzanin” 435 cm i „Calineczka” 320 cm, lipa drobnolistna (Tilia cordata) „Szeptucha”  o obwodzie 390 cm, i kasztanowiec zwyczajny (Aesculus hippocastanum) „Szuwarek” o obwodzie 360 cm.

Sierpień

• Gmina Sobótka: zniesienie 1 pomnika przyrody dąb szypułkowy (Quercus robur), o obwodzie wynoszącym 463 cm, rosnącego na terenie dz. nr 131 (obecnie 131/2), obręb Będkowice.

Wrzesień

• Gmina Lubomierz: powołanie rezerwatu przyrody „Dziki Wąwóz” o powierzchni 36,57 ha, położony w województwie dolnośląskim, w powiecie lwóweckim, w gminie Lubomierz. Celem ochrony przyrody w rezerwacie jest utrzymanie dobrze zachowanych, zboczowych lasów klonowo-lipowych i grądów oraz walorów krajobrazowych i geomorfologicznych wąwozu Maciejowickiego Potoku
• Gmina Janowice Wielkie: powołanie rezerwatu przyrody „Leśne zbocza przy Zamku Bolczów„ o powierzchni 17,10 ha, położony w województwie dolnośląskim, w powiecie karkonoskim, w gminie Janowice Wielkie. Celem ochrony przyrody w rezerwacie jest utrzymanie naturalnych zbiorowisk leśnych tworzonych przez płaty jaworzyny górskiej, żyznej i kwaśnej buczyny, łęgu źródliskowego i zbiorowisk naskalnych na zboczach Suchej Góry w otoczeniu ruin Zamku Bolczów
• Gmina Olszyna: powołanie rezerwatu przyrody „Mokradła nad Wilką” o powierzchni 31,14 ha, położony w województwie dolnośląskim, w powiecie lubańskim, w gminie Olszyna. Celem ochrony przyrody w rezerwacie jest zachowanie doliny leśnego potoku Wilka wraz ze zmieniającym się, naturalnym ekosystemem rozlewisk i mokradeł tworzonym przez tamy bobrowe, stanowiącym ostoję wielu gatunków zwierząt, głównie płazów, ssaków i ptaków.
• Gmina Kudowa-Zdrój: zniesienie 1 pomnika przyrody buk pospolity (Fagus sylvatica) o obwodzie pnia 452 cm zlokalizowane na dz. ewid. nr 162/6 obręb Słone w Kudowie-Zdroju, położone przy ul. Zesłańców Sybiru ok. 20 m na południowy wschód od budynku
• Gmina Marcinowice: zniesienie 3 sztuk drzew z pomnika przyrody Aleja Klonowa (Acer platanoides), które znajdowały się w pasie drogowym drogi powiatowej publicznej nr 2085D, działka nr 17 obręb Krasków

Październik

• Gmina Zgorzelec: zniesienie 3 drzew z wieloobiektowego pomnika przyrody nazwanego „Aleja Dąb szypułkowy (Quercus robur)” – składającego się z 68 sztuk drzew, położonego w m. Gronów dz. nr 528 oraz dz. nr 396/1, Obr. Gronów, Gmina Zgorzelec.
• Gmina Janowice Wielkie: zniesienie 1szt. drzewa z pomnika przyrody „Aleja Jarząba Szwedzkiego” przy ul. Wojska Polskiego w Janowicach Wielkich (dz. nr 690/2)
• Gmina Szczytna: powołanie 2 pomników przyrody; daglezja zielona (Pseudotsuga menziesii) „Stefania” o obwodzie pnia 130 cm wynoszącym 286 cm; daglezja zielona (Pseudotsuga menziesii) „Tadeusz” o obwodzie pnia 130 cm wynoszącym 295 cm

Listopad

• Gmina Kunice: powołanie użytku ekologicznego „Stawy nad Młokitą” – obszar o powierzchni 92,74 ha, położony na działkach ewidencyjnych nr 2, 9, 12 obręb Bieniowice.
• Gmina Olszyna: zniesienie 2 pomników przyrody kasztanowców białych (Aesculus hippocastanum), o obwodach: 228 cm i 308 cm, na działce nr 229, obręb Północ w Piławie Górne.

Grudzień

• Gmina Mirsk: powołanie rezerwatu przyrody „Torfowisko pod Kamienicą” o powierzchni 64,85 ha, położony w województwie dolnośląskim, w powiecie lwóweckim, w gminie Mirsk.. Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie obszarów źródliskowych oraz płatów torfowisk Grzbietu Kamienickiego w Górach Izerskich wraz z różnorodnością flory i fauny.
• Gmina Niechlów: powołanie 2 pomników przyrody we wsi Miechów: Dąb szypułkowy (Quercus robur) „Mieszko” o obwodzie pnia 653 cm i Sosna zwyczajna (Pinus sylvestris) „Anna” o obwodzie pnia 293 cm.
• Gmina Kudowa-Zdrój: zniesienie 1 pomnika przyrody sosna wejmutka (Pinus strobus) o obwodzie pnia 295 cm zlokalizowane na dz. ewid. nr 27/10 obręb Stary Zdrój.

Podsumowanie:

• zniesione całe pomniki przyrody:  15 pojedynczych drzew
• zniesione fragmenty pomników przyrody: 16 drzew z 7 wieloobiektowych pomników (głównie alei)
• zniesione obszary chronione: 0
• powołane pomniki przyrody: 29, w tym 27 pojedyncze drzewa, 1 pomnik wieloobiektowy (11 drzew)
• powołane obszary chronione:
  • rezerwaty przyrody: 7
  • użytki ekologiczne: 1
  • zespoły przyrodniczo-krajobrazowe: 0
  • obszary chronionego krajobrazu: 0
  • parki krajobrazowe: 0
  • stanowiska dokumentacyjne: 0

Ten rok jest rekordowy jeśli chodzi o tworzenie rezerwatów. Można powiedzieć, że ilość nadrobiła najdłuższą w powojennej historii przerwę w powoływaniu tego typu chronionych obszarów, przerwę trwającą całą dekadę (2015-2025). Ostatnim rezerwatem przed 2025 był rezerwat przyrody Mszana i Obłoga stworzony w 2015 r. Jednak czy ilość równa się jakości? Tutaj niestety rzeczywistość nie jest czarno-biała. Wszystkie te rezerwaty były powołane z powodu hucznie obchodzonej rocznicy „100 Rezerwatów na 100-lecie Lasów Państwowych”. W efekcie powołano ponad setkę rezerwatów w całej Polsce. Liczebność była bardzo nierównomiernie rozłożona, gdzie przykładowo w województwie śląskim powołano zaledwie 2 rezerwaty, a w lubuskim i pomorskim powstało ich kilkadziesiąt.

Nasze dolnośląskie także leży w dolnej części tej stawki, bo stworzono zaledwie 7 rezerwatów. Jednak nie w ilości jest problem, a w jakości. Niestety w wielu przypadkach głównym czynnikiem nie była wartość przyrodnicza. Wydawać by się mogło, że brano pod uwagę głównie to czy dany teren jest opłacalny w pozyskiwaniu drewna czy też nie. W efekcie w wielu miejscach ochroną obejmowano bagna, olszyny, młodniki lub obszary po rozległych wycinkach. Jeśli występowało tam coś cennego, było to bardziej z przypadku niż zamierzonego celu. Głównym tego powodem jest forsowanie propozycji LP (ponad sto) na zaledwie 16 rezerwatów powołanych z inicjatyw społecznych, gdzie głównym kryterium dla rezerwatów społecznych była bioróżnorodność a nie przydatność surowca drzewnego.

Widać to po dolnośląskich rezerwatach:

• Mały Śnieżnik, Dziki Wąwóz – lasy górskie o niewielkiej wartości drzewnej lub rosnące na stromych, kamienistych zboczach, gdzie koszt pozyskania przewyższy zyski
• Krowiarki – niemal wszystko co było do wycięcia zostało wycięte jeszcze przed powołaniem rezerwatu, w efekcie ponad połowa powierzchni to młodniki i odnowienia bukowe
• Torfowisko pod Kamienicą, Mokradła nad Wilką – tereny podmokłe o niewielkich wartościach dla przemysłu drzewnego
• Leśne zbocza przy Zamku Bolczów – teren objęty ochroną konserwatorską
• Lasy Doliny Strzegomki – jedyne miejsce, gdzie występują lasy o wysockich walorach przyrodniczych z jednoczesnym występowaniem wartościowego surowca drzewnego

Dodatkowo warto zauważyć, że akcja Lasów Państwowych obejmuje ponad 200 propozycji. Na dzień dzisiejszy zrealizowano około 120, a kolejne 40 jeszcze jest w fazie konsultacji. Niestety w większości powołane rezerwaty są o niewielkich powierzchniach, często znacznie okrojonych w porównaniu do pierwotnych założeń. Ich łączna powierzchnia wynosi około 14 000 ha. Czy to dużo? To zaledwie 0,2% powierzchni lasów w zarządzie LP. A przed wielką akcją powoływania, powierzchnia rezerwatów na terenie Lasów Państwowych wynosiła zaledwie 2%. To przynajmniej 10-krotnie za mało. Tak więc diabeł tkwi w szczegółach. W fazie konsultacji wrocławskiego RDOŚ wciąż przetwarzanych jest jeszcze 8 rezerwatów, gdzie także kilka jest o dyskusyjnych wartościach przyrodniczych.