Przewodnik Przyrodniczy po Dolnym Śląsku – Maj

Miesiąc maj to czas pełnego rozkwitu przyrody na Dolnym Śląsku, to wtedy pierwiośnie przechodzi w fazę pełnej wiosny. Wraz z wyraźnie rosnącą długością dnia i ociepleniem gleby natura wchodzi w najbardziej dynamiczną fazę swojego rocznego cyklu, który będzie trwać aż do końca lipca. Maj to czas, gdy lasy powoli oddają pierwszeństwo łąkom i murawom. W ostatnim miesiącu wiosny roślinność kwitnie zarówno w lasach jak i na łąkach. 

---

W lasach liściastych i mieszanych panuje wiosenny pośpiech – rośliny runa leśnego spieszą się, by rozkwitnąć, zanim okap koron zacznie całkowicie ograniczać dostęp światła do niższych partii lasu. Na początku maja kończy się tak zwane „okno świetlne” – runo leśne korzysta z ostatnich tygodni intensywnego nasłonecznienia. Masowo kwitną czosnki, konwalie, miodowniki, jaskry, storczyki i kokorycze, a ich kwiaty przyciągają pszczoły, trzmiele i motyle. W sudeckich buczynach dywany dzikich czosnków wypełniają powietrze intensywnym aromatem, a w dąbrowach rozkwitają dąbrówki, konwalie i pierwsze smółki. W drugiej połowie miesiąca liście buków, dębów i grabów są już w pełni rozwinięte, tworząc gęsty, soczyście zielony baldachim. W podszycie kwitną głogi i jarzęby, a ich białe kwiaty stanowią ważne źródło nektaru dla owadów.

Na obrzeżach lasów i w zaroślach łęgowych wzdłuż rzek – Odry, Nysy czy Bobru – rozkwita bez czarny i dzika róża. Wilgotne olsy i łęgi tętnią życiem: ptaki odchowują młode, żaby zielone prowadzą koncerty, a powietrze wypełnione jest milionami latających owadów. W olsach kończą kwitnąć kaczyńce, porzeczki i niektóre turzyce, a zaczynają wilczomlecze błotne, jaskry, żywokosty i kosaćce żółte.

Łąki Dolnego Śląska w maju dopiero zaczynają przedstawienie, w pierwszej połowie maja jeszcze mało co kwitnie. Na wilgotnych nizinnych łąkach pojawiają się jaskry, rzeżuchy łąkowe i pierwsze storczyki. Suchsze murawy na wzniesieniach, zwłaszcza w okolicach Wzgórz Strzelińskich i Wzgórz Niemczańskich, pokrywają się szałwią łąkową, dzwonkami i rzadką dziewanną fioletową. Intensywnie rosną trawy, tworząc falistą zieloną falę poruszaną wiatrem. Jednak na łąkach i murawach prawdziwa paleta barw zacznie się tak naprawdę w czerwcu.

---

Majowe Storczyki

Maj, obok czerwca, to najważniejszy miesiąc w sezonie storczykowym. Właśnie wtedy na terenie lasów bukowych i na łąkach rozkwita cały szereg gatunków. Do najbardziej charakterystycznych lub najciekawszych należą:

---

Żyzne Buczyny

Maj to drugi w kolejności miesiąc, gdzie buczyny wciąż prezentują się najpiękniej. Dokładniej żyzna buczyna, która jest jednym z  najcenniejszych typów lasów liściastych. Siedlisko występuje na żyznych, głębokich glebach brunatnych, zazwyczaj na zboczach wzgórz i w dolinach, gdzie panują korzystne warunki wilgotnościowe i termiczne. Jest to las naturalny, który od tysięcy lat kształtuje krajobraz europejskich gór i pogórzy, a także niektórych nizin.

Maj to miesiąc dynamicznych przemian w żyznej buczynie. Jeszcze na początku miesiąca las tętni życiem roślin runa, które spieszą się wykorzystać ostatnie chwile dostępnego światła, zanim rozwijające się liście buków szczelnie zamkną sklepienie koron. Na początku maja kwitnienie roślin wczesnej wiosny dobiega końca. Zawilce gajowe stopniowo zamykają swoje białe kwiaty i zaczynają zanikać, podobnie jak złociste kępy ziarnopłonu wiosennego. Jednak na ich miejscu pojawiają się nowe gatunki — kwitnie gwiazdnica wielkokwiatowa, tworząc delikatne białe dywany, a gajowiec żółty wypełnia przestrzeń między drzewami drobnymi, jasnożółtymi kwiatkami. W wilgotniejszych miejscach zakwita czosnek niedźwiedzi

W połowie maja buki wkraczają w pełnię swojej wiosennej odsłony. Młode liście, jeszcze jasnozielone i delikatnie owłosione, rozwijają się z pąków, stopniowo twardniejąc i ciemniejąc. Proces ten — zwany rozwijaniem liści — trwa kilka tygodni i radykalnie zmienia warunki świetlne w lesie. Wraz z postępującym zacienieniem runo zaczyna wyraźnie zwalniać wegetację.

Jednocześnie buki przystępują do kwitnienia. Niepozorne, wiatropylne kwiaty pojawiają się razem z liśćmi lub tuż po ich rozwinięciu. Kwiaty żeńskie i męskie znajdują się na tym samym drzewie — drobne, zawieszone na długich szypułkach pęczki kwiatów męskich opadają pod wpływem wiatru, uwalniając chmury pyłku. To czas pylenia, który może dawać się we znaki alergikom.

W warstwie drzew i krzewów kwitną także inne gatunki — dereń i głóg wypełnia las intensywnym, słodkim zapachem białych kwiatostanów, a trzmielina brodawkowata zakwita skromnie i niepozornie. Ten gatunek trzmieliny jest bardzo rzadki na Dolnym Śląsku, bowiem roślina osiąga tutaj swoją zachodnią granicę występowania. Notowana jest w nadleśnictwie Oleśnica na Wzgórzach Twardogórskich.

W kategorii żyznej buczyny wyróżnia się ciepłolubna buczyna storczykowa (Cephalanthero-Fagenion), która porasta ciepłe i strome zbocza na podłożu wapiennym. Siedlisko ginące w skali kraju, notowane w województwie głównie w Górach Kaczawskich i na Masywie Śnieżnika. W maju na terenach buczyn storczykowych zakwitają m.in.:

• Buławnik wielkokwiatowy Cephalanthera damasonium
• Cieciorka pstra Coronilla varia
• Czerniec gronkowy Actaea spicata
• Dereń świdwa Cornus sanguinea
• Fiołek przedziwny Viola mirabilis
• Groszek czerniejący Lathyrus niger
• Kokoryczka wonna Polygonatum odoratum
• Konwalia majowa Convallaria majalis
• Miodownik melisowaty Melittis melisophyllum
• Orlik pospolity Aquilegia vulgaris
• Przytulia Schultesa Galium schultesii
• Przytulinka wiosenna Cruciata glabra

---

Gdzie można spotkać najpiękniejsze buczyny?

• Buki Sudeckie, rezerwat przyrody w Górach Kaczawskich, który słynie przede wszystkim z rozległych płatów czosnku niedźwiedziego. Ilości czosnku są tak ogromne, że w gorące dni czuć jego zapach jadąc drogą krajową przecinającą rezerwat na pół.
• Bukowa Góra koło Grudna, jedno z najcenniejszych miejsc w Sudetach, posiadające szereg rzadkich i cennych siedlisk, w tym pięknie wykształcone buczyny storczykowe. Miejsce, gdzie można w maju podziwiać kwitnące kłokoczki południowe (jedno z ostatnich miejsc w województwie), miodowniki melisowate, orliki pospolite i storczyki (buławnik wielkokwiatowy, buławnik mieczolistny, listera jajowata).
• Bukowe Enklawy na Kocich Wzgórzach, mało znane niewielkie enklawy leśne, jakie pozostały po masowych przekształceniach Wzgórz Trzebnickich na niekończące się pola uprawne i sady owocowe. Miejsca te stanowią niewielkie wyspy zieleni i ostoje dla trzebnickich stanowisk orlika pospolitego, marzanki wonnej i kokoryczki wielkokwiatowej.
• Dziki Wąwóz, jest to niedawno utworzony rezerwat przyrody w dolinie Bobru, gdzie ochroną objęto mozaikę siedlisk, w tym lasy bukowe z pięknie wykształconym runem leśnym pełnym wiosennych geofitów.
• Las Bukowy pod Skarszynem, jest to jedyny las bukowy objęty ochroną rezerwatową na Wzgórzach Trzebnickich. Miejsce obejmuje dobrze wykształcone lasy bukowe, zarówno żyzną jak i kwaśną buczynę.
• Muszkowicki Las Bukowy, rezerwat przyrody położony w większym kompleksie leśnym na Wzgórzach Niemczańsko-Strzelińskich, gdzie występują żyzne buczyny przechodzące stopniowo w łęgi i grądy. Miejsce to stanowi największą dolnośląską ostoję dla dużej populacji obrazków alpejskich, które niemal pospolicie występują w każdym zakątku rezerwatu. Wiosną ich nietypowe w kształcie, brązowo-zielone kwiatostany znacząco wyróżniają się pośród innych roślin.
• Wapniki i Wysoka, silnie zniszczone i przekształcone kompleksy leśne, które z ogromnych połaci lasów bukowych zostały zmienione w monokultury świerkowe i ubogie lasy gospodarcze. Jednak mimo tego, wciąż jest tutaj kilka płatów dobrze zachowanych lasów bukowych, w tym buczyn storczykowych z wieloma gatunkami storczyków, m.in. stanowiska ginącego obuwika (nie)pospolitego. Dodatkowo pod koniec miesiąca można spotkać kwitnącego pokrzyka wilczą jagodę, który latem wytworzy swoje słynne trujące owoce.
• Wzgórze Joanny, rezerwat przyrody położony na piaszczystych wzgórzach porośniętych mozaiką żyznych lasów liściastych, głównie żyznej buczyny niżowej i grądu środkowoeuropejskiego. Obszar posiada dobrze wykształcone runo leśne pełne majowych roślin jak czosnki, przytulie, zawilce i żywce. W 2025 r. rozpoczęto proces powiększania rezerwatu o sąsiednie oddziały, obejmujące cenne siedliska lasów bukowych.

---

Budzące się łąki

Łąki należą do najcenniejszych siedlisk przyrodniczych w Europie, a maj to miesiąc gdy rozpoczyna się kwiatowy spektakl trwający aż do sierpnia. Każdy typ łąki charakteryzuje odmienny zestaw gatunków, choć wiele roślin pojawia się na kilku siedliskach jednocześnie. Maj to także miesiąc, kiedy najczęściej dochodzi do pierwszego koszenia, co jednocześnie silnie zagraża wielu gatunkom łąkowym (więcej w artykule: Koszenie łąk, czyli „zgniły kompromis” między rolnictwem a przyrodą).

Łąka trzęślicowa (Molinion caeruleae) to siedlisko wilgotne, rozwijające się na glebach zasobnych w węglan wapnia. W maju na siedlisku rozpoczyna się prawdziwy spektakl, gdzie wizualnie dominują kępy kosaćca syberyjskiego. W drugiej połowie maja na łąkach pojawiają się stopniowo mieczyki dachówkowate, omany, komonice, okrzyny, pięciorniki, krwawniki, pełniki, kukułki i fiołki. Jest to jedno z najbogatszych florystycznie siedlisk nizinnych.

Murawa bliźniczkowa (Nardetalia) występuje na ubogich, kwaśnych glebach, tworząc niskie ale zwarte murawy. W maju kwitnie tu licznie krzyżownice, jastrzębce i kozibrody. Bliźniczka psia trawka zaczyna formować zwarte darnie a macierzanka zwyczajna tworzy różowe kobierce. Na sudeckich siedliskach pod koniec maj zaczyna kwitnąć chroniona arnika górska, przytulia szorstkowockowa, podkolan zielonawy oraz pospolite dzwonki, dziurawce, świerzbnice i szelężniki.

Łąka kaczeńcowa, czyli wilgotna łąka z dominacją kaczeńca błotnego, ostrożenia i wiązówek, w maju prezentuje początek swojego kwitnienia. Złote kaczeńce dominują na początku miesiąca, a następnie ustępują miejsca wiązówce błotnej i ostrożeniowi, a także pełnikom, firletkom, kozłkom, przytuliom i chronionym kukułkom. Charakterystyczna jest też tojeść pospolita o żółtych kwiatach oraz sity i turzyce tworzące zwarte kępy w podmokłych zagłębieniach.

Łąka kośna (Arrhenatherion) to najbardziej pospolity typ łąki użytkowanej rolniczo, zarazem niezwykle barwny w maju. Dominują rajgras wyniosły i tymotka łąkowa, a wśród kwiatów wyróżniają się złocień właściwy, przetaczniki, stokrotki, jastrzębce oraz liczne gatunki koniczyn. Niestety ze względu na częste koszenie, łąki te są wielobarwne ale pozbawione gatunków rzadkich i chronionych.

Gdzie można spotkać najpiękniejsze łąki?

• Góra Drzymały, mało znana górska na Wzgórzach Niemczańsko-Strzelińskich, która porośnięta jest mozaiką niskich i termofilnych siedlisk, w tym rozległych muraw kserotermicznych. Jest to jedno z ostatnich znanych miejsc występowania dziewanny fioletowej w województwie, której towarzyszą smółki, dziurawce, wyki, komonice i dzikie róże.
• Hala pod Klinem, jest to rozległa hala obejmująca zachodnie stoki góry Klin, która porośnięta jest murawami bliźniczkowymi, łąkami konietlicowymi i łąkami kośnymi. Miejsce to jest piękne głownie latem, jednak już w maju swoje kwiaty ukazują tutaj storczyki, fiołki, jastrzębce i przetaczniki. Jest to spokojna i cicha alternatywa dla znanej i zatłoczonej Andrzejówki i Gór Suchych.
• Hałda Storczykowa, niewielki ale wybitnie bogaty florystycznie obiekt obejmujący pokopalniane hałdy pod Złotym Stokiem, które zostały objęte ochroną w ramach użytku ekologicznego. Miejsce to stanowi najważniejszą ostoję dla storczyka męskiego w województwie, któremu wiosną towarzyszą liczne gatunki muraw galmanowych, siedliska znanego w województwie tylko z dwóch miejsc.
• Mieczyki Sulistrowickie, mało znane miejsce ukryte pomiędzy lasami Masywu Ślęży, gdzie występują murawy bliźniczkowe, łąki trzęślicowe i turzycowiska z licznymi gatunkami chronionymi. Jest to obecnie jedno z niewielu miejsc z potwierdzoną populacją gnidosza rozesłanego, gatunku zagrożonego wyginięciem.
• Ludów Śląski, obszar Natura 2000, jeden z niewielu obszarów Natura 2000 jaki występuje na rozległym obszarze pól i zabudowań na południu Wrocławia. Obejmuje serię łąk i nieużytków z licznymi gatunkami rzadkimi i chronionymi. Jest to jedno z ostatnich miejsc z potwierdzoną populacją komonicznika skrzydlastotrąkowego, obecnie zaliczanego do rodzaju komonica, który w maju tworzy niskie ale gęste kobierce z jasnożółtymi kwiatami.
• Łąki koło Nowej Wsi Małej, seria łak i muraw rozpościerających się na południe i wschód od zabudowań Nowej Wsi Małej na Pogórzu Kaczawskim. Teren mało znany posiadający jednak rozległe murawy w mozaice z suchymi łąkami i ciepłolubnymi okrajkami. Można tu podziwiać m.in. łąkowe populacje buławnika mieczolistnego, który jest bardziej kojarzony z terenami leśnymi.
• Łąki koło Nowej Wsi Wielkiej, rozległe murawy rozpościerające się na wschód od zabudowań, aż do Storczykowego Wzgórza. Występują tu liczne łąki trzęślicowe i łąki kośne z bardzo bogatymi populacjami kosaćca syberyjskiego, chyba nawet bogatsze od znanych i reklamowanych populacji z sąsiednich Muchowskich Łąk. Dodatkowo można tu spotkać także rdest wężownik, kukułkę szerokolistną, firletki, przetaczniki i wiele innych gatunków. Znana ostoja ginącego gada – gniewosza plamistego.
• Łąki na płd. od Lipskiej Góry, mało znane murawy i niskie łąki rozpościerające na na południe od masywu Lipskiej Góry i Żarnowca. Występują tu liczne termofilne murawy z licznymi populacjami jastrzębców, świerzbnicy, szczodrzeńców oraz rzadkiej pępawy różyczkolistnej.
• Łąki Krzydlińskie, jedne z najpiękniejszych i najbogatszych florystycznie miejsc w województwie, których prawdziwe bogactwo kwiatów zaczyna dominować latem. Jednak już maju na murawach można szukać kwitnących pierwiosnków lekarskich, kukułek szerokolistnych, listery jajowatej oraz drobnego i trudnego do wyszukania nasięźrzału pospolitego. Na północny-wschód od wsi występują także murawy napiaskowe z bogatą populacją chroszcza nagołodygowego oraz turzycowiska z kwitnącą wełnianką wąskolistną. Pasjonaci mogą poszukać kwitnących storczyków samiczych, dla których jest to ostatnie znane miejsce występowania na Dolnym Śląsku.
• Wzgórza Oleszeńskie, odnoga Masywu Raduni porośnięta wieloma rzadkimi siedliskami termofilnymi na serpentynicie. W czerwcu miejsce jest znane z ciepłolubnych dąbrów, jednak w maju warto odwiedzić tutejsze okrajki na styku muraw i lasów dębowych, gdzie można poszukać kwitnących groszków czerniejących, janowców, miodowników melisowartych i buławników mieczolistnych.
• Wzgórze Babilon, niewielkie ale pięknie wapienne wzgórze położone na południe od Gardowych Górek w Paśmie Krowiarek. Dawniej było znane z pięknej kępy obuwika pospolitego (stanowisko zanikłe na wskutek wykopania). Obecnie jest to miejsce słynące z bardzo licznych populacji późnowiosennych gatunków kserotermicznych jak sparceta siewna, lepnica zwisła, fiołek kosmaty i listera jajowata.

---

Wybrane rośliny jakie można spotkać w maju

• Czosnek niedźwiedzi (Allium ursinum), jednoliścienna roślina, która tworzy gęste łany szerokich, lancetowatych liści o intensywnym zapachu czosnku. Kwitnie białymi, gwiazdkowatymi kwiatami zebranymi w kuliste baldachy. Rośnie w wilgotnych, cienistych lasach liściastych, często w łęgach i buczynach. Gatunek relatywnie częsty w górach, jednak bardzo rzadki w nizinnej części województwa.
• Fiołek mokradłowy (Viola stagnina), jest to delikatna roślina o lancetowatych lub wąsko-sercowatych liściach i bladofioletowych lub białawych kwiatach z ciemnymi żyłkami. Preferuje wilgotne łąki, torfowiska i brzegi rowów melioracyjnych – siedliska, które szybko zanikają w wyniku osuszania terenu. Gatunek można szukać głównie wzdłuż Odry, w tym na jej wrocławskim odcinku.
• Kłokoczka południowa (Staphylea pinnata), jest to jeden z piękniejszych rodzimych gatunków. Kłokoczka jest krzewem o nieparzystopierzastych liściach i zwisających gronach białych, dzwonkowatych kwiatów. Charakterystyczne są jej rozdęte, pęcherzykowate owoce. Rośnie w ciepłolubnych zaroślach i na skrajach lasów, przeważnie na podłożu wapiennym. Obecnie na Dolnym Śląsku notowana głównie w Górach Kaczawskich.
• Koleantus delikatny (Coleanthus subtilis),  maleńka, efemeryczna trawa o cienkich łodygach i drobnych kłoskach, osiągająca zaledwie kilka centymetrów wysokości. Pojawia się na odsłoniętym, mulistym dnie zbiorników wodnych, gdy poziom wody wyraźnie opada – najczęściej w stawach rybnych i zalewach. Gatunek ten wiosną możemy spotkać na Stawach w Borowej (obszar Natura 2000), głównie z powodu nietypowego terminu spuszczania wody z tamtejszych stawów.
• Kosaciec syberyjski (Iris sibirica), jest to smukła, okazała roślina tworząca kępy wąskich, trawiastych liści i wynoszącą ponad pół metra łodygę z fioletowo-niebieskimi kwiatami o charakterystycznej budowie. Zasiedla wilgotne łąki, turzycowiska i brzegi rzek, wymagając dobrze doświetlonych stanowisk. Stanowi najbardziej widowiskowy aspekt łąk trzęślicowych w okresie wiosennym. Można go spotkać w całym województwie, ale najwięcej stanowisk posiada w dolinie Odry oraz w niższych położeniach Sudetów.
• Miodownik melisowaty (Melittis melissophyllum), charakterystyczna bylina o łodydze i liściach pokrytych drobnymi włoskami i dużych, różowo-białych kwiatach o silnym, miodowym zapachu – wyjątkowo atrakcyjnych dla pszczół. Rośnie w ciepłych lasach liściastych i zaroślach, głównie na glebach zasobnych w wapń. W województwie znana głównie z Gór i Pogórza Kaczawskiego, Masywu Ślęży oraz Pasma Krowiarek.
• Obrazki alpejskie (Arum alpinum), jest to bardzo wyróżniają się roślina o strzałkowatych, błyszczących liściach i charakterystycznym kwiatostanie: zielonkawej pochwie otaczającej purpurowy lub żółtawy kolbiasty kwiatostan. Latem wytwarza skupiska czerwonych, trujących jagód. Zasiedla wilgotne, cieniste lasy o żyznym i wilgotnym podłożu. Notowana głównie w dolinie Bystrzycy oraz na Wzgórzach Niemczańsko-Strzelińskich.
• Przytulia wonna (Galium odoratum), jest to niska bylina tworząca rozległe dywany w runie leśnym, z okółkowo ułożonymi, lancetowatymi liśćmi i drobnymi, białymi kwiatkami. Po wysuszeniu wydziela przyjemny zapach kumaryny. Rośnie w żyznych, wilgotnych lasach liściastych, zwłaszcza w buczynach. Jest to jeden z najpospolitszych gatunków z naszej listy, którą można spotkać niemal w każdym lesie liściastym.
• Wilczomlecz błotny (Euphorbia palustris), okazała, wysoka bylina osiągająca nawet metr wysokości, o lancetowatych liściach i żółtozielonych kwiatostanach tworzących baldachokształtne rozgałęzienia. Jak wszystkie wilczomlecze zawiera trujący, mleczny sok. Rośnie w szuwarach, na mokrych łąkach i w widnych łęgach, często nad brzegami rzek i w zagłębieniach terenu. Na Dolnym Śląsku jest to gatunek silnie związany z doliną Odry, gdzie posiada liczne stanowiska, w tym na terenie Wrocławia oraz ścinawskim i głogowskim odcinku rzeki.
• Przytulinka wiosenna (Cruciata glabra), jest to mało znana i często przeoczana niska roślina o łagodnie owłosionych, lancetowatych liściach ułożonych w okółki po cztery i drobnych, żółtych kwiatach kwitnących wiosną. Zasiedla ciepłe, suche lub umiarkowanie wilgotne murawy, skraje lasów i zarośla, przeważnie na podłożu wapiennym. W województwie znana niemal wyłącznie z Sudetów, głównie z pasm górskich Ziemi Kłodzkiej.

---

Wiosenne Grzyby

Miesiąc maj stanowi krótką przerwę w świecie zbieraczy grzybów. Smardze już w większości zniknęły, to jednak grzyby typowo kwietniowe, a na borowiki i podgrzybki jest jeszcze czas. Jednak nie oznacza to, że grzybów nie ma. Po prostu teraz przyszedł czas na gatunki zbierane bardziej na kartę pamięci aparatu fotograficznego aniżeli do koszyka. Jednak niezależnie od okresu należy pamiętać, że grzyby bardziej patrzą na pogodę aniżeli kalendarz. Zależnie od temperatur i opadów deszczu ich pojaw może ulec opóźnieniu lub przyśpieszeniu.

---

Jakie gatunki można teraz spotkać?

 

Koronica ozdobna (Sarcosphaera coronaria)

Jest to jeden z najrzadszych dolnośląskich wiosennych workowców, który został do tej pory stwierdzony w województwie tylko z regionu Gór Kaczawskich. Jest to także jeden z najpóźniej wyrastających albowiem owocniki pojawiają się przeważnie dopiero w cieplejszym okresie wiosny, tj. w maju a czasem dopiero w czerwcu. W Sudetach występują w Górach Kaczawskich, na tamtejszych wapiennych, stromych stokach porośniętych ciepłolubną buczyną storczykową, gdzie część stanowisk chroniona jest w ramach rezerwatu Góra Miłek. Owocniki często rosną na nagim, skalistym podłożu, lub ukryte są pośród gęstej warstwy bukowych liści. Gatunek charakteryzuje się dużym, pucharkowatym w kształcie owocnikiem o fioletowej i cielistej barwie. Sama nazwa nawiązuje do kształtu. Dojrzały owocnik pęka w w górnym fragmencie na 4-8 części i wywija płatki na zewnątrz nadając całości gwiaździsty kształt. Gatunek ze względu na rzadkość objęty jest ochroną, nie wolno go zrywać. Jednak zrywania nie polecamy także ze względu na trujące właściwości.

Koronicy poświęciliśmy także cały osobny artykuł: LINK

---

Kustrzebki (Peziza)

Jest to liczny rodzaj, który w Polsce reprezentuje kilkadziesiąt gatunków. Wiele z nich jest ciężkich do rozróżnienia, przeważnie możliwe jest to wyłącznie mikroskopowo. Niektóre gatunki odróżnia się np. po kolorze soku wydzielanego z nadłamanego owocnika. Większość nie posiada nawet polskiej nazwy. Ze względu na liczebność występuje tu także duże zróżnicowanie w wyglądzie, siedlisku oraz terminie pojawiania się owocników. Jednak większość gatunków wyrasta głównie na wiosnę, często już w marcu. Grzyby charakteryzują się kubkowatym lub miseczkowatym kształtem owocników w różnych kolorach brązu, beżu i szarości, często wewnętrzna część jest innej barwy niż zewnętrzna warstwa. Przeważnie nie posiadają trzonu. Wraz z wiekiem owocnik otwiera się przybierając płaski, talerzowaty kształt o popękanych obrzeżach. Rosną na ziemi lub butwiejącym drewnie, zależnie od gatunku spotkać je można w lasach liściastych, borach iglastych, lasach mieszanych lub na terenach miejskich parków.

Tarzetta

Rodzaj tych niewielkich grzybków nie posiada (jeszcze) polskiej nazwy, podobnie jak rodzina do której należą – Pyronemataceae. W kraju stwierdzono występowanie dwóch gatunków, które charakteryzują się posiadaniem małych owocników o czarkowatym kształcie i jasnej, kremowej barwie. Wyrastają na gołej ziemi, głównie w lasach liściastych (przeważnie buczyny i grądy), na glebach zasobnych w węglan wapnia i warstwę próchnicy. Ze względu na niewielkie rozmiary oraz niejadalność są często przeoczanymi, mało znanymi grzybami. Ich nazwa rodzajowa pochodzi od włoskiego słowa tazetta oznaczającego drobny kubek, co dobrze odzwierciedla ich wygląd. Na Dolnym Śląsku gatunek ten można spotkać często w miejscach występowania innego rzadkiego workowca, tj. koronicy ozdobnej.

Są też i Borowiki!

Jeśli miesiąc maj jest wyjątkowo ciepły i wilgotny to w lasach liściastych można zacząć szukać borowików. Oczywiście nie chodzi tutaj o najbardziej znanego – borowika szlachetnego. Jest to typowy gatunek jesienny, preferujący głównie bory iglaste i kwaśne typy lasów liściastych. Wiosną możemy za to spotkać tzw. kolorowe borowiki lub inaczej ciepłolubne borowiki. Do tej grupy należy m.in. Modroborowik gładkotrzonowy (Suillellus queletii). Mało znany gatunek borowika, który posiada tylko kilka udokumentowanych stanowisk w Polsce. Wyróżnia się bardzo zróżnicowaną kolorystyką stanowiącą mozaikę żółtego, pomarańczowego czy karminowego. W efekcie jest to jeden z piękniejszych krajowych borowikowatych, którego spotkać można na obszarach z ciepłolubnymi lasami dębowymi i bukowymi. Z powodu stale ocieplającego się klimatu zapewne liczba jego stanowisk będzie wzrastać, jednak na razie jest to jeden z rzadszych gatunków.

Znacznie częstszym, jeśli nie najpospolitszym (po borowiku szlachetnym) jest borowik usiatkowany (Boletus reticulatus). Jest to taki wiosenny odpowiednik prawdziwka, który pojawia się najczęściej od maja do połowy lata. Usiatek jest jednym z urokliwszych borowikowatych. Charakteryzuje się jasnymi odcieniami brązu i beżu oraz zamszowym kapeluszem. Rośnie głównie w lasach liściastych (dębowe, bukowe, grądy), a także w miejskich parkach. Preferuje stanowiska ciepłe na podłożu wapiennym. Występuje w całym województwie, jednak najliczniej odnotowywany jest na Pogórzu Zachodniosudeckim i Przedgórzu Sudeckim. Jest to spowodowane zachowaniem w tych regionach rozległych połaci lasów dębowych, w których to najchętniej rośnie.

---

Pamiętajcie także, że to my jesteśmy gośćmi wizytując cenne przyrodniczo obszary. Tak więc:

• W parkach narodowych i rezerwatach przyrody poruszaj się wyłącznie po wyznaczonych szlakach i ścieżkach. Na innych terenach także staraj się chodzić po wydeptanych ścieżkach aby nie niszczyć pozostałej roślinności i nie płoszyć zwierząt. Schodzenie ze szlaków może prowadzić do erozji gleby oraz przypadkowego deptania rzadkich gatunków roślin.
• Nie zostawiaj po sobie żadnych śmieci, gdyż mogą one stanowić śmiertelne zagrożenie dla zwierząt. Wszystko, co przyniosłeś ze sobą, zabierz z powrotem.
• Zachowaj ciszę w lesie i na łące, ponieważ hałas płoszy dzikie zwierzęta i zaburza ich naturalne zachowania. Spokojny turysta ma większą szansę na obserwację dzikich zwierząt w ich naturalnym środowisku.
• Nie zrywaj roślin, nie łam gałęzi i nie zbieraj grzybów w miejscach objętych ochroną. Dodatkowo poza obszarami chronionymi warto pamiętać, że wiele gatunków roślin i grzybów jest rzadkich, chronionych lub pełni ważną rolę w ekosystemie.
• Nie rozpalaj ognisk poza miejscami do tego wyznaczonymi, gdyż grozi to pożarem lasu. Pamiętaj, że nawet niewielka iskra może doprowadzić do tragedii ekologicznej.
• Obserwuj dzikie zwierzęta z bezpiecznej odległości, nie próbując ich dotykać ani dokarmiać. Dzikie zwierzęta powinny zachować naturalny lęk przed człowiekiem dla własnego bezpieczeństwa.
• Nie wprowadzaj psów bez smyczy do lasu i na łąki, ponieważ mogą one płoszyć lub atakować dzikie zwierzęta. Nawet najlepiej wychowany pies kieruje się instynktem, który może być niebezpieczny dla dzikich mieszkańców lasu.
• Szanuj infrastrukturę turystyczną, która służy ochronie przyrody i zapewnieniu bezpieczeństwa zwiedzającym. Zniszczone tablice informacyjne, znaki czy barierki nie będą mogły służyć innym turystom.
• Dostosuj swoje zachowanie do warunków pogodowych i pory roku, pamiętając o odpowiednim ubiorze i wyposażeniu. Właściwe przygotowanie do wycieczki zmniejsza ryzyko wypadków i potrzebę interwencji służb ratunkowych.
• Dostosuj strój do miejsca, które planujesz odwiedzić. Długie i jasne spodnie zalecane są na wizyty na łąkach (jasny kolor ułatwi wypatrzenie potencjalnych kleszczy), kalosze polecane są na torfowisko i inne mokradła. Natomiast w wysokie góry zawsze warto wziąć kurtkę.
• Zgłaszaj odpowiednim służbom zaobserwowane zagrożenia, takie jak pożary, kłusownictwo czy dzikie wysypiska śmieci. Twoja czujność może przyczynić się do ochrony cennych ekosystemów.