Jeziorko Daisy

19 listopada 2018 Wyłączono przez admin

Niewielki ale bardzo malowniczy rezerwat na Pogórzu Wałbrzyskim, powołany dla ochrony ze względów naukowych i dydaktycznych nieczynnej kopalni z odsłoniętymi śladami fauny górnego dewonu oraz dla zachowania cennych siedlisk żyznej buczyny z licznymi stanowiskami rzadkich i chronionych roślin, w tym kilku gatunków storczyków (kruszczyki, buławniki, gnieźnik leśny).

Typ ochrony: leśny, geologiczny

Data utworzenia: 1998

Powierzchnia: 7,11 ha

Powiat: Świdnicki

Gmina: Świdnica

Nadleśnictwo: Świdnica

Położenie

Rezerwat położony jest na wysokościach ok. 375-415 m n.p.m. w południowej części Pogórza Wałbrzyskiego w Sudetach Środkowych, pomiędzy górami Witosz (459 m n.p.m.) i Chłodnik (370 m n.p.m.). Dokładniej w środkowej części kompleksu leśnego rozciągającego się pomiędzy miejscowościami Witoszów Górny, Mokrzeszów i wałbrzyską dzielnicą Lubiechów. Obejmuje wydzielenia: 138k; 147d,f,g w obrębie nadleśnictwa Świdnica.

Budowa

Obiekt zbudowany jest ze skał górnego dewonu składających się z warstw mułowców, pyłowców i piaskowców drobnoziarnistych z soczewami wapieni, wśród których najważniejsze były górnodewońskie wapienie rafowe. Powstają one w płytkich morzach o temperaturze przynajmniej 20°C. Występowanie tego typu skał dowodzi, że w okresie dewońskim w tym regionie istniało płytkie, tropikalne morze, w którym tętniło życie. Pozostałościami po tych stworzeniach są liczne odciski i skamieniałości morskiej fauny, m.in. liliowce, ramienionogi, koralowce, małże, szkarłupnie, gąbki, ślimaki i jamochłony.

Poza wapieniem stwierdzono tu także margle, łupki mułkowe i szarogłazy. Efektem występowania wapienia jest pokopalniane jezioro o eliptycznym kształcie, które powstało po zalaniu niecki kamieniołomu. Powierzchnia jego lustra wynosi około 0,66 ha i osiąga miejscami głębokość do 23 m. Ze względu na zasilanie głównie opadami atmosferycznymi, poziom wody jest zmienny, zależnie od rocznych ilości opadów. Ściany skalne nad lustrem wody są strome, o dużym kącie nachylenia. Miejscami występuje ryzyko osunięcia się fragmentów ścian, częściowo spowodowane rozsadzaniem przez korzenie roślinności zarastającej brzegi jeziora. Wokół zbiornika, szczególnie od strony północnej i wschodniej zlokalizowane są dodatkowo niewielkie wyrobiska po działalności wydobywczej.

Roślinność

Flora jest stosunkowo zróżnicowana. Inwentaryzacje na terenie rezerwatu wykazały występowanie około 180 gatunków roślin, z czego 172 to gatunki wyższe (nago- i okrytozalążkowe, paprotniki), pozostałe 8 zaś to mszaki (wątrobowce i mchy). Wg innej wersji roślinność rezerwatu wynosi 231 gatunków (Klimko 2001).

Roślinność rezerwatu stanowi mozaikę gatunków nizinnych i podgórskich. Jest tu niewiele gatunków górskich, których stwierdzono zaledwie 6 (nerecznica górska, jodła pospolita, starzec Fuchsa, starzec gajowy, przenęt purpurowy i kostrzewa leśna). Mimo że rezerwat obejmuje siedliska leśne odnotowano duży udział roślin światłolubnych, segetalnych i ruderalnych. Ze względu na przeobrażenia związane z ludzką działalność, występuje tutaj częściowo zniekształcony układ siedlisk, w których dominujące są sztuczne nasadzenia drzew o charakterze mozaiki (buk, modrzew europejski, jesion wyniosły i świerk pospolity) z ubogim runem leśnym składającym się głównie na mchy, trawy i paprocie.

Najcenniejszym siedliskiem rezerwatu jest żyzna buczyna górska (Dentario glandulosae-Fagenion), częściowo mająca cechy buczyn storczykowych, jednak ze względu na silne przeobrażenie środowiska spowodowane wieloletnią gospodarką leśną, nie jest możliwe dokładne stwierdzenie, czy owo siedlisko tu występowało w swojej pierwotnej formie. Według części opracowań botanicznych tutejsze buczyny są klasyfikowane jako ciepłolubne buczyny storczykowe (Cephalanthero-Fagenion), co wynika z obecności gatunków charakterystycznych dla tego typu zbiorowisk oraz specyficznych warunków mikroklimatycznych panujących na stromych, nasłonecznionych zboczach opadających ku zbiornikowi wodnemu.

Sama buczyna zajmuje głównie wyżej położone fragmenty rezerwatu oraz strome stoki opadające ku zbiornikowi, gdzie tworzy malowniczy zielony amfiteatr otaczający błękitne lustro wody. Te ekspozycje południowe i zachodnie charakteryzują się szczególnymi warunkami termicznymi – silnym nasłonecznieniem w ciągu dnia i szybkim wychładzaniem nocą, co sprzyja rozwojowi gatunków ciepłolubnych. Drzewostan zdominowany jest przez buka pospolitego, którego gładkie, srebrzyste pnie tworzą charakterystyczne kolumnady, z dużym udziałem klonu jawora o szerokich, dłoniastych liściach i lipy drobnolistnej, której wonne kwiaty w czerwcu przyciągają tysiące owadów zapylających. Oba gatunki drzew wnikają do buczyny z sąsiednich lasów grądowych.

Budowa pionowa lasu jest dobrze rozwinięta i wielowarstwowa. Warstwa drzew osiąga wysokość nawet 20-kilku metrów, tworząc zwarty baldachim, który jednak ze względu na stromizną zboczy nie jest jednolity – pojedyncze drzewa wyrastają wyżej. Gatunki te notowane są także w dobrze rozwiniętej warstwie podszytu. Miejscami młode buczki osiągają znaczną gęstość, na którą składają się także inne gatunki, jak klon jawor i jarząb pospolity, którego pomarańczowe owoce stanowią cenną bazę pokarmową dla ptaków w okresie jesienno-zimowym. W podszycie spotyka się również młode osobniki leszczyny, dzikich róż oraz czeremchy pospolitej.

Podłoże na zboczach jest niezwykle specyficzne – składa się z mieszaniny rumoszu skalnego pozostałego po eksploatacji kamieniołomu oraz naturalnych gleb brunatnych wykształconych na skałach wapiennych. Warstwa próchniczna jest miejscami bardzo płytka, zaledwie kilkunastocentymetrowa, spoczywająca bezpośrednio na zwietrzałej skale macierzystej. W innych miejscach, szczególnie w obniżeniach terenu i przy podstawie zboczy, gleba osiąga dużo większą grubość, będąc zasobną w składniki mineralne wymywane z wyżej położonych partii. Obecność węglanu wapnia w podłożu sprawia, że pH gleby jest zasadowe lub obojętne, co zdecydowanie różni się od warunków panujących w typowych kwaśnych buczynach dominujących naokoło.

Wilgotność siedliska jest umiarkowanie zmienna. Strome zbocza powodują szybki spływ wody opadowej, co w górnych partiach prowadzi do okresowych niedoborów wilgoci, szczególnie w upalne letnie miesiące. Jednak obecność dużego zbiornika wodnego u podnóża zboczy radykalnie zmienia lokalny mikroklimat – zwiększa wilgotność powietrza poprzez parowanie, łagodzi ekstremalne temperatury i tworzy efekt chłodzenia w okresie letnim. Mgły i opary unoszące się z powierzchni wody, szczególnie o poranku i wieczorem, nawilżają niższe partie zboczy, tworząc warunki zbliżone do wąwozów górskich. Ta dodatkowa wilgoć jest szczególnie widoczna w chłodniejszych porach roku, gdy na liściach i mchach kondensują się krople rosy.

W runie leśnym dominuje przytulia wonna, żankiel zwyczajny, zawilec gajowy i czyściec leśny, przy udziale wielu innych gatunków typowych w lasach bukowych jak wawrzynek wilczełyko, przylaszczka wiosenna, kopytnik pospolity, konwalia majowa, łuskiewnik różowy i pierwiosnek wyniosły. Notowane są także storczyki: kruszczyk szerokolistny, buławnik mieczolistny i buławnik wielkokwiatowy. Ten ostatni jest gatunkiem bardzo rzadkim w regionie.

W niższych położeniach rozpościerają się niewielkie płaty grądu środkowoeuropejskiego (Galio-Carpinetum), którego drzewostan buduje głównie klon jawor, klon zwyczajny i lipa drobnolistna z udziałem buka pospolitego, jesionu wyniosłego i brzozy brodawkowatej. Dobrze rozwinięta warstwa podszytu zbudowana jest z podrostów wyżej wymienionych gatunków drzew z dużym udziałem krzewów, m.in. leszczyna pospolita, bez czarny i trzmielina pospolita. W runie leśnym dominują gatunki siedlisk żyznych m.in. przytulia wonna, zawilec gajowy, gajowiec żółty, podagrycznik pospolity, bluszcz zwyczajny, gnieźnik leśny, lilia złotogłów, wilczomlecz słodki oraz liczne fiołki (fiołek wonny, Rivina, kosmaty i leśny).

Pierwotnie było to prawdopodobnie dominujące siedlisko w obszarze rezerwatu i najbliższej okolicy. Oprócz gatunków typowo leśnych, odnotowano wokół wydeptywanych ścieżek, wapienników i brzegów zbiornika gatunki roślin ruderalnych i synantropijnych, które w większości zostały zawleczone w okresie działalności wyrobiska oraz w obecnych czasach wzmożonej turystyki. Wśród najbardziej pospolitych gatunków wyróżnia się niecierpek drobnokwiatowy i nawłoć późna, które są gatunkami inwazyjnymi.

Poniżej krótka charakterystyka najważniejszych gatunków:

Buławnik mieczolistny (Cephalanthera longifolia), najczęstszy z buławników występujących na Dolnym Śląsku oraz jedyny notowany relatywnie często na terenie Pogórza Wałbrzyskiego. Preferuje miejsca jasne, często dobrze nasłonecznione, z glebą umiarkowanie wilgotną.
Buławnik wielkokwiatowy (Cephalanthera damasonium), jest to prawdopodobnie najważniejszy storczyk występujący w rezerwacie, którego liczne subpopulacje rozlokowane są we wszystkich fragmentach. Rezerwat stanowi jego główną ostoję w regionie, albowiem jego główne siedlisko – nawapienne buczyny – są tutaj bardzo rzadkie.
Gnieźnik leśny (Neottia nidus-avis), charakterystyczny gatunek storczyka, który nie posiada liści ani nie przeprowadza procesów fotosyntezy. Objęty jest ścisłą ochroną gatunkową. Pojedyncze osobniki występują w całym rezerwacie.
Kruszczyk szerokolistny (Epipactis helleborine), wiele osobników rozsianych pojedynczo na terenie wszystkich leśnych ekosystemów rezerwatu. Jest to obecnie jedyny kruszczyk, którego obecność nie jest zagrożona. Występuje relatywnie często w całym kompleksie leśnym.
Lilia złotogłów (Lilium martagon), jeden z efektowniejszych gatunków roślin leśnych, która w obrębie kompleksu leśnego występuje w kilku siedliskach tworząc miejscami populacje liczące po kilka osobników. Lilie rosnące w bezpośredniej bliskości szlaków są narażone na zrywanie przez turystów.
Łuskiewnik różowy (Lathrea squamaria), bezzieleniowy pasożyt drzew liściastych o charakterystycznych kwiatostanach z różowo-fioletowymi kwiatami. W dolinie występuje w dużym rozproszeniu a jego kępy można spotkać zarówno na dnie doliny jak i na stromych stokach.
Przylaszczka pospolita (Hepatica nobilis), niewielka bylina leśna o charakterystycznych i bardzo rzucających się w oczy kwiatach. Przeważnie kwitnie w kolorze niebiesko-fioletowym, jednak w rezerwacie spotykane są także rzadkie okazy o kwiatach białych. Do 2014 roku roślina była objęta ochroną gatunkową.

Fauna

Świat zwierzęcy jest tutaj stosunkowo bogaty, zbliżony do fauny otaczających gór i wzniesień, jako że rezerwat obejmuje fragment położony w samym środku lasu. Położenie umożliwia swobodną migrację zwierząt, co ma kluczowe znaczenie dla utrzymania różnorodności biologicznej regionu. W miarę często można spotkać liczne drobne ssaki, takie jak nornica ruda, jeż, popielica i ryjówki, które stanowią podstawę piramidy pokarmowej lokalnego ekosystemu. Nornice rude, aktywne głównie nocą, pozostawiają charakterystyczne ślady swojej działalności w postaci obgryzionych szyszek i orzechów. Jeże, szczególnie widoczne o zmierzchu, przemierzają dno lasu w poszukiwaniu bezkręgowców, ślimaków i owoców.

Poza tym na Bukową Górę zachodzą także pospolite leśne gatunki, jak sarny, dziki, borsuki i lisy, które znajdują tu wszystko, czego potrzebują do przetrwania. Sarny preferują skraj lasu, gdzie mogą żerować na świeżych pędach i ziołach, zachowując jednocześnie szybki dostęp do gęstych zarośli zapewniających schronienie. Dziki ryją leśną ściółkę w poszukiwaniu żołędzi, korzeni i larw owadów, zostawiając charakterystyczne ślady swojej obecności. Borsuki, prowadzące nocny tryb życia, budują rozległe systemy nor w zboczach góry, a ich obserwacja wymaga cierpliwości i szczęścia. Lisy, jako wszystkożerne drapieżniki, polują zarówno na drobne ssaki, jak i żywią się owocami i padliną.

Pozostałe Informacje

Pozostałością po zakończonej w 1870 r. działalności górniczej są dwa okazałe wapienniki ulokowane po wschodniej części zbiornika. Są one jednymi z kilku obiektów budowlanych powstałych na terenie wokół jeziorka. Po zalaniu wyrobiska powstało tutaj wyjątkowo urokliwe miejsce, w którym zakochała się słynna w regionie księżna Daisy (właściwie Maria Teresa Hochberg von Pless). W celu częściowego zagospodarowania terenu, jeden z wapienników został przebudowany na niewielki domek myśliwski, który obecnie bardzo niszczeje.

Z baszt rozpościerał się widok na szmaragdową taflę jeziorka. Szczególnie atrakcyjną wizualnie w okresie wegetacji roślin oraz jesienią, gdy liście mienią się kolorami złota i czerwieni. Poza przebudowaniem wapiennika, usypano tu niewielki staw rybny, z którego poprowadzono kamienne koryto prowadzące prosto do jeziora. Wpadająca do niego woda zamieniała się w wodospad. Obiekt obecnie uległ naturalizacji i praktycznie nie są widoczne po nim żadne ślady.

Do rezerwatu prowadzą dwa szlaki:

zielony Szlak Zamków Piastowskich, prowadzący z Lubiechowa przez rezerwat w kierunku Pogorzały
niebieski szlak turystyczny Świdnica – Zamek Książ, prowadzący z Lubiechowa przez rezerwat w kierunku Witoszowa Górnego
oraz liczne leśne szlaki i dukty. Dawniej do rezerwatu prowadził także Szlak Ułanów Legii Nadwiślańskiej, obecnie nieistniejący.

Od strony północnej utworzono oficjalne wejście, składające się z drewnianej bramy i tablic informacyjnych. W czerwcu warto w tym miejscu zwrócić uwagę na licznie kwitnące gnieźniki leśne.

Zagrożenia

Zagrożenie są obecnie ciężkie do określenia. Rezerwat charakteryzuje bardzo zaburzony układ naturalnych siedlisk, które są jednak obecnie w stadium regeneracji i naturalizacji. Procesy te utrudniają licznie tu występujące gatunki pochodzenia obcego oraz rośliny segetalne, w tym liczna grupa roślin światłolubnych (łąkowe, okrajkowe, murawowe i zbiorowisk dywanowych) stanowiąca niemal 30% wszystkich gatunków w rezerwacie, choć siedliska nieleśne obejmują znikomy fragment, głównie wokół jeziora, niektórych ścieżek i zabudowań.

Dodatkowym zagrożeniem jest silna presja turystyczna. Jeziorko Daisy jest jednym z popularniejszych miejsc w okolicy, chętnie odwiedzane przez turystów i okolicznych mieszkańców. Efektem tego jest stosunkowo duże zaśmiecenie rezerwatu a także liczne akty wandalizmu w postaci niszczenia izby myśliwskiej (uszkadzanie elementów, malowanie napisów) i rozpalania ognisk do których zbierany są okoliczne gałęzie i konary.

Rezerwat posiada aktualny plan ochrony, który koncentruje się głównie na oczyszczeniu zbiornika z zalegających śmieci i opadłej biomasy. Nagromadzony materiał organiczny prowadzi do zakwaszenia środowiska wodnego Jeziorka Daisy oraz powoduje erozję cennych form wapiennych. Plan dopuszcza możliwość usuwania zanieczyszczeń z lustra zbiornika przy użyciu sprzętu pływającego bez silnika, takiego jak pontony, a także głębinowe czyszczenie dna Jeziorka Daisy z wykorzystaniem sprzętu do nurkowania.

Realizacja działań w tym zakresie wymaga wcześniejszego uzgodnienia z Regionalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska we Wrocławiu. Pozyskaną biomasę oraz zebrane odpady należy wywieźć poza granice rezerwatu, aby zapobiec ich ponownemu przedostawaniu się do ekosystemu.

Całość tych działań ma za zadanie uchronić przed niszczeniem form kopalnej fauny – wapieni górnego dewonu budujących nieckę zbiornika Jeziorka Daisy – które stanowią główny cel ochrony rezerwatu. Te unikalne formacje geologiczne, zawierające skamieniałości sprzed setek milionów lat, są niezwykle wrażliwe na zmiany chemizmu wody i wymагają szczególnej troski, aby zachować je dla przyszłych pokoleń.

Wrażenia osobiste

Umiarkowanie pozytywne. Rezerwat jest bardzo niewielki, jednak zapewnia dużo wrażeń zarówno ze względu na piękne krajobrazy, jak i stosunkowo duże bogactwo przyrodnicze. Teren bardzo wyróżnia się pośród ubogich lasów świerkowych i kwaśnych buczyn, które dominują w okolicznym kompleksie leśnym. Ciekawe rośliny w większości rosną tuż przy szlaku, w tym storczyki przylaszczki i wawrzynki. Dodatkowo widok na zielononiebieską taflę jeziora także pozostaje na długo w pamięci.

Niestety wizyta pozostawia także lekki niesmak z powodu licznych aktów wandalizmu jakie można zauważyć na miejscu. Sprejami pomazany jest nie tylko budynek myśliwski ale także wapienniki, odsłonięcia skalne ale nawet i drzewa. Dodatkowo w okolicy widać ślady ognisk, do których używa się gałęzi i konarów z runa rezerwatu, które miały stanowić element naturalnego cyklu rozkładu biomasy. Do rezerwatu najlepiej udać się na przełomie maja i czerwca, kiedy przypada szczyt kwitnienia tutejszych roślin oraz jesienią, gdy liście drzew przybierają złotawy kolor.

Informacje praktyczne:

brak dojazdu, rezerwat położony jest w środku lasu. Istnieją trzy możliwości dojścia do rezerwatu. Niebieski szlak z Witoszowa Górnego, zielony szlak z Pogorzały lub zielony szlak odchodzący od ul. Wilczej na wałbrzyskim osiedlu Lubiechów.
teren łatwy w poruszaniu się obejmujący generalnie płaski teren silnie poprzecinany ścieżkami, zarówno oficjalnymi jak i dzikimi. Spacerując należy zachować pewne środku ostrożności ze względu na istniejące tu zalane wyrobisko kamieniołomu.
w okolicy istnieje tylko jeden rezerwat, Przełomy pod Książem, zlokalizowany kilka kilometrów na północny-zachód. Wokół tego rezerwatu istnieje także kilkadziesiąt pomników przyrody, w tym długa aleja lipowa i przepiękna aleja wiekowych kasztanowców.
w okolicy istnieje wiele cennych przyrodniczo miejsc, m.in. dębowe lasy wokół Modliszowa, Pogorzały i Lubiechowa, Las Witoszowski, głazy narzutowe koło Mokrzeszowa i Złoty Las.
najlepsze terminy przyrodnicze do zwiedzania: kwiecień (wiosenne geofity), maj (buławniki, gnieźnik, miodownik), jesień (przebarwiające się liście, grzyby).

BIBLIOGRAFIA

Liberacka i inni, Rezerwaty przyrody województwa dolnośląskiego, Wrocław: Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, 2017, ISBN 978-83-64233-26-5, OCLC 995458161.
Migoń P., Szczęśniak E. 2000. Plan ochrony rezerwatu przyrody „Jeziorko Daisy” koło Mokrzeszowa na lata 2000-2020.
Misiewicz B. 1990. Roślinność otoczenia Jeziorka Daisy na południe od Mokrzeszowa. – Zakład Systematyki i Fitosocjologii, Instytut Botaniki, UWr. Mscr. pracy magisterskiej, 87 ss.
Rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 21 grudnia 1998 r. (Dz. Urz. Nr 161, poz. 1089)
Szczęśniak E. 2004. Vascular plant flora and vegetation of the nature reserve “Jeziorko Daisy” lake near Mokrzeszów (Pogórze Wałbrzyskie Foothills). Acta Botanica Silesiaca 1: 71–83.