Koniczyna długokłosowa

Koniczyna długokłosowa (Trifolium rubens)

Jedna z największych rodzimych koniczyn, posiadająca jednocześnie najdłuższe kwiatostany pełne różowoczerwonych kwiatów. Gatunek jest prawdopodobnie znacznie rzadszy i bardziej zagrożony niż wskazują to dane. Spotkać go można na wybitnie ciepłolubnych siedliskach, przeważnie nawapiennych, takich jak termofilne okrajki, obrzeża lasów dębowych i murawy kserotermiczne. 

Bobowate (Fabaceae)

Okres kwitnienia: VI-VIII

Wygląd: Wieloletnia roślina strączkowa z rodziny bobowatych, która wyróżnia się wśród innych gatunków koniczyn  charakterystycznymi kwiatostanami. Roślina osiąga wysokość od 30 do 60 centymetrów, tworząc wyprostowane, sztywne, słabo rozgałęzione łodygi. Liście są trójlistkowe, typowe dla swojego rodzaju, ale wykazują szczególne cechy – listki są wydłużone, eliptyczne do lancetowatych, o długości 4-6 centymetrów, z wyraźnym użyłkowaniem i z charakterystycznymi jaśniejszymi przebarwieniami. Liście często są czerwonawo obrzeżone.

Najbardziej rozpoznawalną cechą koniczyny czerwonawej są jej okazałe kwiatostany. Główki kwiatowe mają cylindryczno-jajowaty kształt, osiągając długość 3-5 cm i szerokość około 2 cm. Kwiaty są intensywnie różowo-czerwone do purpurowych, gęsto ułożone w kwiatostanie, co nadaje całej roślinie bardzo dekoracyjny wygląd. Kielich jest rurkowaty z pięcioma nierównymi ząbkami, przy czym dolny ząbek jest najdłuższy. Okres kwitnienia przypada na miesiące letnie. Nasiona dojrzewają w strąkach jednokomorowych, zawierających zwykle jedno do dwóch nasion.

Występowanie: Gatunek występujący głównie w Europie, którego zwarty areał rozpościera się od zachodniej Hiszpanii, poprzez Francję, północne i środkowe Włochy, kraje alpejskie, południowe i środkowe Niemcy a także zachodnią część Bałkanów i Kotlinę Panońską. W kierunku północnym i wschodnim liczba stanowisk znacznie maleje, gdzie notowana jest w krajach środkowoeuropejskich, Wielkiej Brytanii, Litwie, Białorusi w Ukrainie oraz pojedynczo w europejskiej części Rosji. Jako gatunek zawleczony koniczyna została stwierdzona w Ameryce Północnej.

W Polsce jest to gatunek rzadki, mający bardzo rozproszone stanowiska głównie na obszarach nizinnych i w pasie wyżyn. Koniczyna nie występuje na Pomorzu, w Kotlinie Sandomierskiej, Karpatach i na Ziemi Kłodzkiej. Do regionów o największej koncentracji stanowisk należy Wyżyna Małopolska oraz Wyżyna Śląska. Chroniony w nielicznych rezerwatach przyrody i na obszarach Natura 2000.

Na Dolnym Śląsku zlokalizowane jest jedno z większych zagłębień stanowisk obejmujących niemal całe Pogórze Zachodniosudeckie i Przedgórze Sudeckie oraz niższe położenia Gór Wałbrzyskich, Gór Sowich i Gór Bardzkich. Podawana także z doliny Odry na odcinku Brzeg Dolny-Ścinawa. Na większość z podawanych obszarów od dawna nie notowana, w efekcie jej rzeczywisty areał występowania powinien zostać poddany weryfikacji i aktualizacji. Z nowszych danych gatunek ten wciąż jest potwierdzany z Pogórza Kaczawskiego i Pogórza Bolkowskiego, m.in. okolice miejscowości Grobla, Lipa, Siedmica i Myślibórz.

Siedlisko: Koniczyna występuje głównie na ciepłolubnych siedliskach, m.in. na suchych, słonecznych wzgórzach, skrajach lasów liściastych, murawach kserotermicznych a także w widnych fragmentach ciepłolubnych lasów, głównie w dąbrowach i grądach. Roślina jest ciepłolubna i światłolubna, dobrze toleruje suszę dzięki rozwiniętemu systemowi korzeniowemu. Najczęściej spotykana jest na wysokościach od nizin, poprzez tereny wyżynne do niższe położenia górskie. Preferuje gleby o odczynie obojętnym do zasadowego, przepuszczalne, piaszczysto-gliniaste, umiarkowanie żyzne i względnie suche. Jest to gatunek charakterystyczny dla kserotermicznych  zbiorowisk okrajkowych w siedliskach ciepłolubnych dąbrów ze związku Geranion sanguinei.

Zagrożenia i Ochrona: Koniczyna czerwonawa należy do gatunków zagrożonych w wielu regionach Europy. Główne zagrożenia to przekształcanie siedlisk naturalnych w związku z nieracjonalną gospodarką leśną, wykaszanie termofilnych okrajków, sukcesja naturalna prowadząca do zarastania otwartych siedlisk oraz eutrofizacja gleb. Ze względu na wysokie walory dekoracyjne, dużym zagrożeniem jest potencjalne wykopywanie kęp koniczyny do przydomowych ogródków. Mimo rzadkości gatunek nie jest objęty ochroną, jednak został umieszczony na czerwonej liście roślin zagrożonych. Gatunek ma również znaczenie jako roślina miododajna i wiążąca azot, co zwiększa potrzebę jego zachowania dla środowiska.