Nadbrzeżyca nadrzeczna

Nadbrzeżyca nadrzeczna (Corrigiola litoralis)

Goździkowate (Caryophyllaceae)

Okres kwitnienia: VI-IX

Wygląd: Nadbrzeżyca nadrzeczna to niewielka, jednoroczna roślina zielna z rodziny goździkowatych (Caryophyllaceae). Ma charakterystyczny płożący się pokrój – tworzy rozpostarte, rozpłaszczone i luźne kobierce o średnicy 5-20 cm. Łodyga jest cienka, rozgałęziona od podstawy, często czerwonawo zabarwiona.

• Liście są bardzo małe (2-8 mm długości), podłużnie eliptyczne lub lancetowate, siedzące, ustawione naprzemianlegle. Mają kolor zielony, często z czerwonawym nalotem, szczególnie przy brzegach i od spodu.
• Kwiaty są drobniutkie (1-2 mm średnicy), białe lub białozielone, zebrane w niewielkie skupienia w kątach liści. Składają się z 5 działek kielicha i 5 bardzo małych płatków korony. Kwitnie od lipca do września.
• Owoce to małe, trójkątne orzeszki zawarte w trwałym kielichu, długości około 1 mm.

Występowanie: Gatunek swoje centrum występowania posiada przede wszystkim w Europie Zachodniej, od Portugalii i Hiszpanii poprzez Francję, kraje Beneluksu, zachodnie Niemcy aż po Danię. W kierunku wschodnim i północnym liczba stanowisk szybko maleje. Pojedyncze i mocno rozproszone stanowiska stwierdzono także w basenie Morza Śródziemnego (Maroko, Algieria, Grecja, Włochy, kraje Lewantu, Turcja) oraz na wybrzeżach Morza Adriatyckiego. Gatunek został także odnotowany w Ameryce Północnej, Australii i w Azji Wschodniej, gdzie został prawdopodobnie zawleczony.

W Polsce przebiega wschodnia granica zasięgu. Dawniej gatunek notowano na kilkudziesięciu stanowiskach w zachodniej części kraju, głównie w dolinie Odry, Nysy Łużyckiej, Bobru i Warty. Obecnie gatunek został potwierdzony wyłącznie z doliny Odry pomiędzy Głogowem (dolnośląskie) a Cedynią (zachodniopomorskie), przy czym największa liczba potwierdzonych stanowisk obejmuje lubuski odcinek rzeki, m.in. stanowiska na wysokości miejscowości: Czarnowo, Gostchorze, Górzykowo, Łomy, Nowa Sól, Radnica, Rąpice, Retno, Strumienno, Urad oraz na tzw. Szydłowskim Okopach koło Kosarzyna.

Dolny Śląsk stanowił dawniej jedno z głównych centrów występowania, szczególnie uwzględniając historyczne granice, a nie administracyjne. W obecnym województwie dolnośląskim stanowiska uznawane za historyczne obejmują dolinę Nysy Łużyckiej, Bobru oraz pojedyncze stanowiska wzdłuż Odry (m.in. okolice Wrocławia). Obecnie gatunek ten został potwierdzony jedynie na głogowskim odcinku Odry, m.in. w okolicach miejscowości Klucze i Borków.

Siedlisko: Nadbrzeżyca nadrzeczna zasiedla okresowo zalewane brzegi rzek, jezior i stawów. Preferuje:

• Piaszczyste lub żwirowe podłoża
• Miejsca o zmiennym poziomie wody
• Odsłonięte powierzchnie po opadnięciu wody
• Siedliska o pH obojętnym lub lekko zasadowym
• Stanowiska dobrze nasłonecznione

Jest typowym gatunkiem dla zbiorowisk z klasy Isoeto-Nanojuncetea – pionierskich siedlisk drobnych terofitów nadwodnych.

Zagrożenia:  Główne zagrożenia dla tej drobnej rośliny to m.in.:

• Regulacja rzek i budowa zbiorników wodnych – likwidacja naturalnych brzegów o zmiennym poziomie wody
• Eutrofizacja wód – wzrost żyzności powoduje ekspansję konkurencyjnych gatunków
• Zarastanie brzegów przez wysokie trawy i krzewy w wyniku zaniku naturalnych wahań poziomu wody
• Antropopresja – zabudowa i zagospodarowanie brzegów rzek i jezior
• Zmiany klimatyczne – mogące wpływać na reżim hydrologiczny zbiorników wodnych
• Sukcesja naturalna – zbyt długie okresy bez zalewania prowadzą do zaniku odpowiednich siedlisk

Ochrona gatunku wymaga zachowania naturalnej dynamiki poziomów wody w zbiornikach oraz utrzymania otwartych, piaszczystych brzegów. Nadbrzeżyca nadrzeczna jest objęta ścisłą ochroną gatunkową w Polsce. Znajduje się na Polskiej Czerwonej Liście Roślin Naczyniowych w kategorii EN (endangered) – gatunek zagrożony.