Podejźrzon Botrychium onondagense

Podejźrzon Botrychium onondagense

Góry Kaczawskie od zawsze stanowią botaniczny raj i miejsce skrywania się wielu rzadkich roślin, często stanowiąc jedyne miejsce występowania danego gatunku na Dolnym Śląsku lub nawet w kraju. Nie inaczej okazało się i tym razem, gdy odnaleziono grupę podejźrzonów o nietypowej budowie. Wstępne analizy wyglądu wskazują, że mamy do czynienia z nieznanym do tej pory gatunkiem na terenie Polski – podejźrzonem Botrychium onondagense. 

Nasięźrzałowate (Ophioglossaceae)

Wytwarzanie zarodników: V-VI

W rodzaju podejźrzon Botrychium występuje wiele gatunków o zbliżonym wyglądzie, które posiadają subtelne różnice w budowie morfologicznej, wszystkie one zostały zgrupowane w kompleksie B.lunaria. Występują one w Ameryce Północnej, Europie i Azji. Grupa ta obejmuje co najmniej 11, a być może nawet więcej gatunków, z czego 5-6 występuje w Europie. Chociaż gatunki te są bardzo podobne morfologicznie (tzw. gatunki bliźniacze), to jednak należy uznawać je za osobne taksony, które pod względem ewolucyjnym oddzieliły się od siebie około 1,5-3 mln lat temu.

Omawiany tu podejźrzon formalnie nie został jeszcze rozpoznany przez polską naukę botaniczną i nie widnieje na listach krajowych roślin. Aby do tego doszło należy przeprowadzić szeroko zakrojone badania morfologiczne i genetyczne. Tylko one mogą jednoznacznie potwierdzić status populacji o nietypowych cechach wyglądu. Sama nazwa gatunkowa została nadana na cześć hrabstwa Onondaga w stanie Nowy Jork (USA), miejsca skąd pochodziły pierwsze osobniki, które posłużyły do rozpoznania taksonu.

Czym wyróżnia się Botrychium onondagense od naszego rodzimego podejźrzonu księżycowego B.lunaria?

• pęd płonny (sporofor) znacznie dłuższy niż pęd asymilacyjny (trofofor)
• odcinek sporoforu, na której wyrastają gałęzie z zarodniami, stanowi około 1/3 długości
• listki zaokrąglone, lekko asymetryczne, wznoszące się
• listki nie zachodzą na siebie lub tylko niewiele
• najniższa para listków nie obejmuje łodygi
• dwie pary gałęzi bazalnych sporoforu oddalone od gałęzi szczytowych, które są skupione
• rośliny smukłe
• rośliny preferują siedliska na podłożu wapiennym

Podejźrzon nie posiada dwóch osobnych pędów (liściowego i z zarodniami). Jest to tak naprawdę jeden pęd, który nisko nad ziemią uległ rozdzieleniu.

• sporofor – część zarodnionośna pędu z zarodniami (te żółte kuleczki)
• trofofor – część liściowa pędu (asymilacyjna), ta z listkami

Ważne: Poniżej przedstawiamy kilka wskazówek jakie należy stosować w czasie prób identyfikacji.

• Należy unikać osobników o niekształconych pędach, osobników młodych lub z dopiero co rozwijającym się sporoforem.
• Do prawidłowej oceny nadają się osobniki w pełni wyrośnięte bez widocznych uszkodzeń lub deformacji.
• Unikać osobników rosnących w cieniu, które mogą cechować się większymi liśćmi fałszującymi identyfikację.
• Nie należy identyfikować tylko jednej rośliny. Ocenie trzeba poddać możliwie jak najwięcej osobników.
• Czasem wiele osobników wykazuje cechy pośrednie między gatunkami i nie można ich jednoznacznie przyporządkować. Zamiast tego należy skupić się na znalezieniu charakterystycznych roślin, które łączą w sobie wszystkie cechy gatunku.
• Osobniki nienaturalnie duże lub wielopędowe mogą być hybrydami wskazującymi na występowanie więcej niż jednego gatunku w danym miejscu.

Występowanie: Gatunek szeroko rozprzestrzeniony w strefie umiarkowanej półkuli północnej, jednak nigdzie nie tworzy zwartego areału. W Ameryce Północnej notowany głównie w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych (Alaska, Nowa Anglia, północne i zachodnie regiony). Na kontynencie europejskim liczne stanowiska stwierdzono w Alpach (Szwajcaria, Austria, Włochy) a także w środkowych Niemczech i na płw. Skandynawskim.

W Polsce gatunek nie był do tej pory rozpoznany. Osobniki o cechach sugerujących B.onondagense zostały odnalezione w nieczynnych kamieniołomach wapienia i dolomitu w Górach Kaczawskich (Sudety Zachodnie). Pełen areał występowania na chwilę obecną nie jest znany.

Siedlisko: Gatunek ten zasiedla siedliska stosunkowo suche lub umiarkowanie wilgotne. Preferuje podłoża mineralne lub próchniczo-mineralne, o dobrej przepuszczalności, z obfitą zawartością rumoszu skalnego lub gruboziarnistego piasku. Wykazuje wyraźne kalcyfilne preferencje – występuje na glebach o odczynie obojętnym do zasadowego, formujących się głównie na skałach wapiennych, dolomitowych oraz innych podłożach zasadowych.

Zasięg wysokościowy gatunku sięga 2500 m n.p.m. Preferuje stanowiska dobrze oświetlone do w pełni nasłonecznionych, typowe dla terenów otwartych, takich jak niskie murawy, górskie hale, śródleśne polany oraz wrzosowiska. Unika miejsc zacienionych. Notowany jest na wzniesieniach, stokach i generalnie w obrębie obszarów o zróżnicowanej rzeźbie terenu. W Polsce osobniki wykazujące cechy diagnostyczne omawianego gatunku stwierdzono na terenach antropogenicznych, obejmujących niecki i półki skalne w nieczynnych kamieniołomach dolomitu.