Grodzisko Ryczyńskie
26 listopada 2017Jeden z najmniejszych rezerwatów na Dolnym Śląsku, który chroni stanowisko archeologiczne dawnego grodu, które we wczesnym średniowieczu było jedną z ważniejszych osad w regionie. Obecnie jest to miejsce o bogatej i ciekawej historii oraz pięknej przyrodzie, w której dominują lasy łęgowe i grądy środkowoeuropejskie z liczną florą (kokorycze, czosnki, żywce, kruszczyki i śnieżyczki).
Typ ochrony: leśny
Data utworzenia: 1958
Powierzchnia: 4,40 ha (od 2024 r.)
Powiat: Oławski
Gmina: Oława
Nadleśnictwo: Oława
Położenie
Rezerwat został powołany Zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 20 marca 1958 roku (MP nr 36 poz. 205) w sprawie uznania za rezerwat przyrody. Położony jest na terenie kompleksów leśnych zwanych Lasami Oławskimi (Lasami Ryczyńskimi) na terenie Pradoliny Wrocławskiej, około 6 km w kierunku południowo-wschodnim od ostatnich zabudowań prawobrzeżnej części miasta Oława.
W 2024 roku powiększono rezerwat z 1,82 ha do 4,40 ha na podstawie Zarządzenia nr 10.2024 Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska we Wrocławiu z dnia 12 kwietnia 2024 r. w sprawie rezerwatu przyrody „Grodzisko Ryczyńskie”. Istnieje propozycja dalszego powiększenia rezerwatu i jego otuliny o powierzchnię wydzieleń 210 b, f, g, j, k oraz 211 d, f, h o łącznej powierzchni 22,74 ha.
Flora
Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie ze względów naukowych i dydaktycznych dwustuletniego drzewostanu dębowego z domieszką innych gatunków liściastych i iglastych, rosnącego na terenie wczesnośredniowiecznego grodziska, składającego się na dwa starosłowiańskie grody. Pod względem przyrodniczym obszar ten nie wykazuje wybitnie dużych wartości, głównie ze względu na bardzo małą powierzchnię.
Tutejszy las zlokalizowany jest na granicy dwóch typów siedlisk tworząc charakterystyczną dla Lasów Oławskich mozaikę siedliskową o trudnych do wyznaczenia granicach. Skład gatunkowy drzewostanu jest typowy dla siedliska lęgu wiązowo-jesionowego (Ficario-Ulmetum campestris) oraz odmiany wilgotnej (niskiej) grądu środkowoeuropejskiego (Galio sylvatici-Carpinetum).
W siedlisku dominuje dąb szypułkowy osiągający średni wiek w granicach 260 lat. Notowany jest tu także mniejszy udział innych gatunków liściastych jak wiąz szypułkowy, klon jawor, lipa drobnolistna oraz orzech czarny, będący gatunkiem obcego pochodzenia, często sadzonym przez nadleśnictwa w celu zwiększenia różnorodności. W warstwie podszytu dominuje trzmielina pospolita, leszczyna pospolita, bez czarny, głóg jednoszyjkowy oraz młode okazy wcześniej wymienionych gatunków drzew.
W runie leśnym odnotowano kilka chronionych gatunków jak kruszczyk szerokolistny, czosnek niedźwiedzi i śnieżyczka przebiśnieg. Mimo niewielkich rozmiarów, na terenie rezerwatu stwierdzono też szereg gatunków relatywnie rzadkich (szczyr trwały, żywokost bulwiasty, żywiec cebulkowy) oraz gatunków pospolitych dla żyznych lasów liściastych: czosnaczek pospolity, czworolist pospolity, kopytnik pospolity, miodunka ćma, przytulia leśna, zawilec gajowy, zawilec żółty, złoć łąkowa i ziarnopłon wiosenny.
Fauna
Ze względu na małe rozmiary rezerwatu, nie stanowi on typowej ostoi zwierząt w klasycznym tego słowa znaczeniu. Ograniczona powierzchnia chronionego obszaru sprawia, że nie może on pełnić funkcji samodzielnej ostoi dla większych populacji fauny. Zwierzęta występujące na tym terenie są tutaj raczej gośćmi niż stałymi mieszkańcami, albowiem rezerwat stanowi integralny fragment znacznie większego kompleksu leśnego, jakim są rozległe Lasy Oławskie. To właśnie ta szersza przestrzeń leśna zapewnia zwierzętom odpowiednie warunki bytowe, miejsca rozrodu oraz schronienia, podczas gdy sam rezerwat stanowi jedynie część ich naturalnych szlaków migracyjnych i terenów żerowania.
Mimo tych ograniczeń powierzchniowych, badania faunistyczne prowadzone w rezerwacie na przestrzeni ostatnich lat wykazały obecność bogatej i różnorodnej fauny. Wśród licznych ssaków odnotowano między innymi: ryjówkę aksamitną – jednego z najmniejszych przedstawicieli swojego rodzaju, jeża zachodniego – pożytecznego sprzymierzeńca człowieka w walce ze szkodnikami ogrodów, łasicę – zwinnego drapieżnika polującego na drobne gryzonie, mysz zaroślową – charakterystyczny gatunek dla siedlisk leśnych o bogatym podszyciu, oraz wiewiórkę pospolitą – wszędobylskiego mieszkańca koron drzew, którego obecność świadczy o dobrej kondycji drzewostanu.
W inwentaryzacji odnotowano także wiele ptaków, w tym gatunki pospolite, jak i te bardziej wymagające pod względem siedliskowym. Zanotowano między innymi: świstunkę leśną – niewielkiego ptaka charakteryzującego się melodyjnym świstem, śpiewaka – przedstawiciela drozdów znanych z pięknego śpiewu, pierwiosnka – rzadszego kuzyna rudzika, muchołówkę białoszyjną – gatunek preferujący stare drzewostany z dziuplami, zięby – jedne z najliczniejszych polskich ptaków śpiewających, bogatkę – jedną z najczęściej widywanych sikorek, myszołowa – drapieżnika pełniącego ważną rolę w kontroli populacji gryzoni, wilgę – efektownego ptaka o złocisto-czarnym upierzeniu i flecistym głosie, pełzacza ogrodowego – specjalistę w poruszaniu się po pniach drzew w poszukiwaniu owadów, czy wreszcie grzywacza – największego europejskiego gołębia, zamieszkującego wyłącznie dobrze zachowane kompleksy leśne. Ta różnorodność gatunkowa świadczy o wysokich walorach przyrodniczych rezerwatu i jego znaczeniu jako fragmentu szerszego systemu ekologicznego regionu.
Grodzisko
Odnotowane tu grodzisko jest przykładem wczesnośredniowiecznego osadnictwa w pobliżu przecinania się ówcześnie ważnych szlaków handlowych pomiędzy Wrocławiem a Górnym Śląskiem i Małopolską. Prawdopodobnie stanowi on jeden z 15 grodów Ślężan, które jest wymienione przez Geografa Bawarskiego w 850 r. Byłby to jeden z najstarszych grodów słowiańskich na terenie Dolnego Śląska. Pierwsze oficjalne wzmianki o grodzie odnotowano w czeskiej Kronice Komasa z 1093 r. Od tego czasu Ryczyn stanowił jeden z ważniejszych grodów kasztelańskich, w którym podobno nawet rezydowali biskupi wrocławscy. Po XIII wieku stracił na znaczeniu i został opuszczony, na rzecz powstałej w XII wieku Oławy, która została ulokowana na lewobrzeżnej części Odry, w odległości około 8 km.
Teren ten był wielokrotnie miejscem prac archeologicznych i wykopalisk. Najstarsze wzmianki dotyczą 1390 roku, kiedy to książę brzeski Ludwik nakazał odnalezienie grobów domniemanych biskupów śląskich. Następne badania prowadzono kilkukrotnie w XVIII i XIX wieku. Po II wojnie światowej i przejęciu ziem przez administrację polską rozpoczęto wielokrotne prace archeologiczne, głównie w latach 1958-62. Prace wykazały istnienie większego pierścieniowatego grodu (zwanego Rączyn Wielki o powierzchni 1,75 ha) i mniejszego stożkowatego (Rączyn Mały o powierzchni 0,08 ha) a także cmentarzyska z wieloma kompletnymi szkieletami ówczesnych ludzi, ślady drewnianego kościoła i łodzi pogrzebowej. Jest to jedyny rezerwat w województwie, który chroni stanowisko archeologiczne. Pozostałe kilkaset mniejszych lub większych grodzisk nie jest objętych „przyrodniczą” formą ochrony lecz chronione są jako zabytki lub stanowiska archeologiczne.
Wrażenia osobiste
Generalnie sam rezerwat nie stanowi typowej ostoi przyrody, został bowiem powołany dla ochrony średniowiecznego grodziska, stąd też jakakolwiek ochrona roślin i zwierząt wynika bardziej z przypadku aniżeli zamierzonej ochrony. Teren jest bardzo mały, jest to jeden z najmniejszych rezerwatów w województwie, niewyróżniający się specjalnie pod względem przyrodniczym z otaczającego go lasu. Niekiedy w sąsiednich oddziałach można spotkać bardziej interesujące gatunki. Mimo wszystko rezerwat jest interesujący dla każdego miłośnika archeologii i historii, a dla osób niezwiązanych z tematem udostępniono kilka tablic z przystępnie podanymi informacjami związanymi z historią tego miejsca.
Informacje praktyczne:
- brak dojazdu, rezerwat leży w sercu Lasów Oławskich, gdzie najbliższe miejsca postojowe zlokalizowane są przy wjeździe leśnych dróg od strony ul. Bażantowej w Oławie lub ul. Lipowej w Bystrzycy. Prowadzą stamtąd ubite i szerokie trakty umożliwiające spacer lub jazdę rowerem
- sam obszar rezerwatu jest umiarkowanie trudny w poruszaniu się ze względu na powstałe tu wały grodziska
- w bezpośrednim sąsiedztwie występują dwa pozostałe rezerwaty przyrody Lasów Oławskich (Zwierzyniec, Kanigóra) oraz użytek ekologiczny Łąka Zimowitowa. W odległości kilkunastu kilometrów na północy leży rezerwat Łacha Jelcz oraz opolski rezerwat Leśna Woda
- obszar Lasów Oławskich objęty jest w całości ochroną jako obszar Natura 2000 Grądy w Dolinie Odry, gdzie występuje szereg cennych obszarów przyrodniczych, m.in. starorzecze Matunin, starorzecza w Starym Otoku i Starym Górniku, Las Siedlecki, stawy w Nowym Dworze, las Lednica i łąki nadodrzańskie
- najlepsze terminy przyrodnicze do zwiedzania: kwiecień (szczyt kwitnienia wiosennych geofitów), jesień (przebarwiające się liście, grzyby)
