Las Strachociński

Jest to najbardziej wysunięty na wschód kompleks leśny miasta, nad którym krążą baśnie o smoku Strachocie. Oprócz legend tereny leśno-łąkowe obfitują w wiele rzadkich i chronionych gatunków roślin, zwierząt i grzybów, dla których Las Strachociński stanowi ważną ostoję w tej części Wrocławia. 

---

Typ ochrony: krajobrazowy

Data utworzenia: brak

Powierzchnia: ok. 200 ha

Powiat: Wrocław

Gmina: Wrocław

Nadleśnictwo: Oława

---

Mimo nazwy „Las” do omawianego terenu włączane są także łąki i śródleśne polany a także stosunkowo rozległe obszary łąkowo-błotne, trzcinowiska, mokradła i generalnie całość obszarów rozciągających się pomiędzy Odrą a przeciwpowodziowym wałem „Grobla Janowicko-Swojczycka” na terenie osiedli Strachocin i Wojnów. W większości opracowań i publikacji nazwa „Las Strachociński” jest używana do opisu całości przyrody w tym fragmencie miasta, a nie tylko do jej leśnej części.

---

Położenie i Budowa

Las położony jest w południowo-wschodniej części miasta Wrocław w Pradolinie Wrocławskiej będącej składową Niziny Śląskiej. Dokładniej obiekt znajduje się na terenach osiedla Strachocin i Wojnów. Obejmuje kompleksy leśne i łąkowe pomiędzy groblą Janowicko-Swojczycką oraz rzeką Odrą. Las podzielony jest wyraźnie na trzy części, dwa większe kompleksy rozdzielone ciekiem wodnym o nazwie Piskornia i tzw. Łąką Czosnkową, oraz niewielki, odizolowany obszar leśny w północno-zachodniej części, zwany Laskiem Strachocińskim (oddział leśny 33 i 33A). Większość terenów leśnych obejmuje oddziały leśne 33, 33A, 386-391 nadleśnictwa Oława.

Podobnie jak w przypadku większości obszarów w dolinach dużych rzek, podłoże na terenie lasu i okolicznych łąk budują głównie mady rzeczne nanoszone w czasie częstych powodzi z dobrze wykształconym poziomem próchniczym o odczynie lekko kwaśnym.  Teren jest wybitnie płaski, rozciągając się wzdłuż koryta Odry z licznymi ciekami wodnymi, w większości o mocno zmienionym przez człowieka biegu.

---

Flora

Roślinność jest stosunkowo zróżnicowana. Sam las zajmuje około 139 ha (wg innych źródeł 144 ha), będący w większości grądem subkontynentalnym (Galio sylvatici-Carpinetum), mającym dobrze zachowany drzewostan o dużej mozaice gatunków. Wyróżnia się tutaj m.in. dąb szypułkowy, klon jawor, jesion wyniosły, grab zwyczajny i lipa drobnolistna. Las cechuje bogate runo leśne, szczególnie w okresie wiosennym, kiedy pojawiają się liczne geofity jak złoć żółta, śnieżyczka przebiśnieg, zawilec gajowy, miodunka ćma, groszek wiosenny, ziarnopłom wiosenny, fiołek wonny, fiołek Rivina, zawilec żółty. W innych miesiącach pojawia się kruszczyk szerokolistny, gwiazdnica wielkokwiatowa, przytulia leśna, wilczomlecz słodki, żankiel zwyczajna, gajowiec żółty i czosnaczek pospolity.

Pierwotnie większość lasów stanowiły łęgi jesionowo-wiązowe (Ficario-Ulmetum). Charakteryzują się one okresowym zalewaniem, szczególnie jesienią lub wiosną, kiedy to dno lasu zalewały wody Odry. Budowy wałów przeciwpowodziowych i regulacje rzek spowodowały przerwanie a przynajmniej znacząco ograniczyły zalewanie lasów. W efekcie zostały przerwane procesy nanoszenia mułów rzecznych i tworzenia się charakterystycznych gleb dla obszarów nadrzecznych (mady). Bez zalewów, gleby ulegają procesom brunatnienia, czego następstwem są przemiany składu florystycznego z łęgowego na bardziej grądowy. Obecnie łęgi stanowią mniejszość na terenie Lasu Strachocińskiego, skupiając się głównie w miejscach cieków wodnych, gdzie przechodzi płynnie w grąd w wariancie wilgotnym.

Wokół lasów występują liczne ekosystemy łąkowe, z czego najcenniejszymi są zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion) z dominującym gatunkiem trawy trzęślicy modrej i innymi rzadkimi gatunkami roślin jak kosaciec syberyjski, goryczka wąskolistna, konitrut błotny, czosnek kątowy, pszeniec grzebieniasty i centuria pospolita. Liczne są półnaturalne i antropogeniczne darniowe zbiorowiska łąkowe i pastwiskowe (Molinio-Arrhenatheretea) z licznymi pospolitymi gatunkami jak biedrzeniec wielki, skalnica ziarenkowata, komonica zwyczajna, rogownica pospolita, wyczyniec łąkowy, brodawnik zwyczajny, chaber łąkowy, głowienka pospolita, krwawnik pospolity, jastrun właściwy czy groszek łąkowy.  Łąki trzęślicowe występują m.in. na tzw. Łące Czosnkowej, która przedziela las na dwie części.

Wzdłuż cieków wodnych i w wilgotniejszych miejscach wytworzyły się antropogeniczne lub częściowo naturalne zbiorowiska ziołoroślowe ze związku Filipendulion z charakterystyczną dla tego biotopu wiązówką błotną i innymi gatunkami roślin jak bodziszek błotny, dziurawiec skrzydełkowaty, tojeść pospolita, czyściec błotny, przetacznik długolistny i rzadki na terenie kraju wilczomlecz błyszczący. Liczne są tutaj zbiorowiska turzycowisk, trzcinowisk i nadrzecznych ziołorośli porastające zbiorniki i cieki wodne z bogatą florą jak salwinia pływająca, osoka aloesowata, żabiściek pływający, grzybienie białe i grążel żółty.

Przy zbiornikach wodnych stwierdzono niewielkie płaty łąk selernicowych (Cnidion dubii), które w dolinie Odry reprezentują jeden z najcenniejszych typów łąk występujących w środkowej Europie. Te ginące ekosystemy charakteryzuje specyficzny reżim hydrologiczny, w którym poziom wód gruntowych utrzymuje się przez znaczną część roku na głębokości 0,5-1,5 metra, zapewniając stałą wilgoć gleby przy jednoczesnym unikaniu długotrwałych podtopień. Siedlisko wykształca się głównie w dolinach rzecznych, w tym licznie na obszarze użytku.

Na większości obszaru siedlisko miesza się z łąkami trzęślicowymi i napiaskowymi tworząc wielobarwną mozaikę o ciężkich do wyznaczenia granicach, gdzie łąki selernicowe dominują w zagłębieniach terenu oraz obszarach wokół cieków wodnych, gdzie poziom wilgotności jest największy. Siedlisko jest charakteryzowane przez mniej bujną warstwę zielną jednak przy zachowaniu dużego bogactwa gatunkowego, szczególnie dotyczy to dwuliściennych bylin kwitnących latem. Oprócz tytułowej selernicy żyłkowanej stwierdzono tutaj liczne rzadkie gatunki, m.in. groszek błotny, konitrut błotny, fiołek mokradłowy, firletka poszarpana oraz liczne trawy jak wyczyniec łąkowy, śmiałek darniowy i wiechliny.

Ze względu na liczne zabudowania wokół lasu, który przynależy do miasta, łąki cechuje silna antropopresja i liczne gatunki synantropijne jak barszcz Sosnowskiego, nawłoć kanadyjska, rezeda żółtawa.

---

Do najcenniejszych gatunków na omawianym terenie należąL

• Groszek błotny (Lathyrus palustris), rzadki gatunek objęty ochroną częściową występujący na podmokłych łąkach oraz widnych zaroślach. W obrębie łąk Lasu Strachocińskiego występuje wiele subpopulacji liczących przeważnie po kilka-kilkanaście osobników.
• Fiołek mokradłowy (Viola stagnina), drobny gatunek fiołka objętego ochroną ścisłą, który na terenach Niziny Śląskiej posiada obecnie najwięcej znanych stanowisk w kraju. Preferuje siedliska łąk selernicowych oraz wilgotniejsze warianty łąk trzęślicowych, gdzie jest jedną z wcześniej zakwitających roślin. Na omawianym terenie występuje w rozproszeniu tworząc niewielkie skupiska po kilka-kilkanaście roślin.
• Grzybienie białe (Nymphaea alba), jedne z najbardziej rozpoznawalnych gatunków roślinności wodnej, którego śnieżnobiałe kwiaty pojawiają się masowo w dobrze nasłonecznionej części starorzeczy i zbiorników wodnych. Jest to jeden z najważniejszych składowych tutejszej flory.
• Konitrut błotny (Gratiola officinalis), niewielka bylina o drobnych białych kwiatach występująca głównie na łąkach selernicowych lub w wilgotniejszych fragmentach łąk trzęślicowych. Od 2014 r. objęta ochroną. Na terenie łąk tworzy liczne skupiska tworzące miejscami zwarte płaty o powierzchni kilku metrów kwadratowych. Ze względu na niewielką wysokość, rośliny często są trudno zauważalne pośród wysokich traw i innych bylin.
• Kruszczyk szerokolistny (Epipactis helleborine), jest to jedyny storczyk występujący w Lesie Strachocińskim, jednak można go spotkać w wielu miejscach. Pospolity jest głównie w zadrzewieniach oraz lokalnie wzdłuż brzegów Odry. W miejscach cienistych występują specyficzne formy o drobnych liściach i rzadkich kwiatostanach. Być może występuje tu także kruszczyk ostropłatkowy (Epipactis leptochila), jednak potrzeba na to dokładniejszych badań, oba gatunki są bowiem do siebie bardzo podobne.
• Pszeniec grzebieniasty (Melampyrum cristatum), bardzo rzadki gatunek objęty ochroną, który do niedawana uznawany był za takson wymarły na terenie kraju. Obecnie odkrywane jest coraz więcej nowych stanowisk, w tym kilka znajduje się w obrębie wrocławskiego odcinka Odry. Roślina występuje w widnych zaroślach oraz zagajnikach dębowych.
• Salwinia pływająca (Salvinia natans), wodna paproć o jasnozielonych liściach występująca w eutroficznych i ciepłych zbiornikach wodnych. Na obszarze Pradoliny Wrocławskiej jest stosunkowo częsta, gdzie rośnie w wielu starorzeczach, kanałach i zakolach rzecznych. Na terenie Lasu Strachocińskiego występuje w cichych zatokach o spokojnej wodzie oraz w licznych tutaj kanałach.
• Wilczomlecz błotny (Euphorbia palustris), wysoka bylina o jaskrawych żółtych kwiatostanach, która preferuje tereny wilgotne i podmokłe. Na omawianym obszarze jest stosunkowo częsty, gdzie zasiedla zarówno otwarte tereny bagienne, brzegi rowów melioracyjnych a także obszary trzcinowisk i widnych zarośli. Występuje w wielu mniejszych i większych skupiskach liczących przeważnie po kilka-kilkanaście osobników.

Grzyby

Mykoflora obszaru jest stosunkowo mało zbadana. Mimo wszystko, wśród butwiejących fragmentów pni stwierdzono występowanie chronionych gatunków jak żagwica listkowata, lakownica żółtawa i łysiczka łuskowata a na wilgotnych polanach odnotowano rzadki gatunek, wilgotnica papuzia.

---

Fauna

Stosunkowo bogata. Ze względu na liczne zbiorniki wodne teren zamieszkują liczne gatunki płazów i gadów jak kumak nizinny, ropucha szara, żaby zielone, żaba trawna, żaba moczarowa, rzekotka drzewna, traszka grzebieniasta, zaskroniec zwyczajny, jaszczurka zwinka i żyworodna. Wokół stawów i trzcinowisk stwierdzono miejsca gniazdowania bączka, wodnika, perkozów, czajki, krwawodzioba, derkacza, brzęczka, żurawia krzykliwego i błotniaka stawowego. Natomiast w kompleksie leśnym odnotowano dzięcioła średniego, muchołówkę białoszyją, bogatkę, modraszkę, kwiczoła, paszkota.

Bogata i cenna entomofauna. M.in. odnotowano tu jedyne znane w kraju stanowisko długostopki Longitarsus callidus oraz stwierdzony tu po raz pierwszy w Polsce gatunek chrząszcza Melanophthalma suturalis.

Do najważniejszych gatunków zwierząt stwierdzonych na łakach i mokradłach Lasu Strachocińskiego należy:

• Modraszek telejus (Phengaris teleius) niebieski motyl z rodziny modraszkowatych, zasiedlający wilgotne łąki z krwiściągiem lekarskim. Gatunek objęty jest ochroną ścisłą w Polsce i wymaga obecności mrówek z rodzaju Myrmica, z którymi żyje w symbiozie. Jest gatunkiem zagrożonym, głównie z powodu zaniku odpowiednich siedlisk.
• Modraszek nausitous (Phengaris nausithous) jest to kolejny niebieski modraszek, bardzo podobny do telejusa, zasiedlający wilgotne łąki z przewagą krwiściągu lekarskiego. Również jest objęty ochroną ścisłą w Polsce i wymaga współżycia z mrówkami Myrmica. Gatunek ten jest zagrożony wyginięciem z powodu osuszania mokradeł i zaniku ekstensywnie użytkowanych łąk.
• Czerwończyk nieparek (Lycaena dispar), średniej wielkości motyl o pomarańczowo-czerwonych skrzydłach samców i brązowych z pomarańczowymi plamami u samic. Zamieszkuje wilgotne łąki, brzegi wód i torfowiska, gdzie występują szczawy – rośliny żywicielskie gąsienic. W Polsce objęty jest ochroną ścisłą jako gatunek narażony na wyginięcie.
• Kumak nizinny (Bombina bombina) to mały płaz o charakterystycznej pomarańczowo-żółtej lub czerwonawej stronie brzusznej z czarnymi plamami. Zasiedla płytkie, dobrze nasłonecznione zbiorniki wodne na terenach nizinnych – kałuże, rowy, starorzecza. W Polsce objęty jest ochroną ścisłą i uznawany za gatunek narażony na wyginięcie.

---

Zagrożenia

Bardzo duże. Pierwotne ekosystemy leśne zostały bezpowrotnie zniszczone, głównie przez regulację rzek, która spowodowała wycofanie się łęgów. Wstępujące na ich miejsce grądy są zagrożone przez nieracjonalną gospodarkę leśną. W latach dziewięćdziesiątych rozpoczęto intensywne prace leśne, polegające na przerzedzeniu starodrzewia i usunięciu znacznej ilości martwego i butwiejącego drewna. W efekcie znacząco odmłodzono i prześwietlono lat powodując wzrost gatunków światłolubnych, które zaczęły wypierać mniej konkurencyjne gatunki leśne. Dodatkowo usunięcie martwego drewna wpłynęło negatywnie na rozwój gatunków saproksylicznych owadów i saprotroficznych grzybów. Obecnie teren przynależy do obszaru Natura 2000 Grądy w Dolinie Odry i jest to jedyna forma ochrony dla tego obszaru.

Intensywna rozbudowa podmiejskich osiedli i coraz większe wnikanie ludzi na tereny Lasu Strachocińskiego spowodowały wycofanie się wielu gatunków ptaków, w tym bardzo rzadkich jak sowa błotna, kulik wielki i biegus. Przy lesie istnieją liczne pola uprawne, których chemizacja i intensyfikacja wpływa negatywnie na okoliczną roślinność. Dodatkowo ciężki sprzęt rolniczy i leśny tworzy głębokie koleiny, w których po opadach deszczu gromadzą się płazy. Wiele z nich ginie rozjechane przez ten sam sprzęt wracający z pracy na polach.

---

Pozostałe Informacje

Pierwsze wzmianki o lesie pochodzą ze średniowiecznych zapisów z 1320 i 1324 roku, mówiących o dziedziczeniu majątku Strachocice (Strachocin obecnie) po zmarłym Konradzie Strachota przez córki Malczę, Stanczę i Paulinę. Później wielokrotnie wspominano o lesie w różnych dokumentach na przestrzeni wieków.

Obecny kształt lasu w formie dwóch zaokrąglonych kompleksów przedzielonych łąkami uformował się przynajmniej już w XVIII wieku albowiem z tego okresu pochodzą najbardziej dokładne mapy ukazujące zarysy tych terenów. Zachodnią część nazywano 'die Strachte’ tj. „Las Strachoty”, ze względu na legendę o Strachocie, podczas gdy wschodni fragment zwano 'der Goy’ (gaj), a potem jako 'Drachenwald’ (Smoczy Las).  Nazwa lasu jak i samego osiedla nawiązuje do średniowiecznej legendy o Smoku Strachocie i Smoczej Studni, o których można znaleźć wiele artykułów w internecie.

---

Wrażenia osobiste

Umiarkowane. Jest to teren, gdzie występują zarówno bogate płaty terenów nieleśnych, pełne bioróżnorodności jak i ubogie oraz w dużej mierze zniszczone tereny leśne. Na łąkach rośnie wiele rzadkich gatunków roślin, w tym gatunki rzadkie w skali regionu jak i kraju, m.in. fiołek wyprostowany, wilczomlecz błotny, pszeniec grzebieniasty i goryczka wąskolistna. Jest to także bardzo cenne miejsce rozrodu oraz bytowania chronionych płazów, gadów i ptactwa wodno-błotnego. W kontrze do bogatych łąk stoją bardzo zniszczone lasy. Głównym powodem takiego stanu rzeczy były intensywne wycinki w ostatnich dekadach, które bardzo mocno odmłodziły średni wiek drzewostanu powodując spadek bioróżnorodności, zniszczenie runa leśnego i wkraczanie gatunków nitrofilnych.

Dodatkowo bliskość terenów miejskich powoduje także wnikanie wielu gatunków inwazyjnych i obcych jak nawłoć kanadyjska, barszcz Sosnowskiego, kolczórka klapowana, winobluszcz i wiele innych. Mimo dużej presji ludzkiej omawiane tereny charakteryzują się dużą różnorodnością stanowiącą jeden z wielu fragmentów w rozległej ostoi doliny Odry ciągnącej się od wrocławskich osiedli Opatowice i Strachocin aż po granicę z województwem opolskim.

 

---

Informacje praktyczne:

• bardzo dobry dojazd, teren otaczają liczne osiedlowe ulice z wieloma miejscami postojowymi do których prowadzi droga 455 łącząca Wrocław i Jelcz-Laskowice. Dodatkowo jest tutaj także komunikacja miejsca oraz możliwość dostania się od południa z Wielkiej Wyspy przez jaz Bartoszowicki
• ze względu na wybitnie płaski teren oraz występowanie gęstej sieci dróg i ścieżek jest to obszar bardzo łatwy do poruszania się. Dodatkowo istnieją tu także drogi przystosowane do jazdy na rowerze
• w bezpośredniej odległości nie istnieją rezerwaty przyrody lub użytki ekologiczne a jedynie obszary Natura 2000 (Grądy w Dolinie Odry, Lasy Grędzińskie). Poza tym w zasięgu kilku kilometrów istnieje kilkanaście pomnikowych drzew, głównie dęby szypułkowe, m.in. przy parkingu na ul. Opatowickiej, na os. Bartoszowice oraz we wsiach Łany i Trestno
• oprócz terenów chronionych w okolicy występuje wiele cennych przyrodniczo obszarów, m.in. obszar międzywala na Bartoszowiach, dolina Widawy, łąki w Łanach i Gajkowie oraz las w Śliwicach
• najlepsze przyrodniczo terminy do zwiedzania: kwiecień (wczesnowiosenne geofity, gody płazów), maj (wilczomlecz błotny, fiołek wyprostowany, wiosenne geofity), czerwiec (pszeniec, kosaciec, mieczyki), sierpień (goryczki, roślinność łąkowa)