Góra Choina

26 października 2019 Wyłączono przez admin

Niewielki ale ciekawy rezerwat przyrody położony nad zbiornikiem wodnym, gdzie wraz z dobrze zachowanym średniowiecznym zamkiem tworzą bardzo malowniczą panoramę. Zbocza rezerwatu porastają liczne siedliska leśne z rzadkimi i chronionymi gatunkami roślin a na skałach notuje się zbiorowiska paproci skalnych. Wszystko to sprawia, że miejsce jest bardzo popularnym celem wycieczek zarówno miłośników historii jak i przyrody.

Typ ochrony: leśny

Data utworzenia: 1957

Powierzchnia: 19,13 ha

Powiat: wałbrzyski

Gmina: Walim

Nadleśnictwo: Świdnica

Położenie

Rezerwat położony jest na styku Gór Sowich i Gór Wałbrzyskich w Sudetach Środkowych. Wg najnowszego podziału fizycznogeograficznego, chroniony obszar obejmuje stoki góry Choina (450 m n.p.m.) w północno-zachodniej części Gór Sowich. Dokładniej rezerwat został wyznaczony na południowych i południowo-wschodnich zboczach góry rozciągając się od zabudowań Zagórza Śląskiego po kładkę na sztucznym zbiorniku wodnym zwanym Jeziorem Bystrzyckim. Dawniej obszar ten klasyfikowany był do Gór Czarnych stanowiących północno-wschodnią część Gór Wałbrzyskich, przez co w starszych opracowaniach lokalizacja rezerwatu wciąż jest podawana z tego pasma. Całość obejmuje oddział leśny 322 nadleśnictwa Świdnica.

Budowa

Góra Choina stanowi rozległy kopulasty kopiec o trzech niewielkich szczytach. Charakteryzuje się stromymi stokami południowymi i wschodnimi, które opadają w kierunku zbiornika wodnego oraz stosunkowo łagodnymi stokami północnymi i zachodnimi. Góra położona jest na obszarze zewnętrznej, północnej części niecki śródsudeckiej stanowiąc fragment bolku gnejsowego Gór Sowich. W większości zbudowane jest ze skał gnejsowych, w tym granitognejsów oczkowych i paragnejsów, które tworzą bardzo liczne wychodnie skalne, mury skalne lub ostańce na stromych południowych zboczach góry tworząc miejscami rozległe zgrupowania skalne o bardzo urozmaiconej rzeźbie.

W miejscu największego nagromadzenia skał utworzono punkt widokowy na Zagórze Śląskie i zbiornik wodny. Gnejsy występujące na terenie rezerwatu sklasyfikowano jako migmatyczne gnejsy drobnolaminowane, kwarcowo-skaleniowe i gnejsy biotytowo-skaleniowe. W większości to własnie one tworzą dobrze widoczne i widowiskowe odsłonięcia w południowo-zachodniej krawędzi zbocza i na urwistym brzegu doliny, który opada w kierunku rzeki i jeziora.

Roślinność

Pomimo niewielkiej powierzchni górę charakteryzuje duża różnorodność siedlisk oraz bogactwo roślinności. Porastające strome stoki drzewostany wykazują dobrze wykształcone struktury oraz cechują się wysokim poziomem naturalności, osiągając miejscami wiek prawie 200 lat.

Do najważniejszych siedlisk, osiągających największą powierzchnię oraz bogactwo gatunkowe należy grąd środkowoeuropejski (Galio sylvatici-Carpinetum betuli), który porasta znaczne powierzchnie obszaru, m.in. na południowych i wschodnich stokach. Grąd cechuje się wysokim poziomem naturalności. Drzewostan budują w większości gatunki liściaste, głównie lipa drobnolistna, jesion wyniosły z udziałem buka pospolitego, klonu jawora i klonu zwyczajnego oraz pojedynczymi okazami świerka i sosny będących efektem dawnych nasadzeń. Warstwa podszytu jest umiarkowanie rozwinięta, gdzie dominuje czeremcha zwyczajna i leszczyna a także młode okazy wcześniej wymienionych gatunków drzew.

Runo leśne należy do wyjątkowo bogatych, gdzie stwierdzono takie gatunki jak czosnek zielonawy, czworolist pospolity, czyściec leśny, dąbrówka rozłogowa, gajowiec żółty, groszek wiosenny, gwiazdnica pospolita, jasnota biała, konwalia majowa, kopytnik pospolity, kuklik zwisły, kupkówka Aschersona, miodunka ćma, mozga trzcinowata, piżmaczek wiosenny, podagrycznik pospolity, pokrzywa zwyczajna, śnieżyczka przebiśnieg, świerząbek gajowy, szczawik gajowy, ziarnopłon wiosenny i złoć mała. Do gatunków tworzących rozległe kobierce należy szczyr trwały, kopytnik pospolity i marzanka wiosenna, porastające zarówno strome zbocza jak i stoki o łagodniejszym nachyleniu. Wśród gatunków rzadkich i chronionych należy wymienić lilię złotogłów, parzydło leśne i kruszczyka szerokolistnego.

Na stromych i skalistych stokach o wystawie zachodniej i południowo-zachodniej występują dobrze zachowane płaty podgórskiej kwaśnej dąbrowy (Luzulo luzuloidis-Quercetum petraeae), reprezentującej naturalne zbiorowisko leśne charakterystyczne dla niższych partii górskich oraz wyżynnych obszarów o kwaśnym podłożu skalnym. Jest to zespół o znacznych walorach przyrodniczych, rzadko spotykany w tak dobrym stanie zachowania w obniżonych partiach terenu.

Drzewostan tego zbiorowiska buduje przede wszystkim dąb szypułkowy, który stanowi gatunek dominujący i nadający charakter całemu lasowi. Towarzyszą mu liczne gatunki domieszkowe, wśród których istotną rolę odgrywa buk pospolity, pojawiający się w bardziej osłoniętych fragmentach stoku, gdzie warunki wilgotnościowe są korzystniejsze. Brzoza brodawkowata zasiedla miejsca o najbardziej ekstremalnych warunkach, szczególnie tam, gdzie płytkie gleby i silna ekspozycja na działanie wiatru oraz nasłonecznienie ograniczają rozwój bardziej wymagających gatunków. Sosna zwyczajna pojawia się jako naturalny składnik drzewostanu, będąc gatunkiem pionierskim zdolnym do kolonizacji najtrudniejszych siedlisk.

Liczne okazy dębów i sosny szczególnie dominują w miejscach bezpośrednich wychodni skalnych, gdzie warunki wzrostu są skrajnie ciężkie. Płytkie, szkieletowe gleby o niskiej pojemności wodnej, ekspozycja na silne wiatry oraz intensywne nasłonecznienie powodujące przesuszenie podłoża sprawiają, że drzewa rozwijają się tu w formie znacznie odbiegającej od typowej. Ze względu na te niekorzystne czynniki środowiskowe drzewa charakteryzują się wyraźnie skarlałym wzrostem, osiągając zaledwie kilka metrów wysokości przy pniach o stosunkowo dużych średnicach, co świadczy o ich znacznym wieku. Drzewa te mają niskie korony rozpoczynające się niemal od poziomu gruntu oraz silnie poskręcane konary, wykształcone pod wpływem stałych wiatrów i trudności w zaopatrzeniu w wodę i substancje pokarmowe.

Ta charakterystyczna forma wzrostu nadaje fragmentom lasu unikalny, niemal bonsaiowy charakter, tworząc malownicze krajobrazy przypominające górskie formacje leśne. Takie zniekształcone, skarłowaciałe drzewa stanowią cenny element przyrodniczy i krajobrazowy, świadcząc o naturalnym charakterze zbiorowiska oraz długotrwałym działaniu specyficznych warunków siedliskowych. W runie leśnym tej dąbrowy dominują gatunki acidofilne, typowe dla kwaśnych gleb, w tym tytułowa kosmatka pagórkowata, nadająca nazwę całemu zespołowi.

Podszyt stosunkowo rzadki, w którym występuje trzmielina zwyczajna, jarząb pospolity, jeżyna bezkolcowa, głóg jednoszyjkowy i dzika róża. Warstwa runa leśnego cechuje się ubogą roślinnością, w której dominują płaty traw, borówki czarnej i konwalii majowej a także pojedyncze kępy pszeńca gajowego, dziurawca zwyczajnego, jastrzębca sabaudzkiego, jastrzębca leśnego i poziomki pospolitej.

W podszczytowych partiach Choiny oraz na stokach zachodnich i północno-zachodnich występują płaty kwaśnej buczyny górskiej (Luzulo luzuloidis-Fagetum sylvaticae) z dominującym w drzewostanie bukiem z wieloma dorodnymi i wiekowymi okazami o wymiarach pomnikowych, który dominuje także w warstwie podszytu. Runo leśne składa się głównie z mchów, paproci i kęp konwalijki dwulistnej, szczawika zajęczego, zawilca gajowego, kosmatki gajowej, śmiałka pogiętego i przenętu purpurowego.

Na południowych stokach góry, w jej najbardziej stromych fragmentach występują także niewielkie płaty cennych przyrodniczo zboczowych lasów klonowo-lipowy (Aceri-Tilietum), stanowiący mozaikę z grądem i płatami żyznej buczyny o ciężkich do określenia granicach. Jest to jedno z ważniejszych siedlisk w rezerwacie, którego drzewostan jest budowany głównie przez lipę szerokolistną i klon zwyczajny z domieszką grabu pospolitego oraz dębów. Ze względu na płytką warstwę podłoża, wiele drzew jest przewracanych w czasie silniejszych wiatrów.

Dzięki temu w runie zalega bardzo dużo martwego i butwiejącego drewna, zasiedlanego przez liczną florę grzybów, porostów i śluzowców. Runo leśne obejmuje liczne gatunki charakterystyczne dla tego siedliska jak paprotka zwyczajna, czerniec gronkowy i miesiącznica trwała. Poza tym notowane są tu także inne gatunki jak gajowiec żółty, marzanka wiosenna, kopytnik pospolity, niecierpek pospolity czy lilia złotogłów. Na wychodniach skalnych i pośród rumoszu skalnego występują płaty siedlisk roślinności naskalnych.

Jednym z ważniejszych siedlisk notowanym na terenie rezerwatu są ściany skalne i urwiska krzemianowe naskalnej roślinności mszysto-paprociowej ze zbiorowiskami Androsacion vandelii, głównie zespół paprotki pospolitej i rokietu cyprysowego (Hypno–Polypodietum) oraz zespół zanokcicy skalnej i paprotki pospolitej (Asplenio-Polypodietum). Rezerwat stanowi ważną ostoję tego siedliska na terenie Gór Sowich, które notowane jest bardzo licznie na większości gnejsowych wychodni skalnych występujących w zalesionych częściach południowych i wschodnich stoków oraz wokół zamku.

Dominującymi gatunkami są paprocie, w tym paprotka zwyczajna, zanokcica skalna i paprotnica krucha, którym towarzyszą liczne gatunki mchów i wątrobowców a także pojedyncze kępy roślin wyższych jak dzwonek okrągłolistny, jastrzębiec blady i bodziszek cuchnący. W miejscach gromadzenia się większej ilości materii organicznej występują także kępy kopytnika pospolitego, konwalii majowej, przylaszczki wiosennej i kokoryczki wonnej.

Fauna

Ze względu na niewielkie rozmiary oraz licznie odwiedzających to miejsce turystów fauna rezerwatu jest stosunkowo uboga. Większe gatunki ssaków oraz ptactwo jest tutaj bardziej tymczasowymi gośćmi aniżeli stałymi mieszkańcami rezerwatu, głównie z powodu ulokowania rezerwatu pośród rozległych kompleksów leśnych na styku Gór Sowich i Wałbrzyskich. Faunę reprezentują gatunki pospolite dla całego regionu jak jelenie, sarny, dziki, zając szarak, kuna leśna, wiewiórka pospolita czy borsuk europejski. Wśród awifauny odnotowuje się głównie gatunki stosunkowo pospolite (dudek, wilga, sroka, dzięcioł duży, zięba, sójka, sikorki).

Pozostałe Informacje

Góra Choina wraz z tamtejszym zamkiem i zbiornikiem wodnym stanowią jedno z popularniejszych miejsc wycieczek w tym regionie Sudetów, których szczyt przypada na weekendy oraz wakacje. Z tego powodu występuje tutaj duże zaplecze turystyczne w postaci gęstej sieci szlaków, m.in.:

niebieski szlak, prowadzący z Wałbrzycha poprzez rezerwat, zamek i dalej zachodnim stokiem w kierunku Gór Sowich
zielony szlak, mający swój początek przy zamku i prowadzący północnymi stokami w kierunku Złotego Lasu, Modliszowa oraz rezerwatu przyrody Przełomy pod Książem
żółty szlak, prowadzący ze Świdnicy południowym brzegiem zbiornika, poprzez zachodnie i północne stoki rezerwatu, zamek i dalej na zachód w kierunku Jedliny-Zdrój
czarny szlak łącznikowy pomiędzy zbiornikiem wodnym a Wichrowym Wzgórzem k. Walimia
ścieżka edukacyjna „W Centrum Natury 2000” obejmująca aż 26 przystanków rozlokowanych naokoło zbiornika wodnego, z czego przystanki 5-11 umiejscowione są na terenie rezerwatu

Na terenie rezerwatu, a dokładniej na zamkowym dziedzińcu zlokalizowany jest pomnik przyrody. Jest nim dorodna lipa szerokolistna (Tilia platyphyllos) o obwodzie 660 cm i wysokości całkowitej około 18 m. Okaz charakteryzuje się szeroką i rozłożystą koroną oraz niewielkim wypróchnieniem w części odziomkowej. Oprócz pomnikowej lipy na terenie rezerwatu występuje kilkadziesiąt lip szerokolistnych i drobnolistnych o wymiarach pomnikowych, część z nich ulokowana jest w formie alei na ścieżce łączącej zamek z miejscowością wzdłuż której prowadzi żółty szlak.

Zamek Grodno, jest najbardziej charakterystycznym i rzucającym się w oczy elementem w panoramie zalewu jak i samego rezerwatu. Jest też głównym czynnikiem wabiącym tabuny turystów na teren rezerwatu albowiem aby dojść do zamku, trzeba przemierzyć niemal cały rezerwat. Sam zamek został wzniesiony prawdopodobnie przez księcia świdnicko-jaworskiego Bolka I, jednak brakuje wiarygodnych źródeł potwierdzających ten fakt.

Zbudowany jest w całości z kamienia z blankowym murem obwodowym o nieregularnym kształcie. Przez pewien okres swojej historii był największym zamkiem na Dolnym Śląsku, który wielokrotnie przebudowywano, modernizowano i dostosowywano do panujących warunków w danym okresie historycznym. Do najbardziej widocznych elementów zamku należy ośmiokątna wieża wybudowana w XVI wieku, która obecnie pełni rolę punktu widokowego na Jezioro Bystrzyckie i okoliczne wzgórza.

Zagrożenia

Rezerwat charakteryzuje się stosunkowo dobrą kondycją o bogatej mozaice siedlisk leśnych z prawidłowo ukształtowanymi piętrami oraz drzewostanem, w tym fragmentami leśnymi ze 150-200 letnimi drzewami. Jedynie fragmentarycznie istnieje zagrożenie zaburzenia struktury wynikającej z obecności gatunków obcych, głównie drzewostanów iglastych będących efektem dawnych nasadzeń. Zwiększona liczba świerków i sosen może powodować zakwaszenie podłoża oraz wnikanie gatunków kwasolubnych mogących wypierać roślinność naturalną dla grądów czy lasów bukowych. Dużym zagrożeniem jest wzmożony ruch turystyczny mogący doprowadzić do zaśmiecania lasu położonego bezpośrednio przy szlaku oraz naokoło zamku. Dodatkowo w okolicach szlaków i zamku istnieje zwiększona liczba gatunków obcych siedliskowo, głównie chwasty segetalne i ruderalne jak niecierpek drobnokwiatowy, babka lancetowata, żółtlica owłosiona, rdest ptasi i liczne gatunki traw.

Wrażenia ogólne

Mimo niewielkiej powierzchni rezerwat przedstawia niezwykle bogatą i zróżnicowaną mozaikę licznych siedlisk leśnych, stanowiącą cenny przykład różnorodności ekosystemów na stosunkowo małym obszarze. Spektrum zbiorowisk roślinnych rozciąga się od lasów klonowo-lipowych i grądów pełnych wiosennego kwiecia – gdzie wczesną wiosną rozwijają się efektowne dywany zawilców, przylaszczek, kokoryczy czy złoci – po suche i skaliste kwaśne dąbrowy porastające silnie nasłonecznione rumowiska skalne, z których roztacza się malowniczy punkt widokowy na okolicę. Ta niezwykła kontrastowość siedlisk, wynikająca z urozmaiconej rzeźby terenu, zróżnicowanej ekspozycji stoków oraz różnorodności podłoża geologicznego, tworzy wyjątkowe warunki dla rozwoju bogatej flory i fauny.

Na południowych stokach można zaobserwować bardzo liczne wychodnie i imponujące ściany skał gnejsowych, które stanowią nie tylko atrakcję geologiczną, ale także ostoję dla specyficznej roślinności naskalnej. Szczeliny i powierzchnie skał porasta charakterystyczna flora, w tym wiecznozielone paprotki tworzące zwisające kaskady, jastrzębce pokrywające żółtymi kwiatami wyeksponowane partie oraz bogata i różnorodna flora mszaków, obejmująca dziesiątki gatunków przystosowanych do ekstremalnych warunków panujących na skałach. Te pionowe struktury skalne tworzą unikatowe mikrośrodowiska, będące ostoją dla wielu wyspecjalizowanych organizmów.

Całość tego przyrodniczego bogactwa osadzona jest w otoczeniu bardzo malowniczego zbiornika wodnego, powstałego w wąskiej, głęboko wciętej dolinie otoczonej kilkoma malowniczymi górami. Te wzniesienia porastają równie cenne i bogate przyrodniczo lasy dębowe, bukowe i grądowe, tworzące spójny system ekologiczny o wysokich walorach zarówno przyrodniczych, jak i krajobrazowych. Całość tworzy harmonijną kompozycję elementów przyrody ożywionej i nieożywionej, która powinna stanowić miejsce spokojnego obcowania z naturą.

Niestety cały urok tego wyjątkowego regionu znacząco psują masowe najazdy turystyczne, które są szczególnie dotkliwie odczuwalne w weekendy oraz podczas wakacji letnich. Cała okolica góry jest wówczas gęsto obstawiona samochodami zaparkowanymi wzdłuż wszystkich dostępnych dróg i poboczy, a zewsząd dobiega głośna muzyka z przenośnych głośników oraz hałas tłumów ludzi. Atmosfera sprzyjająca kontemplacji przyrody zostaje całkowicie zaburzona przez turystyczny zgiełk. Wszystko to spowodowane jest umiejscowieniem w bezpośrednim sąsiedztwie kilku dużych ośrodków turystycznych i wypoczynkowych nad zalewem oraz intensywną popularyzacją samego zamku jako głównej atrakcji turystycznej regionu, do którego w każdy weekend i dzień świąteczny udają się prawdziwe tabuny zwiedzających, generując znaczną presję antropogeniczną na cały obszar.

Z powodu wszystkich tych niekorzystnych czynników zdecydowanie zalecamy zwiedzać rezerwat poza szczytem sezonu turystycznego, a więc głównie w dni powszednie, kiedy ruch turystyczny jest znacznie mniejszy, lub alternatywnie o bardzo wczesnej porze rannej, zanim pojawią się tłumy odwiedzających. Taki wybór terminu wizyt pozwoli w pełni docenić walory przyrodnicze i krajobrazowe tego wyjątkowego miejsca w warunkach względnego spokoju i ciszy.

Informacje praktyczne:

bardzo dobry dojazd, rezerwat leży w bezpośredniej bliskości zabudowań Zagórza Śląskiego oraz jego sieci ulic z wieloma szerokimi poboczami
teren posiada dobrze rozbudowane zaplecze turystyczne w postaci odrestaurowanego zamku, kilku szlaków turystycznych oraz kilku ośrodków turystycznych, które powstały głównie ze względu na pobliski zalew aniżeli sam rezerwat
rezerwat przyrody jest stosunkowo łatwy do zwiedzania, szlaki prowadzą łagodnymi podejściami nadającymi się na wycieczkę z dziećmi lub dla osób niewprawionych w górskich wycieczkach. Z powodu niewielkich rozmiarów obejście rezerwatu zajmuje 20-30 minut.
odwiedziny Góry Choiny i okolicy zalecamy w okresach poza szczytem turystycznym (weekendy, wakacje) albowiem w dni wolne od pracy okolicę odwiedzają bardzo licznie turyści jak i miejscowi chcący wypocząć nad jeziorem oraz zwiedzić zamek
w bezpośredniej okolicy nie ma innych rezerwatów przyrody, najbliższe jest Jeziorko Daisy (ok. 9 km w linii prostej) oraz Przełomy pod Książem (12 km w linii prostej). W zasięgu kilku kilometrów występuje kilkanaście pomników przyrody nieożywionej, m.in. Babi Kamień, Sępik, Zamkowe Skały, Migmatyt w Bystrzycy Górnej, komin wulkaniczny (ryolit) w Jedlinie-Zdrój oraz głazy narzutowe w Rusinowej.
najlepsze terminy przyrodniczo do zwiedzania: kwiecień (wczesnowiosenne geofity), maj (wiosenne geofity), jesień (przebarwiające się liście, grzyby)