Kukułka bzowa

KUKUŁKA  BZOWA (Dactylorhiza sambucina)

Storczykowate (Orchidaceae)

Okres kwitnienia: IV-V

Wygląd:

Występowanie: Europa, Azja Mniejsza oraz Basem Morza Śródziemnego. Jej stanowiska sięgają od Portugalii po Kaukaz i góry Libanu. Głównie na terenach wyżynnych i górzystych.

W Polsce jej areał obejmuje wyłącznie południową część, głównie Dolny Śląsk (Rudawy Janowickie, Góry i Pogórze Kaczawskie, Góry Bardzie, Góry Złote i Góry Opawskie) oraz pasmo Karpat, gdzie odnotowano ją m.in. w Tatrach, Gorcach, Pieninach, na Pogórzy Cieszyńskim, Beskidzie Śląskim i Żywieckim, w Bieszczadach oraz pojedyncze stanowiska w Beskidzie Wyspowym, Sądeckim i Niskim. Stanowiska na Wyżynie Miechowskiej, Śląskiej i Małopolskiej prawdopodobnie wyginęły.

W Sudetach znajduje się kilkanaście stanowisk rozproszonych w całym paśmie. Najliczniejsza populacja była odnotowana w latach 90 XX wieku w okolicy miejscowości Chwalisław koło Złotego Stoku. Liczyła ona wtedy nieco ponad setkę kwitnących okazów. Poza tym niewielkie populacje odnotowano w paśmie Krowiarek, na Pogórzu Kaczawskim (Storczykowe Wzgórze koło Nowej Wsi Małej, Bazaltowa Góra koło Paszowic, Czartowska Skała koło Muchowa), Pogórzu Bolkowskim, Pogórzu Orlickim, w Górach Kamiennych, Rudawach Janowickich i w Masywie Śnieżnika. Na chwilę obecną żadne stanowisko nie występuje na terenie rezerwatu lub parku narodowego.

Rośnie m.in. w parkach narodowych: Tatrzańskim, Pienińskim, Bieszczadzkim i Gorczańskim, oraz w parkach krajobrazowych: Śnieżnickim, Chełmy i Rudawskim.

Środowisko: Występuje głównie w reglu dolnym i górnym, na  stanowiskach słonecznych lub jasnych. Preferuje głownie słoneczne łąki, niskie murawy oraz widne lasy dębowe, bukowe lub grądowe o umiarkowanie suchej, kwaśnej i żyznej glebie brunatnej z bogatą próchnicą. Najczęściej na  południowej lub wschodniej stronie wzgórza. Poza tym, można ją spotkać na ekosystemach pośrednich pomiędzy lasem a łąką, głównie świetliste zarośla o niezbyt bujnej i ekspansywnej roślinności.

Opis ogólny: Gatunek podlegający ochronie ścisłej, który jest skrajnie zagrożony wyginięciem. Z około 170 stanowisk odnotowanych w XX wieku, do 2008 roku zachowało się jedynie 40-45 potwierdzonych obszarów. Głównymi zagrożeniami dla kukułki bzowej jest niszczenie jej naturalnych siedlisk z powodu zaprzestania koszenia łąk. Takie działania powodują rozrastanie się gatunków ekspansywnych, które zagłuszają kukułkę (np. nawłoć kanadyjska, barszcz kaukaski). Storczyk nie jest w stanie poradzić sobie z agresywniejszymi roślinami. Poza tym, kwitnące okazy mogą być zrywane lub wykopywane przez turystów i kolekcjonerów.