Skarszyn tagowane posty

Jesień na Wzgórzach Trzebnickich

Wzgórza Trzebnickie to polodowcowy twór, którego piaszczysto-gliniaste wzniesienia dominują nad Doliną Odry. Z ich najwyższych wzniesień rozpościera się szeroka panorama na niemal cały Wrocław, a przy dobrej pogodzie także na większą część Sudetów, obejmując zasięgiem zarówno bliski Masyw Ślęży, jak i dalekie Góry Złote, Góry Sowie i Karkonosze ze Śnieżką. Co można zobaczyć jesienią na Wzgórzach? Otóż całkiem sporo. 

 

Czytaj więcej

Kwiecień wokół Wrocławia

Kwiecień to najgorętszy okres w lasach liściastych. Runo leśne, gdzie tylko nie spojrzeć, pokryte jest dywanem wszelakich kwiatów. Wszystkie one muszą zdążyć rozkwitnąć i zaowocować nim na drzewach wyrosną liście. Potrzebują bowiem światła aby móc wytwarzać energię na produkcję kwiatów a w następnej kolejności także owoców i nasion. Widowisko jest szczególnie atrakcyjne na terenach lasów łęgowych i grądów, gdzie masowe kwitnienie rozpoczynają zawilce, śledziennice, żywokosty, gajowce, jasnoty, gwiazdnice a przede wszystkim kokorycze. To właśnie one stanowią największą atrakcję w naszej kwietniowej fotorelacji z Lasów Oławskich, zwanych czasem Lasami Ryczyńskimi.

Czytaj więcej

Trzebnica i okolice

Opis terenu zwanego „Trzebnica i okolice” obejmuje przede wszystkim gminę Trzebnica oraz sąsiednią gminę Zawonia, sąsiadujące z nimi Oborniki Śląskie, ze względu na bogactwo przyrodnicze, poświęcono osobny rozdział. Omawiane tereny rozciągają się pomiędzy wymienionymi dwiema gminami obejmując swoim zasięgiem kilka mezoregionów:

  • Nizina Oleśnicka, obejmująca południowe fragmenty
  • Wzgórza Trzebnickie, największy powierzchniowo z mezoregionów, który ciągnie się daleko poza teren gmin,  zaczynając od okolic Twardogóry i kończąc na południowych krańcach powiatu górowskiego. Na terenie gminy Trzebnica, znajduje się najwyższe wzniesienie Wzgórz Trzebnickich – Ciemna Góra, osiągające 258,3 m n.p.m.
  • Kotlina Żmigrodzka, obejmująca północne fragmenty gmin. Jej dnem toczą się liczne cieki wodne będące dopływami Baryczy.

Jest to teren sklasyfikowany pod względem geologicznym jako spiętrzone moreny z końcowego zlodowacenia warciańskiego, których efektem są liczne utwory lessowe (o miąższości 3-25 m) pokrywające większość wzgórz. Wszelkie pagórki morenowe są efektem rzeźbienia przez lodowce, które niosąc ze sobą ogromne ilości podłoża, formowały liczne wzgórza, pagórki i wąwozy. Większość obecnego kształtu gminy stworzyły właśnie efekty przemieszczania się lodowców.  Ze względu na przebiegający środkiem gmin polodowcowy wał, powstające tu strumienie i rzeczki uchodzą do dwóch głównych zlewni, potoki tworzące się po północnych stronach wzgórz uchodzą do Baryczy, podczas gdy te powstałe na południu uchodzą do Widawy.

Szata Wzgórz Trzebnicki nie należy do mocno urozmaiconych. Główny wpływ miała na to działalność człowieka, który praktycznie całkowicie przekształcił tutejszą przyrodę. Pierwotnie wzgórza porastały przede wszystkim lasy liściaste, głównie bukowe i dębowe oraz liczne typy łęgów w dolinach rzecznych. Obecnie tego typu drzewostany rozsiane są wyspowo wśród pól i pastwisk oraz jako pojedyncze płatwy w dużych kompleksach sztucznie nasadzonych borów świerkowych i sosnowych. Bory iglaste stanowią większość lasów, które swoje największe areały zajmują w północnej części gminy Zawonia (w okolicy Grochowej lesistość dochodzi do 93%). Poza tym mniejsze kompleksy leśne występują wokół miasta Trzebnica, a także miejscowości w okolicy miejscowości Komorówko i Biedaszków. Niewielkie fragmenty lasu na północy gminy, stanowią część wielkiego kompleksu leśnego Lasów Milickich i Doliny Baryczy.

Do najważniejszych typów ekosystemów leśnych należy żyzna buczyna niżowa (Galio odorati-Fagetum), będąca najbardziej bogatym gatunkowo drzewostanem w gminie i jednocześnie jednym z najrzadszych. Buczyna tego typu została stwierdzona w południowych fragmentach gminy, m.in. Las Bukowy na terenie Trzebnicy oraz na południowy-wschód od Będkowa. Kwaśna buczyna niżowa (Luzulo pilosae-Fagetum), charakteryzująca się mniejszą różnorodnością, także jest notowana głównie w południowej części gminy, m.in. pod Trzebnicą, Tarczowem Małym, Boleścinem i na wschód od Skarszyna, w rezerwacie przyrody. Formy grądów (środkowoeuropejski Galio sylvaticii-Carpinetum, oraz zboczowy Acer platanoides-Tilia cordata) rozproszone są w niewielkich płatach na południowych zboczach gminy, m.in. pod Trzebnicą, Tarczowem, Boleścinem i  w skarszyńskim rezerwacie. Notuje się także pojedyncze płaty w lasach na północ od Zawnoni, w okolicach strumieni i innych cieków wodnych.

Niewielka lesistość terenu, za wyjątkiem północnej części gminy Zawonia, charakteryzuje się występowaniem licznych ekosystemów łąkowych, większość z nich zajmuje niewielkie powierzchnie, są jednak rozlokowane wyspowo na całym terenie. Głównie dzięki podgórskiemu charakterowi wzgórz oraz lessowemu podłożu. Do najcenniejszych biotopów należy murawa szczotlichowa (Spergulo vernalis-Corynephoretum), występująca na piaszczystych skrajach borów sosnowych i nieużytkach. Najlepiej wykształcone płaty można obserwować na północy, m.in. pod Koniowem. Liczniejszy łąkowy biotop sklasyfikowany jako ciepłolubne, śródlądowe murawy napiaskowe (Koelerion glaucae) odnotowano na wielu stromych i silnie nasłonecznionych wzgórzach, z czego część planowana jest do objęcia ochroną pod postacią użytków ekologicznych. Liczne ale rozdrobione na tym ternie, głównie w północnych fragmentach są niżowe łąki świeże użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris) z liczną florą i entomofauną. Występują one m.in. w okolicach Skoroszowa, Grochowej i Skarszyna. Niewielkie płaty łąk trzęślicowych (Molinion) zachowały się głównie w dolinach większych cieków wodnych, w tym w obszarze źródliskowym użytku ekologicznego „Polana Grochowska”. Jest to jeden z najrzadszych ekosystemów, skrajnie rzadki i wymagający czynnej ochrony.

Ze względu na stosunkowo umiarkowane walory przyrodnicze i duże rozproszenie ekosystemów na terenie Trzebnicy i Zawoni nigdy nie istniała rozbudowana sieć ochrony przyrody. Jednym z pierwszych jej etapów było powołanie rezerwatu przyrody Las Bukowy w Skarszynie w 1983 roku, a następnie Parku Krajobrazowego Doliny Baryczy, który obejmuje północne skrawki gminy. W I i II dekadzie XXI wieku powołano serię użytków ekologicznych, z których najcenniejszym jest Polana Grochowska, obejmująca śródleśne łąki z około 20 rzadkimi lub chronionymi gatunkami roślin. Poza tym na ternie Trzebnicy utworzono kilkanaście drobnych użytków chroniących niewielkie oazy bioróżnorodności, głównie na północy (użytki: Wiklina, Biedaszowska Łąka, Żurawia Łąka, Łąki Koniowskie i Żabie Kąpielisko). Oprócz tego powołano obszar Natura 2000 Skoroszowskie Łąki, obejmujący obszar 13,6 km2 z kompleksem łąk kośnych, trzęślicowych i świeżych a także licznych szuwarów i turzycowisk. Obecnie w planach ochrony przyrody istnieją liczne projekty powołania kolejnych terenów chronionych, głównie w postaci użytków ekologicznych i jednego rezerwatu przyrody (Wąwóz Włóknicy).

Na terenie Wzgórz Trzebnickich możemy wymienić bardzo wiele rzadkich i chronionych roślin, jednak większość z nich ograniczona jest do pojedynczych stanowisk. Duże rozproszenie jest spowodowane przede wszystkim silną presją człowieka w postaci zagospodarowania dużych powierzchni pod pola uprawne oraz przekształcenia w kompleksach leśnych z drzewostanu liściastego w monokultury sosnowe. Mimo wszystko na terenie wzgórz stwierdzono występowanie:

  • buławnik czerwony, pojedyncze stanowisko stwierdzono w lesie bukowym pod Trzebnicą
  • bodziszek żałobny, stwierdzony w rezerwacie Las Bukowy pod Skarszynem oraz na północ od Zawonii
  • centuria pospolita, pojedyncze stanowiska w środkowej części gmin
  • fiołek przedziwny, odnotowany na terenie rezerwatu
  • gnieźnik leśny, odnotowany na Skoroszowskich Łąkach, między Domanowicami a Komorówkiem.
  • goryczka wąskolistna, odnotowana na Polanie Grochowskiej
  • goździk kropkowany, pojedyncze stanowiska na całym terenie
  • goździk kartuzek, pojedyncze stanowiska na całym terenie, głównie w południowej części na projektowanych użytkach ekologicznych
  • kokorycz wątła, stwierdzona na terenie rezerwatu
  • krwawnik pannoński, pojedyncze stanowisko pod Domanowicami
  • kukułka szerokolistna, głównie pojedyncze stanowiska na terenie Zawnoii, w tym na Polanie Grochowskiej
  • listera jajowata, na terenie Łąk Skoroszowskich, pod Droszowem.
  • łuskiewnik różowy, pojedyncze stanowiska w grądzie na ternie rezerwatu oraz pod Grochową
  • mieczyk dachówkowaty, pojedyncze stanowiska na terenie gminy Zawnonia, w tym na Polanie Grochowskiej
  • podejźrzon marunowy, skrajnie rzadki gatunek na terenie kraju Stwierdzony pod Komorówkiem w widnym lesie.
  • podkolan biały, pojedyncze stanowiska na terenie lasów pod Zawonią oraz w okolicy Domanowic
  • przylaszczka pospolita, odnotowana na ternie rezerwatu
  • śnieżyczka przebiśnieg, w okolicach cieków wodnych pod Tarczowem Małym oraz kilkanaście lokacji w lasach na północ od Zawonii
  • widlicz cyprysowy, pojedyncze stanowiska w borach na północ od Koniówka
  • zdrojówka rutewkowata, na terenie rezerwatu, na wale przebiega jej północno-zachodnia granica zasięgu w Polsce.
Czytaj więcej