Łacha Jelcz


Typ ochrony: wodny 

Data utworzenia: 1954 

Powierzchnia: 59,68 ha 

Powiat: Oławski 

Gmina: Jelcz-Laskowice 

Nadleśnictwo: Oława

Rezerwat został powołany Zarządzeniem Nr 80 Ministra Leśnictwa z dnia 24 kwietnia 1954 roku (MP nr A-46 poz. 650) w sprawie uznania za rezerwat przyrody. Pierwotnie głównym  przedmiotem ochrony w rezerwacie było naturalne stanowisko chronionego gatunku rośliny wodnej – kotewki orzecha wodnego, obecnie zmienione na ochronę ekosystemu starorzecza, czyli jego florę, faunę, roślinność i naturalne procesy sukcesyjne. Zmiany dotyczyły także powiększenia rezerwatu, z pierwotnych 6,90 ha (oddział leśny 54 g, położony w leśnictwie Jelcz, obręb Oława) do obecnych 59,68 ha (wydzielenia: 54 b, c, d, f, g, k, l, m, 54A f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p oraz 54 ~c, 54A ~a obrębu leśnego Oława).

Flora: Łacha Jelcz obejmuje starorzecze o długości około 1300 m, położone na prawym brzegu Odry, które w zachodniej części posiada połączenie z rzeką. Występuje tu bogata mozaika siedlisk, głównie zbiorowiska roślinne otwartych wód, płytkich zbiorników i zbiorników ulegających wypłycaniu i zarastaniu oraz zbiorowiska leśne i łąkowe. Najważniejszy przedmiot ochrony na tym terenie, czyli stanowisko kotewki orzecha wodnego traktowane jest jako zanikające już od lat 70-tych. Stan populacji jest skrajnie duży i waha od kilkuset do ponad 600 tysięcy (wówczas pokrywa niemal całą powierzchnię tafli zbiornika). Poziom liczebności zależy m.in. od poziomu fal powodziowych i temperatur wody w zimie. Zbiornik posiada dobrze rozwiniętą roślinność strefową, obejmującą: pas szuwarów z tatarakiem trawiastym, kosaćcem żółty i turzycami; zbiorowiska roślinności wynurzonej i pływającej z udziałem licznych rdestnic, salwinii pływającej, grążela żółtego i grzybienia białego.

Na chwilę obecną na terenie Łachy Jelcz stwierdzono występowanie około 320 gatunków roślin, stawiając je w czołówce oławskich rezerwatów pod względem bioróżnorodności.  W części lądowej rezerwatu wykształciły się liczne zbiorowiska obejmujące wielogatunkowe łęg i grądy, głównie grąd środkowoeuropejski (Galio-Carpinetum), którego drzewostan budują głównie dąb szypułkowy, grab pospolity i lipa drobnolistna. W runie rosną liczne geofity, m.in. zawilec gajowy, kruszczyk szerokolistny, podagrycznik pospolity, śnieżyczka przebiśnieg, przytulia wonna. Często w obniżeniach terenu, rosną niewielkie zbiorowiska łęgów dębowo-wiązowo-jesionowych (Ficario-Ulmetum campestre), które niekiedy występują w mozaice z grądem. Poza lasami, na obszarach otwartych stwierdzono zalewowe łąki selernicowe (Alopecurion), z dominującym wyczyńcem łąkowym i wieloma cennymi gatunkami roślin (czosnek kątowy, selernica żyłkowana) oraz niewielkie powierzchnie muraw napiaskowych z goździkiem kropkowanym i zawciągiem pospolitym.

Fauna: Bogata ichtiofauna, obejmuje ponad 30 gatunków ryb, w tym chronione: piskorz, różanka pospolita i śliz pospolity. Poza tym odnotowano kilka gatunków płazów (m.in. żaba jeziorkowa, żaba wodna, żaba śmieszka, traszka zwyczajna, ropucha szara, kumak nizinny, rzekotka drzewna, łącznie 9 gatunków), które wiosną licznie składają skrzek w zakolach starorzecza i w trzcinowiskach. Na brzegach i wśród koron przybrzeżnych drzew stwierdzono około 20 gatunków gniazdujących ptaków. Nieliczne gady ograniczają się głównie do zaskrońca zwyczajnego, występującego w łęgach i nad brzegami oraz jaszczurki zwinki i żyworódki, które bytują na nasłonecznionych skarpach.

Wrażenia osobiste: Stosunkowo umiarkowanie pozytywne. Dużym plusem było powiększenie obszaru ochrony i to prawie 10-krotnie. Jednak pomimo wielu wizyt, nie udało się znaleźć większej liczby słynnej na ten rezerwat kotwewki. Zazwyczaj były to 1-2 osobniki lub charakterystyczne orzeszki wyrzucone na brzeg. Znacznie cenniejsze w mojej ocenie są sąsiednie starorzecza określane jako Matunin, na których corocznie widzę setki tysięcy rozet, pokrywających niemal całą taflę zbiornika. Jednak Matunin wciąż jest nieobjęty żadną formą ochrony, ani w postaci rezerwatu czy chociażby użytku ekologicznego.  Wzdłuż Łachy Jelcz rozstawione są liczne tablice edukacyjne, na których zawarto najważniejsze informacje o tym terenie jak i jego roślinności.