Kruszczyk rdzawoczerwony

KRUSZCZYK  RDZAWOCZERWONY  (Epipactis atrorubens)

Storczykowate (Orchidaceae)

Okres kwitnienia: VI-VIII

Wygląd: Charakterystyczna bylina kłączowa, osiągająca do metra wysokości. Kwiaty charakterystyczne dla rodziny storczykowatych o pięciu działkach kielicha, koloru rdzawoczerwonego lub purpurowo czerwonego, czasem różowo-czerwonego, wonne, zebrane w luźne, jednostronne grono. Warżka jaśniejsza od płatków, przedni trzon o łódkowatym kształcie jest nieruchomo zrośnięty z członem nasadowym. Człon końcowy falisty, z dwoma guzkami, które łączą się z trzecim guzkiem w środku. Może dochodzić do samozapylenie w momencie, gdy braknie owadów.

Liście dolne łuskowate, o jajowatym kształcie z dobrze widocznymi nerwami biegnącymi równolegle do czubka liścia. Osadzone są naprzeciwlegle i dwustronne.

Owocem jest skórzasta torebka zawierająca liczne, drobne nasiona.

Występowanie: Tereny Europy środkowej. W Polsce stanowiska rozproszone zarówno na niżu jak i w niższych położeniach górskich. Najliczniej występuje na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, Mazurach, Kujawach, Podhalu i Kotlinie Kłodzkiej. Rośnie na terenie większości parków narodowych (m.in. Słowiński, Pieniński, Wigierski, Wielkopolski, Ojcowski) a także w licznych rezerwatach i parkach krajobrazowych.

W Tatrach rozpowszechniony głównie w reglu dolnym i górnym, rzadziej piętrze kosówki. Licznie występuje w Dolinie Kościeliskiej, Dolinie Jaworzynki i Dolinie Chochołowskiej.

Na Dolnym Śląsku notowany tylko w Paśmie Sudetów. Stanowiska rozlokowane głównie w dwóch regionach, są to Góry Kaczawskie (obszar Gór Połom, Miłek, Wapniki, Bukowa Góra, Wysoka i kopalnia w Nowych Rochowicach) oraz Pasmo Krowiarki (m.in. Góra Wapniarka, Rogóżka i region Żelazna). Poza tym pojedyncze stanowiska odkryto w okolicach Szklarskiej Poręby i Górach Stołowych.

Środowisko: Rośnie głównie w piętrze regla dolnego i górnego, rzadziej kosówki, na glebach zarówno wapiennych jak i granitowych. Preferuje stanowiska jasne do półcienistych, wilgotne. Głównie brzegi strumieni, lasy liściaste i iglaste, zarośla, trawiaste zbocza, kserotermiczne zbiorowiska leśne i zaroślowe z dominacją sosny. Często występuje na terenach pokopalnianych (dawne wyrobiska, hałdy odpadów kopalnianych etc.). Gatunek charakterystyczny dla zbiorowisk ciepłolubnej buczyny stroczykowej i storczykowej buczyny wolińskiej oraz zespołu kocanki i jasieńca piaskowego (Helichryso-Jasionetum litoralis).

Opis ogólny: Roślina objęta ścisłą ochroną gatunkową, głównie ze względu na niszczenie siedlisk poprzez osuszanie łąk i zaorywanie pól, częste zrywanie kwiatów przez bezmyślnych turystów lub wykopywanie całych okazów i sadzenie ich do prywatnych ogrodów.

Jedyny krajowy kruszczyk kwitnący w kolorze purpurowo-czerwonym. Tworzy mieszańce z innymi gatunkami głównie z kruszczykiem szerokolistnym (E. Helleborine), i kruszczykiem błotnym (E. palustris).