Bazaltowa Góra

 

Typ ochrony: brak 

Data utworzenia: brak

Powierzchnia: ok. 85 ha

Powiat: Jaworski

Gmina: Paszowice

Nadleśnictwo: Jawor

 


Położenie: Teren obejmuje masyw Bazaltowej Góry (367 m n.p.m.) położonej na terenie Parku Krajobrazowego Chełmy, w południowo-wschodniej części Pogórza Kaczawskiego, pomiędzy wsiami Paszowice i Jukszowa. Poprzez pola uprawne graniczy od północy z górą Rataj, od południa przez rzeczkę Paszówkę z górą Garbiec i Grotą Pustelnika. Obejmuje oddziały leśne nr 253, 254, 255 i 256 nadleśnictwa Jawor.

Budowa: Stosunkowo niewielkie wzniesienie powstałe około 14 mln lat temu, składające się głównie z bazaltu mioceńskiego, który tworzy pokrywę lawową i wypełnia część dawnego komina wulkanu tarczowego. Pozostałości wulkanu są widoczne m.in. na terenie nieczynnego wyrobiska kamieniołomu. Góra pierwotnie była znacznie wyższa, jednak w okresie trzeciorzędu uległa spłaszczeniu na wskutek działań topniejącego lądolodu, który w trakcie cofania się wypłukiwał warstwy skał, między innymi przyczyniając się do zdarcia grubej warstwy pokrywy otaczającej komin wulkaniczny, pozostawiając tylko nek, czyli jego najtwardszą część, zwaną twardzielcem. Reszta podłoża została rozniesiona na boki tworząc płaskie i rozlane zbocza o łagodnym spadku, szczególnie w północnej części. Południowe stoki posiadają stosunkowo głębokie wcięcia będą efektem wielu milionów lat regularnego wypłukiwania skał przez wody strumienia Paszówka.

Bazalt występujący na wzniesieniu cechuje się silnym spękaniem i słupami o regularnych, sześciobocznych kształtach. Liczne ich fragmenty są rozrzucone w dawnym wyrobisku, tworząc rumosz bazaltowy. W świeżych przełomach skał są widoczne zielone gniazda będące prakryształami oliwinu. Poza tym na powierzchniach bazaltowych bloków zatopione są minerały ksenolity zwane zieleńcami, które zostały wyrwane przez wydostającą się z ziemi lawę z otaczających ją skał. W niższych częściach zboczy zalegają warstwy powolnych ale stosunkowo regularnych spływów powierzchniowych oraz osady glacjalne i fluwioglacjalne, będące materiałem skalnym wymywanym przez wypływające z lądolodu wody.

Flora: Stosunkowo bogata. Do najważniejszych ekosystemów należą świetliste dąbrowy (Quercetalia pubescenti-petraeae) obejmujące szczytowe partie góry na jej południowych zboczach, na wysokości od 340 m n.p.m., w tym jej odmiana zwana ciepłolubną dąbrową brekiniową (Soro torminalis-Quercetum). Zbiorowisko to wykształciło się na silnie skalistym podłożu z rumoszem bazaltowym, pokrytym przez płytkie gleby szkieletowe. Drzewostan budują praktycznie tylko dęby bezszypułkowe o skarłowaciałym wzroście i silnie powykręcanych konarach. Towarzyszą im drzewiaste formy jarzębu brekinii oraz rzadkie lub chronione rośliny jak szczyr trwały, przylaszczka pospolita, podkolan biały, miodownik melisowaty i gnieźnik leśny.

Północne i wschodnie zbocza porastają grądy środkowoeuropejskie (Galio sylvatici-Carpinetum) składające się głównie z drzewostanu lipowego i grabowego z domieszką dębu bezszypułkowego, buka zwyczajnego i klonu zwyczajnego. Bogate runo, szczególnie w okresie wiosennym składa się z licznych geofitów m.in. zawilec gajowy, dąbrówka kosmata, groszek wiosenny, przylaszczka wiosenna, przytulia wonna, przytulia leśna, gwiazdnica wielkokwiatowa. Występuje wiele rzadkich lub chronionych roślin, m.in. skrzyp olbrzymi, wyka grochowata, lilia złotogłów, buławnik mieczolistny, wawrzynek wilczełyko, żywiec bulwkowaty, wiciokrzew pomorski i kruszczyk połabski, dla którego jest to jedyne znane stanowisko na Pogórzu Sudeckim.

Południowe zbocza zdominowane są przez kwaśne dąbrowy (Quercion robori- petraeae) z dominacją dębu bezszypułkowego i domieszką innych drzew (buk pospolity, świerk pospolity, brzoza brodawkowata). Obejmuje on stosunkowo strome i skaliste zbocza. Runo leśne zdominowane przez liczne gatunki traw (m.in. śmiałek pogięty i trzcinnik leśny) z domieszką rzadkich lub chronionych roślin jak podkolan zielonawy, paprotka zwyczajna, naparstnica zwyczajna, wiciokrzew pomorski, rogownica drobnokwiatowa, kruszczyk szerokolistny. Dawniej występowała także kukułka bzowa, jednak ostatnie inwentaryzacje nie potwierdziły jej występowania na tym terenie.

Fauna: Stosunkowo bogata. Bazaltowa Góra stanowi część większego areału leśnego jakimi są lasy Pogórza Kaczawskiego, stąd charakteryzuje się występowaniem wielu gatunków zwierząt m.in. sarny, jelenie, dziki, lisy, jeże a także muflony, które na pogórzu mają jedną z największych krajowych populacji.

Duża liczba starych i dorodnych drzew jest siedliskiem wielu leśnych gatunków ptaków jak dzięcioł średni, dzięcioł czarny, dzięcioł duży, kos, śpiewak, kowalik, pierwiosnek, piecuszek, muchołówka żałobna, modraszka, bogatka, pełzacz leśny, wilga, sójka i grubodziób.

Na terenie przyległych terenów łąkowych i śródleśnych polan odnotowano obecność rzadkich gatunków motyli: kosternik palemon i górówka meduza, które są wymienione na czerwonej liście roślin i zwierząt zagrożonych wyginięciem w skali światowej.

Zagrożenia: Stosunkowo duże. Teren dawniej proponowany był do objęcia ochroną w ramach użytku ekologicznego. Obecnie obszar przynależy do obszaru Natura 2000 Góry i Pogórze Kaczawskie, poza tym w planach zagospodarowania gminy, powiatu i nadleśnictwa brak jest jakichkolwiek planów ochrony tego terenu. Dużym zagrożeniem jest nieracjonalna gospodarka leśna, której głównymi objawami jest usuwanie martwego drewna w części płatów siedliska świetlistej dąbrowy oraz wzrost eutrofizacji związanego z prześwietleniami. Prowadzi to do rozrostu gatunków światłolubnych, m.in. pokrzywy, jeżyny, trawy, które zagłuszają inne rośliny.

Inne: Wg legend na terenie Bazaltowej Góry znajdował się święty gaj z czasów pogańskich, który miał zostać spalony w XIII wieku, przez wrocławskiego biskupa Cypriana, w ramach walki przeciw pogańskiemu kultowi. W czasie tego aktu miała zostać zniszczona także słowiańska świątynia otoczona kamiennym kręgiem.

Teren góry jest bardzo popularnym miejscem wycieczek. Do głównych atrakcji należy punkt widokowy na szczycie kamieniołomu, z którego rozpościera się panorama na Pogórze Wałbrzyskie, Masyw Ślęży i Wzgórza Strzegomskie. Poza tym bardzo popularna jest tamtejsza wieża widokowa, która powstała w 1906 roku. Wieża została wzniesiona z łamanego kamienia bazaltowego pochodzącego z tamtejszego kamieniołomu. Pierwotnie miała 4 kondygnacje, obecnie jest trzykondygnacyjna. Ostatnie piętro zostało usunięte podczas remontu w 1994 z powodów bezpieczeństwa. Pomimo nazwy ‚widokowa’ obecny drzewostan znacznie przewyższa budowlę, która stanowi z tego powodu tylko element dekoracyjny otaczającego go lasu, w przeciwieństwie do wieży widokowej na sąsiedniej górze Radogost, która wciąż jest wyższa od otaczającej ją lasu i stanowi świetny punkt widokowy.

Wrażenia osobiste: Stosunkowo pozytywne. Pomimo braku jakiejkolwiek ochrony, najcenniejsze drzewostany góry (świetliste dąbrowy) nie wydają się intensywnie objęte gospodarką leśną. Nie widać tutaj wielu wycinek, w przeciwieństwie do lasów bukowych w sąsiednich Górach Kaczawskich. Teren jest dobrze przygotowany pod turystykę przyrodniczą. Prowadzi tutaj czerwony szlak z Myśliborza do Bolkowa a także dwie ścieżki przyrodnicze, które obejmują nieczynny kamieniołom i wieżę widokową. Przy samej górze znajduje się także leśny parking, który znacznie ułatwia dojazd do obiektu. Ze względu na bliskość siedzib ludzkich (góra graniczy z miejscowością Paszowice) często można tutaj napotkać turystów i miłośników przyrody. Sam teren obfituje w liczne ciekawe gatunki roślin, w tym liczne storczykowate. Teoretycznie występuje tutaj kukułka bzowa, jednak osobiście nie udało mi się jej tam spotkać. Teren polecam, szczególnie wczesną wiosną, kiedy runo obfituje w liczne wiosenne geofity.