Las Bukowy w Skarszynie

Rezerwat obejmuje niewielki fragment lasu bukowego na skarpie opadającej ku strumieniowi. Jest jedną z ostatnich pozostałości dawniej występujących tu ogromnych powierzchni buczyn, w której zachowało się całe bogactwo florystyczne Wzgórz Trzebnickich z wieloma rzadkimi lub chronionymi gatunkami roślin i grzybów. Do najważniejszych należy m.in. śnieżyca wiosenna, wawrzynek wilczełyko, kruszczyk szerokolistny czy zdrojówka rutewkowata. 



Typ ochrony
: leśny

Data utworzenia: 1981

Powierzchnia: 23,68 ha

Powiat: Trzebnicki

Gmina: Trzebnica

Nadleśnictwo: Oborniki Śl.


Położenie: Rezerwat mieści się na  południowo-wschodnim krańcu powiatu trzebnickiego, w dolnej części mezoregionu Wał Trzebnicki, zwanego popularnie Górami Kocimi lub Wzgórzami Trzebnickimi. Obejmuje zachodnie zbocza wzgórza Bucznik, granicząc poprzez strumień Mielnica ze wsią Skarszyn i Boleścin.

Budowa: Teren rezerwatu stanowią wzniesienia morenowe (polodowcowe) zlodowacenia środkowoeuropejskiego. Zbudowane głównie z utworów morenowych (głazów, glinów i żwirów) oraz trzeciorzędowych iłów i piasków. Na całej długości obszaru występuje bardzo urozmaicone ukształtowanie terenu składającego się na  bezimienne, niewielkie wzniesienia i dolinki, zwłaszcza w północnej części. Większość opada w kierunku strumienia tworząc miejscami kilkudziesięciometrowe skarpy lub zbocza o stromych ścianach.

Flora: Stosunkowo bogata ze względu na urozmaicenie terenu. Badania wykazały występowanie około 205 gatunków roślin, w większości są to gatunki leśne. Całość rezerwatu porasta las sklasyfikowany głównie jako las bukowy i łęgowy. Największe połacie rezerwatu buduje siedlisko niżowej kwaśnej buczyny (Luzulo pilosae-Fagetum), występującej głównie na stokach eksponowanych w kierunku zachodnim i południowym.  W skład drzewostanu wchodzi przede wszystkim buk zwyczajny i grab, a także brzoza brodawkowata, dąb bezszypułkowy i świerk europejski. Runo leśne jest ubogie, składające się głównie z różnego rodzaju mchów, gatunków traw i paproci. We wschodniej części występują sztucznie nasadzone świerczyny, zajmujące niewielki obszar. Wzdłuż strumienia ciągną się wąskie płaty łęgów jesionowo-olchowych (Fraxino-Alnetum) o najbogatszym składzie gatunkowym wśród siedlisk rezerwatu. W runie leśnym można napotkać duże płaty wczesnowiosennych geofitów jak zdrojówka rutewkowata, śledziennica naprzeciwlistna, zawilec gajowy, kokorycz wątła, piżmaczek wiosenny i pojedyncze kępy śnieżycy wiosennej. Jest to najbardziej zdegradowany teren, który graniczy bezpośrednio z zabudowaniami, powodując stosunkowo łatwe przedostawanie się roślin ogrodowych i synantropijnych.

Stosunkowo najmniej zmienionym środowiskiem, o bogatym gatunkowo runie są płaty grądu środkowoeuropejskiego (Galio sylvatici-Carpinietum), występujące głównie w południowej i wschodniej części zboczy. Podstawową florą w tym zbiorowisku leśnym stanowią wczesnowiosenne geofity takie jak kokorycz wątła, łuskiewnik różowy, zawilec gajowy, ziarnopłon wiosenny, złoć mała i żółta, miodunka ćma, kokoryczka wonna, konwalia majowa, konwalijka dwulistna i kopytnik pospolity. Występują one szczególnie w bogatszym gatunkowo wariancie grądu, zwanym grądem kokoryczowym. Do innych cennych lub chronionych elementów rezerwatu należy: kruszczyk szerokolistny, bluszcz pospolity, bodziszek żałobny, fiołek przedziwny, jarzmianka większa i wiciokrzew suchodrzew.

  • Zdrojówka rutewkowata (Isopyrum thalictroides), licznie w dolnych partiach rezerwatu, wzdłuż cieku wodnego. Na terenie rezerwatu występuje zachodnia granica zasięgu występowania.
  • Kokorycz wątła (Corydalis intermedia), jeden z rzadszych taksonów rosnący wyspowo we wszystkich siedliskach, zarówno w łęgu nad strumieniem jak i na stokach lasu bukowego.
  • Śnieżyca wiosenna (Leucojum vernum), pojedyncze kępy notowane w łęgu są silnie zagrożone przez zrywanie kwiatów i wykopywanie całych kęp. Jest to jedno z najbardziej wysuniętych na północ naturalnych stanowisk tego gatunku.
  • Złoć (Gagea spp.), bardzo licznie wzdłuż cieku wodnego, zwłaszcza w środkowej i północnej części. Jest to jeden z najpospolitszych wczesnowiosennych geofitów w rezerwacie.
  • Miodunka ćma (Pulmonaria obscura), pojedyncze kępki rozlokowane w całym rezerwacie, zwłaszcza w środkowej i wschodniej części w płatach żyznej i kwaśnej buczyny niżowej.
  • Przylaszczka pospolita (Hepatica nobilis), roślina skrajnie rzadka na terenie rezerwatu, zagrożona wyginięciem. Głównym powodem jest wykopywanie roślin przez okolicznych mieszkańców i sadzenia jej w przydomowych ogródkach.

Fauna: Ze względu na charakter rezerwatu, będący „zieloną wyspą” pośród pół i terenów użytkowanych przez człowieka, istnieje tutaj duże skupisko fauny. Występują tu licznie drobne ptaki m.in. bogatka, czarnogłówka, cierniówka, dzięcioł czarny, kos, kowalik, dzięcioł duży, gajówka, pełzacz leśny, siniak, bażant. Bogate runo leśne powoduje, że w lesie żyją m.in. dziki, sarny, krety, wiewiórki oraz nietoperze. Rezerwat stanowi także ostoję dla rzadkiego gatunku chrząszcza, pachnicy dębowej, dla której las o dużej ilości wiekowych drzew i butwiejącego drewna stanowi właściwie siedlisko.

Inne: Na północ od rezerwatu, po drugiej stronie drogi gminnej leży bliźniaczy las bukowy, który posiada trochę uboższą roślinność, niemniej jednak bardzo zbliżoną gatunkowo do flory rezerwatu. Można tu spotkać śnieżyczki, śledziennice, kokorycz wątłą, piżmaczka wiosennego, konwalię majową oraz wawrzynka wilczełyko, który prawdopodobnie wyginął w rezerwacie.

Zagrożenia: Duże. Sam drzewostan nie jest bezpośrednio zagrożony (rosną tu stuletnie i starsze buki, graby), jednak bezpośrednia bliskość wsi jest tutaj bardzo odczuwalna. W zachodniej części rezerwatu (czyli tej graniczącej z domostwami), można natrafić na liczne śmieci i odpadki, w tym wielkogabarytowe. Czasem w dużych ilości, czasem zdarzają się pojedyncze butelki lub worki. Co kilka lat organizowane jest sprzątanie terenu. Jeszcze w 2013-2014 roku śmieci bogato zalegały w runie, nawet pod samą tabliczką z rezerwatem. Jednak w następnym latach ilość odpadków uległa zmniejszeniu i to znaczącemu. Obecnie (2017/2018 rok) na terenie lasu śmieci zdarzają się sporadycznie, co jest bardzo dobrą zmianą.

Wpływ ludzi jest odczuwalny nie tylko w postaci zaśmiecania. Dużym zagrożeniem są osoby wykopujące lub zrywające rośliny.  Flora runa leśnego jest bardzo przetrzebiona, dotyczy to zwłaszcza śnieżycy wiosennej, wawrzynka wilczełyko i przylaszczki, które zostały prawie doszczętnie wytrzebione przez zbieraczy i kolekcjonerów. Osobiście przylaszczki jeszcze nigdy nie zaobserwowałem na terenie lasu, mimo że źródła pisane wymieniają tą roślinę. Innym zagrożeniem będącym czynnikiem ludzkim są motocykle i kłady, których ślady licznie widać na terenie całego rezerwatu. Niszczą one florę oraz niepokoją zwierzęta. Jednak częstotliwość osób zmotoryzowanych uległa zmniejszeniu, dzięki licznym burzom i orkanom nawiedzającym Dolny Śląsk w ostatnich latach, które powaliły wiele starych lub martwych drzew. Leżące na ziemi pnie i konary bardzo utrudniają poruszanie się po niektórych fragmentach rezerwatu, co prawdopodobnie zniechęca miłośników kładów do rozjeżdżania rezerwatu.

Wrażenia ogólne: Początkowo bardzo negatywne. W pierwszych latach odwiedzin, teren rezerwatu był bardzo zaśmiecony i rozjeżdżony przez kłady. Sytuacja stopniowo zmieniała się przez następne lata. Odpadki zostają regularnie zbierane a dzięki burzom i powalonym drzewom, na terenie lasu zmniejszyła się aktywność rajdowców i kładów. Pod względem przyrodniczym Las Bukowy w Skarszynie stanowi bardzo ważną ostoję bioróżnorodności w regionie, jest to miejsce występowania zdrojówki i śnieżycy wiosennej na północnej granicy ich naturalnego zasięgu. Poza nimi w łęgu masowo rozwijają się liczne wiosenne geofity będące główną atrakcją przyrodniczą. Można tu podziwiać ogromne łany zawilców gajowych, piżmaczka wiosennego, kokoryczy wątłej, śledziennicy, kopytnika pospolitego, konwalii majowej i ziarnopłonu wiosennego. Oprócz roślin, teren rezerwatu jest także gratką dla miłośników grzybów. W runie licznie rosną czarki szkarłatne i twardnice bulwiaste, a na butwiejących pniach owocują liczne nadrzewne gatunki hub, boczniaków, wrośniaków i uszaków.

Teren najatrakcyjniejszy jest w kwietniu i na początku maja. Z czego najbardziej atrakcyjne są fragmenty ciągnące się wzdłuż potoku. Zbocza i górne partie są przeważnie uboższe w roślinność i stanowią atrakcję wizualną, dzięki ogromnym, stuletnim bukom. Ich widok jest szczególnie malowniczy jesienią, kiedy liście przebarwiają się na czerwony kolor. Rezerwat najlepiej jest zacząć zwiedzać od północnej strony, gdzie można stanąć na poboczu drogi lub od strony południowej, gdzie trzeba wjechać na boczną uliczkę prowadzącą przez były PGR do niewielkiej stacji gazu. Jest tam duży plac, na którym można pozostawić samochód. Trzecim wejście na teren jest na wysokości boiska wiejskiego, jednak jest to wejście po środku rezerwatu. Osobiście polecam opcję zwiedzana od północy ku południowi, albowiem na północy jest największa bioróżnorodność roślin.