Wapniki i Wysoka


Typ ochrony: leśny

Data utworzenia: projektowany

Powierzchnia: ok. 180 ha

Powiat: Jaworski

Gmina: Bolków

Nadleśnictwo: Jawor

Położenie: Masyw znajduje się w Górach Kaczawskich na północno-wschodniej części Grzbietu Wschodniego, od północy graniczy z Bukową Górą i miejscowością Grudno, od zachodu ze strumieniem Świerkotka i Księżą Górą oraz rezerwatem Buki Sudeckie, od wschodu z polami uprawnymi i Pogwizdowskim Lasem a od południa z Rochowicką Skałą i Rakarnią, które są odgrodzone od Wapników przez drogę krajową nr 3

Budowa: Zespół wzniesień z czego dwa najważniejsze to kilkuwierzchołkowe Wapniki (509, 501 m n.p.m.) położone w centrum i na południu oraz Wysoka (461m n.p.m.) na północy. Całość wzniesień zbudowana jest ze staropaleozoicznych skał metamorficznych pochodzenia osadowego – marmurów. W podłożu występują licznie wapienie krystaliczne m.in. kalcytowe oraz dolomitowe, których wychodnie można znaleźć w różnych częściach masywu, z czego najwięcej znajdowało się na południu o czym świadczą liczne doły i wyrobiska po dawnych kamieniołomach.

Na Wapnikach można wyróżnić cztery główne wzniesienia, z czego najwyższe o wysokości 509m n.p.m. znajduje się w północno-środkowej części, kolejne odchodzą ku północy i południu po łuku. Góra Wysoka posiada jedno główne wzniesienie, o stromych wschodnich i zachodnich zboczach oraz łagodnie opadających zboczach północnych, na których to znajduje się zespół skał zwanych Kozią Skałką.

Flora: Pierwotnie stosunkowo zróżnicowana, obecnie większość połaci stanowią sztucznie wprowadzone świerczyny z ubogim runem. Pierwotnie większość masywu porastały żyzne buczyny górskie (Dentario glandulosae-Fagenion) i ciepłolubne buczyny storczykowe (Cephalantherio-Fagenion). Obecnie na znacznej części dominuje drzewostan iglasty z przewagą drzew świerkowych i sosnowych, zwłaszcza w centralnej i wschodniej części Wapników oraz w środkowej i północnej części Wysokiej.

Buczyny rozlokowane wyspowo na całym obszarze masywu, zwłaszcza w częściach północnych i wschodnich, często z domieszką innych drzew jak klon, dąb bezszypułkowy, świerk pospolity, sosna zwyczajna. Bogate runo tych ekosystemów obfituje w różne gatunki roślin m.in. kokoryczka okółkowa, kokoryczka wonna, kukułka Fuchsa, konwalia majowa, konwalijka dwulistna, łuskiewnik różowy, wawrzynek wilczełyko, lilia złotogłów, paprotka zwyczajna, zawilec gajowy, nerecznica samcza, orlik pospolity. W zespołach ciepłolubnej buczyny storczykowej występują liczne gatunki z rodziny storczykowatych, m.in. obuwik pospolity, mający tutaj jedno z kilku stanowisk w Sudetach, gnieźnik leśny, listera jajowata, buławnik mieczolistny, kruszczyk szerokolistny a także inne rośliny jak marzanka wonna, kopytnik pospolity i pierwiosnki. W prześwitach leśnych występują niewielkie polany z rzadkimi gatunkami jak gółki długoostrogowe, kukułki szerokolistne, kukułki plamiste, miodowniki melisowate i goryczki orzęsione. Do pospolitszych taksonów masywu należy buławnik wielkokwiatowy, który występuje pospolicie na całym obszarze siedlisk bukowych.

W drzewostanach mocno przekształconych przez człowieka, takich jak nasadzenia lasów iglastych flora jest stosunkowo uboga, składająca się głównie z paproci, mchów i gatunków roślin mogących rosnąć na zakwaszonej glebie (pokrzywy, szczawik zajęczy, borówki).

Grzyby: Mykoflora na terenie Wapników i Wysokiej jest bardzo mało zbadana. W niektórych opracowaniach wymienia się gwiazdosze, w tym gwiazdosz potrójny i g. frędzelkowany. Poza tym można tutaj spotkać wiele stosunkowo pospolitych gatunków grzybów jak muchomory, grzybówki, twardzioszki, opieńki, purchawki i pokrewne purchawkom grzyby, liczne huby i stosunkowo bogatą florę śluzowców.

Fauna: Stosunkowo bogata, jako że teren projektowanego rezerwatu wchodzi w skład większej jednostki leśnej. Występują tu wszystkie te gatunki zwierząt, które można spotkać w okolicznych lasach m.in. w istniejącym po sąsiedzku rezerwacie Buki Sudeckie.

Do częstszych gatunków spotykanych na Wapnikach i Wysokiej, należą listy, kuny, popielice, sarny, jelenie, dziki, ryjówki, borsuki, jeże i wiewiórki. Liczna jest także ornitofauna i herpetofauna.

Zagrożenia: Stosunkowo duże. Ze względu na brak istnienia rezerwatu obszar nie posiada planu ochrony, który zabezpieczałaby teren przed nieracjonalną gospodarką leśną, która może negatywnie oddziaływać na tamtejszą florę i faunę. Najlepszym tego przykładem jest zmiana składu gatunkowego lasów, które obecnie w większości stanowią drzewostany iglaste lub mieszane z przewagą drzew iglastych (świerków i sosen). Gospodarka leśna bardzo szkodzi roślinom runa leśnego, głównie z powodu ciężkiego sprzętu, który niekontrolowanie rozjeżdża rośliny. Obserwowano m.in. rozjeżdżone przez ciężki sprzęt obuwiki pospolite oraz buławniki wielkokwiatowe. Dodatkowo wycinka najczęściej dotyczy wiekowych buków, w dobrze rozwiniętych płatach lasu. Wycinka drzew powoduje zwiększony dostęp światła do części podszytu, co skutkuje intensywnym wzrostem młodych buków, które blokują dostęp światła do niższych warstw leśnych i wypierają inne gatunki roślin, w tym gatunki rzadkie i chronione.

Inne: Masyw od wieków był eksploatowany ze względu na bogate złoża wapienia. Świadczą o tym m.in. ruiny wapienników, które można spotkać na wschodnich obrzeżach lasu.