Łąka Sulistrowicka

Łąka Sulistrowicka była jednym z najcenniejszych obszarów na terenie Sudetów, gdzie występuje wiele rzadkich i cennych gatunków. Jest to ostatnie znane stanowisko mieczyka błotnego w Polsce oraz najsłynniejszy przykład niewłaściwej ochrony. Pół wieku od powołania rezerwatu większość obszaru zarosła lasem. Wiele gatunków wyginęło lub ograniczyło areał do niewielkich polanek. 

 


Typ ochrony: florystyczny

Data utworzenia: 1958

Powierzchnia: 26,44 ha

Powiat: Wrocławski

Gmina: Sobótka

Nadleśnictwo: Miękinia


Położenie: Rezerwat znajduje się na Przedgórzu Sudeckim w Masywie Ślęży, u podnóża góry Raduni na wysokości ok. 290-340 m n.p.m. Południową granicę wyznacza utwardzona droga leśna, będąca jednocześnie granicą powiatu Wrocławskiego. Pozostałe granice wyznaczone są przez oddziały leśne bez charakterystycznie zaznaczonych granic.

Budowa: Teren rezerwatu leży na dość płaskim, lekko pochylonym zboczu. Występuje tu dobrze wykształcony, nietorfowy profil gleby (Sarosiek, 1959), składający się głównie z kwaśnych gleb próchniczych o barwie ciemnobrązowej, gliniasto-piaszczystych o barwie jasnopopielatej i tzw. druzgot skalny serpentynu (położony głęboko, ponad metr pod powierzchnią ziemi). Taki skład gleby, w miarę łagodny klimat i liczne strumienie zaopatrujące w wodę, sprawiły, że rezerwat cechuje bardzo duża bioróżnorodność.

Flora: Większość terenu porastały łąki, głównie śródleśne łąki trzęślicowe, zespół trzęślicy modrej i młaki turzycowe. Obecnie znaczna część rezerwatu zarosła drzewami iglastymi (sosną, świerkiem) a także brzozą brodawkowatą, wierzbami, olchą i kruszyną pospolitą.

Mimo to, tereny łąkowe cechuje bardzo duża bioróżnorodność (około 240-250 gatunków roślin naczyniowych, w tym ponad 20 chronionych), przez co rezerwat uznawany jest za jeden z najcenniejszych na Dolnym Śląsku. Większość terenów łąkowych stanowią łąki trzęślicowe (Molinion), które jednak stały się obszarem niemal jednogatunkowym, budowanym przez trzęślicę modą. Wszystko z powodu negatywnego oddziaływania jakim było zaprzestanie systematycznego koszenia. Powodowało to rozrost drzew i krzewów, a tym samym odkładanie warstwy martwych liści każdej jesieni. Warstwa ta, skutecznie uniemożliwiała kiełkowanie i ukorzenianie się siewek roślin, co po wielu latach powodowało stopniowe wymieranie gatunków łąkowych. Okres ten przetrwały głównie duże gatunki lub gatunki o długiej linii życia oraz (kosaciec syberyjski, mieczyki), które mogły do pewnego stopnia konkurować z ekspansywną trzęślicą.

Obecnie prowadzone są liczne zabiegi przywracające jak największą bioróżnorodność na terenach łąkowych, które docelowo mają stanowić około 50% ogólnej powierzchni rezerwatu. Na łąkach można wyróżnić cały szereg rzadkich lub chronionych roślin. Do najcenniejszych należą: bagno zwyczajne, goryczka wąskolistna, goryczka wiosenna, goździk pyszny, kosaciec syberyjski, pełnik europejski, mieczyk dachówkowaty, turzyca Bueka, chaber ostrołuskowy, głowienka wielkokwiatowa, gnidosz rozesłany, kukułka szerokolistna, kruszczyk szerokolistny, lilia złotogłów, podkolan biały, strzęplicha piramidalna, wężymord niski, gółka długoostrogowa, zimowit jesienny. Jest to jedno z ostatnich znanych stanowisk mieczyka błotnego, gatunku wytępionego niemal w całym kraju. Obecnie rośnie tylko w Masywie Ślęży i na jednym stanowisku w Górach Kaczawskich (jeden kwitnący egzemplarz, w 2006, obecnie stanowisko prawdopodobnie wyginęło).

Obszary poddane sukcesji drzew stanowią większość powierzchni rezerwatu. Składają się głównie na sosny i świerki, oraz młodniki brzozowe. Z powodu słabo wykształconego runa leśnego, będącego głównie warstwą igliwia, w podszyciu rośnie niewiele cennych roślin. Głównie pospolite paprocie jak nerecznica, orlica czy paprotka zwyczajna, borówki, szczawik zajęczy, wrzosy i liczne gatunki mchów. Jedynie we wschodniej części spotykane są niewielkie płaty żyznej buczyny (Galio odorati-Fagenion) z konwalią majową i kopytnikiem pospolity.

  • Bagno zwyczajne (Ledum palustre), występuje w stosunkowo dużych kępach w wilgotniejszych miejscach rezerwatu, głównie w jego środkowej i zachodniej części.
  • Gnidosz rozesłany (Pedicularis sylvatica), ten półpasożyt występuje w niskich traworoślach, głównie w środkowej części rezerwatu oraz na łąkach wokół niego.
  • Konwalia majowa (Convallaria majalis), jeden z najliczniejszych gatunków roślin, posiadających kilkanaście subpopulacji rozlokowanych w większości leśnych fragmentów Łąki Sulistowickiej.
  • Kosaciec syberyjski (Iris sibrica), bardzo liczne kępy odnotowuje się na łące w południowej części, graniczącej ze szlakiem turystycznym. Poza tym pojedyncze osobniki rozlokowane na większości bezleśnych obszarów rezerwatu.
  • Kukułka szerokolistna (Dactylorhiza majalis), jeden z rzadszych gatunków na terenie rezerwatu. Występujący tylko na kilku śródleśnych ekosystemach w północnej części. Znacznie częstsza poza granicami ochronnymi, w bliskim sąsiedztwie zabudowy mieszkalnej Sulistrowiczek.
  • Mieczyk błotny (Gladiolus palustris), jeden z najrzadszych krajowych gatunków, mający jedno stanowisko w obrębie Łąki Sulistrowickiej, na którym prowadzi się reintrodukcję siewek uprawianych w kulturze In-vitro z nasion pobranych od sulistrowickich okazów. Niestety, gatunek często miesza się z mieczykiem dachówkowatym, tworząc liczne, ciężkie do zidentyfikowania mieszańce.
  • Mieczyk dachówkowaty (Gladiolus imbicatus), występuje na większości łąk w obrębie rezerwatu, głównie na zmiennowilgotnych łąkach trzęślicowych (Molinion). Populacje szacuje się na kilkaset osobników.
  • Zimowit jesienny (Colchicum autuminale), odnotowany na jednej łące trzęślicowej w północno-środkowej części rezerwatu. Gatunek rzadki.

Fauna: Oprócz bogatej szaty roślinnej, łąkę charakteryzuje także duże bogactwo świata zwierzęcego, w szczególności bezkręgowców. Wg DZPK, na terenie rezerwatu żyje prawie 50% krajowych gatunków pająków (w Polsce żyje łącznie ok. 700 gatunków). Do najcenniejszych należy tygrzyk paskowany i Cheiracanthium elegant, jest to niewielki, jadowity pająk, którego jedyne,  znane w kraju stanowisko znajduje się właśnie tutaj. Na łące występuje także Ectoedemia viridissima, niewielki pluskwiak żerujący w środku liści. Łąka Sulistrowicka to jedyne znane stanowisko tego owada w Polsce.

Oprócz bezkręgowców, faunę rezerwatu reprezentują m.in. traszka górska, żaba trawna, sosnówka, czarnogłówka, świstunka, ryjówka malutka, sany, dziki, jelenie. Otwarte przestrzenie łąki stanowią nocne obszary łowów dla kilku krajowych nietoperzy, takich jak karlik malutki, nocek duży, gacek brunatny.

Zagrożenia: Bardzo duże. Paradoksalnie, największym zagrożeniem dla rezerwatu było jego powołanie. Pierwotnie, miejscowa ludność wypasała tu zwierzęta lub sama kosiła łąki w celach gospodarskich. Dzięki tym działaniom drzewa nie wkraczały na ten teren, dając możliwość egzystencji światłolubnym, łąkowym gatunkom.

Po utworzeniu obszaru chronionego, zaprzestano koszenia łąk. Efektem było natychmiastowe wkroczenie drzew. Nie wiadomo dlaczego niemal przez pół wieku pozwalano drzewom zarastać łąkę. Obecnie zajmuje ona niecałe 5-6 hektarów z 26 jakie stanowi rezerwat. Proces rewitalizacji i „odchwaszczania” z drzew prowadzi się dopiero od kilku lat. W tym czasie niemal doszczętnie wyginął na terenie rezerwatu mieczyk błotny (obecnie około 40-50 egzemplarzy na cały rezerwat) i kukułka szerokolistna, która „przeniosła się” na sąsiednie łąki, nieobjęte ochroną. Całkowicie wyginą tojad, dzwonecznik wonny, kosatka kielichowata i dziewięciornik błotny.

Drugim, dość istotnym, czynnikiem są turyści i kolekcjonerzy. Ci pierwsi, zachodzą na łąkę nieświadomie,. Ich łupem padają najczęściej kwiaty, oszczędzają oni całe rośliny. Co innego kolekcjonerzy. Ta grupa przyjeżdża celowo w dany rejon (w tym przypadku rezerwat) w celu wykopania  konkretnych gatunków roślin. Czasem zabierają jeden, dwa egzemplarze. Czasem więcej. Są oni zmorą większości rezerwatów florystycznych (czytaj-przypadek obuwika na Górze Miłek).

Inne: W pobliżu samego rezerwatu istnieje kilka śródleśnych łąk, na które przeniosły się niektóre z sulistrowickich gatunków. Najbardziej zagrożona jest podmokła łąka z kosaćcem syberyjskim, kukułką i pełnikiem, znajdująca się pomiędzy źródliskiem „Źródło Życia”, parkiem weneckim a zabudowaniami Sulistrowiczek. Od wielu lat planowane jest powołanie użytku ekologicznego na terenie tej łąki, zwanym roboczo „Mieczyki Sulistrowickie”.

Wrażenia osobiste: Umiarkowanie negatywne. Rezerwat jest wzorcowym przykładem niewłaściwego podejścia odnośnie ochrony przyrody. Dawniej była to jedna z najcenniejszych i najbogatszych przyrodniczo łąk na terenie Sudetów. Pół wieku zaprzestania jakichkolwiek działań spowodowało nie tylko zarośnięcie drzewami większości terenu ale także zubożenie gatunkowe i ilościowe. Ocalałe rośliny najczęściej są nikłą pozostałością tego co było tutaj kilka dekad temu. Pełniki, zimowity, gółki czy goryczki ostały się na niewielkich płatach w niedostępnych odstępach rezerwatu, podczas gdy w pozostałej części królują monokultury traw i wierzbowych zakrzaczeń.
Przez część rezerwatu przebiega szlak, na którym jednak nie zobaczymy większości roślin znanych w rezerwacie. Gdzieniegdzie widoczne są kępy jałowców i goździków oraz kosaćców syberyjskich. Dodatkowym atutem irysów jest fakt ich kwitnienia na tle Ślęży, dzięki czemu są najczęściej fotografowanym roślinami na łące, a motyw ten jest często widoczny w umieszczonych na internecie zdjęciach. Najlepszym okresem do odwiedzenia rezerwatu jest początek maja i czerwca, kiedy możemy zobaczyć na szlaku większość ciekawych roślin. Dodatkowo na północy, poza chronionym obszarem, znajduje się duża łąka z licznymi rzadkimi roślinami. Można się na nią dostać od strony osiedla. Teoretycznie gmina proponuje powołanie użytku ekologicznego „Mieczyki Sulistrowickie” w celu ochrony łąki. Jednak na chwilę obecną kończy się tylko na planach.

Zostaw wiadomość

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>