Łąki Trzęślicowe na Terenach Wodonośnych

Łąki na Terenach Wodonośnych stanowią jeden z najcenniejszych florystycznie fragmentów w całej dolnośląskiej dolinie Odry. Występująca tu mnogość i ilość gatunków śmiało może konkurować ze słynną Łąką Sulistrowicką. Możemy podziwiać tutaj łany kosaćców syberyjskich, mieczyków dachówkowatych, goryczek wąskolistnych oraz bardzo rzadkiego w regionie konitruta błotnego, czosnku kątowego czy fiołka mokradłowego. 

 



Typ ochrony: florystyczny

Data utworzenia: brak

Powierzchniaok 150 ha

Powiat: Wrocław

Gmina: Wrocław

Nadleśnictwo: Oława


Położenie: Projektowany rezerwat znajduje się we wschodniej części Wrocławia na osiedlu Opatowice w dolinie Oławy. Teren położony jest na płaskim terenie pomiędzy rzeką Oławą a wałem Opatowickim Zachodnim, ciągnąc się po granicę miasta.

Budowa: Podobnie jak w przypadku większości obszarów w dolinach dużych rzek, podłoże budują głównie mady rzeczne nanoszone w czasie częstych powodzi z dobrze wykształconym poziomem próchniczym o odczynie lekko kwaśnym.  Teren jest wybitnie płaski, rozciągając się wzdłuż koryta Oławy. Od zachodniej strony występuje stosunkowo bogata rzeźba terenu charakteryzująca się licznymi zatokami i meandrami oraz drobnymi zbiornikami wodnymi będącymi pozostałością po dawnym biegu rzeki. We wschodniej części występują dwa kanały, z czego jeden, wysunięty najbardziej na wschód stanowi granicę omawianego obszaru. Kanał ciągnie się wzdłuż wału przeciwpowodziowego. Poza tym na terenie rozsiane są nieliczne zagłębienia terenu, w których przez większość roku występuje woda.

Flora: Bardzo bogata. Na terenie projektowanego rezerwatu wykształciła się bogata mozaika licznych siedlisk łąkowych i wodnych oraz w mniejszym stopniu siedlisk leśnych. Dominującym i najważniejszym biotopem są łąki trzęślicowe z zespołu trzęślicy modrej (Molinetum medioeuropeaum) i jednostek wyższych, które porastają ponad połowę omawianego terenu, głównie w jego środkowej i wschodniej części. Stwierdzono tu bardzo liczne populacje rzadkich lub chronionych roślin jak kosaciec syberyjski, mieczyk dachówkowaty (kilkaset osobników), goryczka wąskolistna a także konitrut błotny, przetacznik błotny, centuria pospolita, przytulia północna i krwawnik kichawiec. Poza tym występuje tu szereg roślin typowych dla tego ekosystemu, m.in. przytulia żółta, bukwica zwyczajna, kanianka pospolita, oman wierzbolistny, ostrożeń błotny, komonica błotna i len przeczyszczający, a także bardzo liczny krwiściąg lekarski, który w suchszych fragmentach siedliska jest gatunkiem dominującym. Niektóre gatunki występują na tyle powszechnie, że w okresie szczytu swojego kwitnienia całkowicie dominują w krajobrazie łąk trzęślicowych. Do takich gatunków należy czarcikęs łąkowy, krwiściąg lekarski, przytulia żółta i oman wierzbolistny.

Liczne płaty łąk selernicowych (Cnidion dubii) obejmują wilgotniejsze fragmenty w środkowej i zachodniej części głównie w okolicach zagłębień terenu i kanałów melioracyjnych. W większości siedlisko miesza się z łąkami trzęślicowymi tworząc wielobarwną mozaikę o ciężkich do wyznaczenia granicach. Oprócz tytułowej selernicy żyłkowanej stwierdzono tutaj liczne rzadkie gatunki, m.in. groszek błotny, konitrut błotny, czosnek kątowy, firletka poszarpana oraz liczne trawy. Na terenach wzdłuż cieków wodnych i zagłębień z wodą występują ekosystemy szuwarowe (Magnocaricion), na których oprócz  licznych gatunków turzyc, występuje kosaciec żółty, knieć błotna, krwawnica pospolita, tojeść bukietowa i gorysz błotny. W miejscach o niższej roślinności rośnie rzadki fiołek wyniosły a także przetacznik błotny, szarota błotna, wierzbownice i jaskry. Wczesną wiosną na łące rozkwitają zawilce gajowe (gatunek typowo leśny) i rzeżucha łąkowa, które występują na całej powierzchni łąk.

Na terenach granicznych stwierdzono liczne zakrzaczenia i niskie olsy, których drzewostan budują głównie olchy, topole, dęby szypułkowe oraz bardzo liczne wierzby, tarniny i głóg. W ich runie występują pospolite gatunki jak pszeniec gajowy, poziomka twarda, lepnica zwisła, bodziszek czerwony i czosnaczek pospolity.

Przy kanałach melioracyjnych ciągnących się wzdłuż grobli Opatowickiej Zachodniej stwierdzono liczne siedliska szuwarowe i bagienne z bardzo bogatą populacją wilczomlecza błotnego, rośliny skrajnie zagrożonej wyginięciem. Poza tym w wodzie kanału występuje włosienicznik wodny i salwinia pływająca, a jego brzegi obficie porasta firletka poszarpana, jeżówka gałęzista, żabieniec babka wodna i pałka szerokolistna. Na terenie zboczy grobli, będących terenem antropogenicznym rosną kępy kruszczyka szerokolistnego, dzwonka szerokolistnego a także dwóch gatunków goździków (kropkowany i lśniący).

Fauna: Na terenie łąk stwierdzono liczne stanowiska żerowania i gniazdowania ornitofauny, m.in. żuraw krzykliwy, bocian biały, kropiatka, czajka, perkoz rdzawoszyi, cyranka, płaskonos, bączek, kszyk, brodziec piskliwy, zimorodek, dziwonia, łozówka i trzmielojad. Ze względu na dużą połać łąk, miejsce to stanowi ważne żerowisko dla okolicznych ssaków jak sarny, dziki, zające a także krety, jeże i wiele gatunków drobnych gryzoni.

Dzięki wysokiej licznie drobnych oczek wodnych i starorzeczy odnotowuje się inne rzadkie lub chronione gatunki zwierząt związanych z terenami błotnymi i wilgotnymi, głównie płazów i gadów jak kumak nizinny, żaba trawna, żaba moczarowa, rzekotka drzewna, ropucha szara, zaskroniec zwyczajny i jaszczurka żyworodna. Na terenach łąk i w miejscach silnie nasłonecznionych spotykane są ciekawe gatunki entomofauny jak paź królowej, tygrzyk paskowany, motyle z rodziny kraśnikowatych a także naturowe gatunki motyli (modraszek telejus i modraszek nausitous).

Zagrożenia: Ciężkie do określenia. Z jednej strony tereny przylegają do popularnych tras turystycznych, co powoduje silną presję ze strony odwiedzających ludzi, którzy mogą niszczyć chronione rośliny poprzez deptanie, zrywanie kwiatów lub wykopywanie całych roślin. Jednak cały teren należy do Wrocławskiego Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji (MPWiK), które oficjalnie zakazuje wszelkiego wstępu na zarządzane przez siebie tereny, a tereny te obejmują nie tylko obszar projektowanego rezerwatu ale wielkie połacie miasta ciągnące się wzdłuż rzeki Oławy i Odry.

Łąki są regularnie koszone, z widocznymi zaleceniami odnośnie terminu i metod koszenia. Dzięki temu od lat 90-tych, na tym terenie mogą spokojnie rosnąć liczne rzadkie gatunki roślin oraz gniazdować chronione ptaki. Dużym zagrożeniem jest jednak nieprecyzyjny terminarz koszenia wałów i grobli, który nie uwzględnia występujących tam roślin, w tym goździka sinego, kruszczyka szerokolistnego czy, uważanego do niedawna za wymarłego na terenie kraju, pszeńca grzebieniastego, które to stanowiska są bardzo często wykaszane w szczycie kwitnienia. Nie wiadomo czy w najbliższej przyszłości zostaną wprowadzone odpowiednie regulacje w terminach koszenia wałów. Całość łąk znajduje się na terenie OOS Natura 2000 Grądy w Dolinie Odry oraz na terenie projektowanego parku krajobrazowego.

Wrażenia ogólne: Jeden z najcenniejszych terenów, nie tylko w okolicach Wrocławia ale generalnie w skali całego Dolnego Śląska, który powinien zostać objęty rezerwatową formą ochrony. Mnogością gatunków może dorównywać słynnej Łące Sulistrowickiej, która jednak przegrywa jeśli chodzi o ilość, albowiem rzadkie gatunki występują na niej zazwyczaj w postaci pojedynczych kęp, podczas gdy gatunki rosnące na Terenach Wodonośnych można liczyć, w zależności od gatunku, w setki, tysiące lub dziesiątki tysięcy. Szczególnie liczne są tutaj populacje kosaćca syberyjskiego, mieczyka, goryczki wąskolistnej, krwiściąga czy konitruta.

Osobiście bardzo ubolewam, że miasto nie planuje powołania tutaj obszaru chronionego, mimo że od ponad 2 dekad starają się o to lokalni naukowcy i przyrodnicy. Jako główny argument podawana jest ochrona wód na cele wodociągowe dla miasta oraz to, że teren jest własnością MPWiK, co rzekomo uniemożliwia podjęcie jakichkolwiek działań. Mimo wszystko widać, że właściciele terenu wiedzą co tam rośnie, albowiem łąki są koszone w odpowiednim terminie (jesień) oraz wykaszana jest tylko część runi (co roku inne płaty). Dzięki stosowaniu odpowiednich technik teren ten charakteryzuje jedno z największych bioróżnorodności na Dolnym Śląsku.